Кіріспе
1847–1848 жылдарғы Уильям Макейписс Такерэйдің романы
«Ваннитэйр» – ағылшын жазушысы Уильям Макейписс Такерэйдің романы, ол Наполеон соғыстары кезінде және одан кейін Беки Шарп пен Амелия Седлидің достары мен отбасылары арасындағы өмірін баяндайды. Роман алғаш рет 1847–1848 жылдары 19 томдық ай сайынғы серия ретінде (соңғы томда 19 және 20 бөлімдері бар) жарық көрді, ал кіші тақырыбы «Ағылшын қоғамын қалам мен суретпен бейнелеу» деп аталды. Бұл 19 ғасырдың басындағы британдық қоғамды сатиралауды және Такерэйдің романға қоса берген көптеген суреттерін көрсетеді. 1848 жылы роман бір томдық кітап ретінде «Батыры жоқ роман» деген атпен жарық көрді, бұл Такерэйдің әдеби батырлыққа қатысты дәуірінің қағидаларын бұзуға деген ынтасын көрсетеді. Роман кейде Виктория дәуіріндегі отандық романның «негізін қалаушысы» деп есептеледі. Оқиға қуыршақтар театры сияқты бейнеленген, ал баяндаушы авторлық дауысқа ие болғанымен, толығымен сенімді емес. Серия үлкен сәттілікке және сынға лайық болды; қазіргі таңда роман классикалық туынды саналады және одан бірнеше аудио, кино және теледидарға бейімдеулер жасалды. Сондай-ақ, ол 1868 жылы алғаш жарық көрген британдық өмір салты журналының атына шабыт берді, ол Виктория және Эдвард дәуіріндегі танымал тұлғалардың пародийларын жариялаумен мәшһүр болды. 2003 жылы «Vanity Fair» BBC-нің «Ұлыбританияның ең жақсы оқылатын кітаптары» сауалнамасында 122-орынды иеленді.
Атау
Кітаптың атауы Джон Буньянның 1678 жылы алғаш рет жарияланған Диссидент аллегориясы – «Көшпенділердің ілгерілеуі» кітабынан алынған. Сол еңбекте «Бәниет жәрмеңкесі» дегеніміз – бұл саяхатшылардың жолындағы тоқталған жер: «Бәниет» деп аталатын қалада өткізілетін, ешқашан аяқталмайтын жәрмеңке, ол адамзаттың күнәлі дүниеге деген құштарлығын көрсетеді. Тэкерэй романда немесе осы роман туралы сақталған хаттарында Буньянды есімдерін атамайды, онда ол өзін «дүниеде Құдайсыз өмір сүрумен» айналысып жатқандығын сипаттайды және романға «көбірек жарық пен ауа» қосылса, оны «ұнамдырақ және салауаттырақ» етуге болар еді деп шағымданады. Тэкерэй оған Буньянның «Бәниет жәрмеңкесіне» кірген саяхатшыларға Евангелист айтқан сөздерімен жауап берді: «Жүрек барлық нәрседен алдап, тым зұлым; оны кім біле алады?» Буньянның еңбегінен бастап, «Vanity Fair» немесе «vanity fair» сөздері «дүние» деген мағынада кеңінен қолданыла бастады, олардың мағынасы бейтарап сипаттамадан бастап, шаршағанша немқұрайлылыққа дейін, тіпті айыптауға дейін жетеді. 18 ғасырға қарай, ол көңіл көтеру орыны ретінде танылды, ал 19 ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе бос және лайықсыз байлардың көңіл көтеру орыны болды. Осы мағыналардың бәрі Тэкерэйдің шығармаларында кездеседі. «Vanity Fair» атауы кем дегенде 5 мерзімді басылымда қолданылған.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Әңгіме алғы сөзі мен ко́дасы арқылы жәрмеңкеде өтетін қуыршақ қойылым ретінде беріледі; сериялық бөлімдердің мұқабасында кейіпкерлердің емес, Хайд парктегі Спикерлер бұрышындағы ко́мик актерлер труппасының суреті бейнеленген. Айтқыш, әртүрлі жағдайда шоу менеджері кейде өзінің жұмысында пайда болады және біршама сенімсіз, екінші немесе үшінші қолдан әңгімелерді қайталайды. 1814 жылы Лондонда Ребекка Шарп ("Бекки"), суретші және француз бишісінің қызы, қоғамда жол табуға бекінген, епті, айлакер, ақшасы жоқ жас әйел. Мектепті бітіргеннен кейін Бекки досы Амелия Седлимен ("Эмми") тұрады, ол – Лондонның бай отбасынан шыққан, жақсы мінезді, қарапайым жас қыз. Онда Бекки әсем және өзін-өзі бағалайтын капитан Джордж Осборнмен (Амелияның күйеу баласы) және Амелияның ағасы Джозеф ("Жос") Седлимен, Шығыс Индия компаниясынан келген, сауатсыз, мақтанқор, бірақ бай мемлекеттік қызметкермен танысады. Бекки өміріндегі ең бай жігіт Седлиге үйленуді үміттенеді, оны азғыруға тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады. Джордж Осборнның досы капитан Уильям Доббин Амелияны жақсы көреді, бірақ оның бақытын ғана тілейді, ол Джорджға бағытталған. Бекки Шарп Седли отбасымен қоштасып, қыздарына гувернант ретінде жалдаған сыбайлас және ысырапшыл барон сэр Питт Кроулидің қызметіне кіреді. Сэр Питттің үйіндегі оның мінез-құлқы оның құрметіне ие болады, ал екінші әйелі ерте қайтыс болғаннан кейін, ол оған үйленуді ұсынады. Алайда, ол Беккидің екінші ұлы капитан Роудон Кроулиге жасырын үйленгенін біледі, бірақ Бекки мұны істегеніне қатты өкінеді; ол оның әкесінің әйелі көп ұзамай қайтысатынын білмеген. Сэр Питттің үлкен жарты әпкесі, қарт қыз Мисс Кроули, анасының байлығын мұра еткендіктен, өте бай, және бүкіл Кроули отбасы оның құрметіне ие болу үшін бәсекелеседі, сондықтан ол оларға байлығын қалдырады. Бастапқыда оның сүйіктісі Роудон Кроули, бірақ оның Беккимен некеде болғаны оны ашуландырады. Алдымен ол сэр Питттің ағасының отбасына қолдау көрсетеді, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің ақшасын сэр Питттің үлкен ұлына қалдырады, оны Питт деп те атайды. Наполеонның Эльбадан қашып кеткені туралы хабар келіп, қор нарығы дүрбелеңге түсіп, Амелияның қор брокері әкесі Джон Седли банкротқа ұшырайды. Джорджтың бай әкесі Джорджқа енді кедей болған Амелияға үйленуді тыйым салады. Доббин Джорджты Амелияға үйленуге көндіреді, ал Джордж мұрадан айырылады. Джордж Осборн, Уильям Доббин және Роудон Кроули Брюссельге жіберіледі, оларды Амелия мен Бекки және Амелияның ағасы Жос ертіп жүреді. Джордж полк бастығы майор О'Даудтың әйеліне қарапайымдықпен қарайды. Жаңадан үйленген Осборн Амелиядан шаршап, Беккиге қызығады, бұл Амелияны қызғаныш пен бақытсыз етеді. Сонымен қатар, ол карта мен бильярдта Роуддонға ақша жоғалтып жатыр. Брюсселдегі балда Джордж Беккиге онымен бірге қашып кетуді шақыратын жазба береді (бұл факт кітаптың соңына дейін ашылмайды). Бірақ содан кейін армияға Ватерлоо шайқасына аттануға бұйрық беріледі, Джордж Амелиямен жұмсақ түнді өткізеді және кетеді. Ұрыс шуы Амелияны қорқытады, ал оны сергітті, бірақ мейірімді миссис О'Дауд жұбатады. Бекки бей-жай болып, қандай нәтижеге болғанда да жоспар жасайды (мысалы, Наполеон жеңіске жетсе, ол оның маршалдарының бірінің сүйіктісі болуды мақсат етеді). Сондай-ақ ол Брюссельден қашуға тырысып жүрген Жоска арбасын және жылқыларын қымбат бағаға сату арқылы пайда табады. Джордж Осборн Ватерлоо шайқасында қаза табады, Доббин мен Роудон шайқастан аман қалады. Амелия оған Джордж есімін жалғастырған ұл туып береді. Ол ата-анасымен бірге кедейлікте өмір сүруге оралады, өмірін күйеуінің есіне және ұлына қамқорлықпен өткізеді. Доббин Амелияға аздап жыл сайынғы зейнетақы төлейді және оған деген сүйіспеншілігін оған және оның ұлына деген кішкентай мейірімділікпен білдіреді. Ол күйеуінің есіне қатты ғашық болып, Доббиннің махаббатын қайтара алмайды. Ол қайғыға бой алдырып, көп жыл бойы полкімен бірге Үндістанға кетеді. Бекки де ұлды дүниеге әкеледі, оны әкесі Роудон деп атайды. Бекки - суық, алыстаған ана, бірақ Роудон ұлын жақсы көреді. Бекки өзінің өркендеуін соғыстан кейінгі Парижде, содан кейін Лондонда жалғастырады, онда оны бай және күшті Маркиз Стейн қамқорлайды. Ақырында ол ханзада-регентке ұсынылады және оны "актерлік шарадтар" ойынында одан әрі таңғалдырады, онда ол Клитемнестра мен Филомела рөлдерін ойнайды. Қарт сэр Питт Кроули қайтыс болып, оның орнын лорд Саутдаунның үшінші қызы Ле́ди Джейн Шипшенкс басады. Бекки бастапқыда Питт пен Джейнмен жақсы қарым-қатынаста болады, бірақ Джейн Беккидің ұлына деген қатынасынан жиреніп, Питтпен Беккидің қарым-қатынасына қызғанады. Әлеуметтік жетістігінің шыңында Роудон қарызға байланысты тұтқынға алынады, мүмкін Беккинің ықпалымен. Олар мұнда мүсірлікке түскен Беккимен кездеседі. Бекки өмірінде құлдырап қалды. Ол карта ойыншылары мен алаяқтардың арасында өмір сүреді, көп ішеді және құмар ойнайды. Бекки Жос Седлиді қайтадан баурап алады, және Амелия Беккиді олармен бірге болуға көндіреді. Доббин бұған қарсы шығып, Амелияға күйеуімен Беккиге деген қызғанышын еске салады. Амелия бұл оның қайтыс болған және құрметті күйеуінің естелігін қорлайтынын сезінеді, бұл олардың Доббинмен толық ажырасуына әкеледі. Доббин топтан кетеді және полкіне қайта қосылады, ал Бекки топпен қалады. Алайда, Бекки Амелияның Доббинге үйленуі керек деп шешкен, тіпті Доббин оның жауы екенін білсе де. Бекки Амелияға Ватерлоо шайқасының алдындағы түні сақтап келген Джорджтың хатын көрсетеді, және Амелия Джордждың өзі ойлағандай мінсіз адам емес екенін, ал оның орнына жақсы адамды, Доббинды қабылдағанын түсінеді. Амелия мен Доббин қайта табысып, Англияға оралады. Бекки мен Жос Еуропада қалады. Жос, мүмкін күдікті түрде, Беккиге өмірлік сақтандыру ретінде ақшасының бір бөлігін бергеннен кейін қайтыс болады, осылайша оны қамтамасыз етеді. Ол Англияға оралады және лайықты өмір сүреді, бірақ бұрынғы барлық достары оны мойындаудан бас тартады.
Эмма Седли (Амелия)
Эмилия, оны Эмми деп атайды, жақсы мінезді, бірақ пассивті және наив. Оның әдемілігі емес, сүйкімділігі, мұрны кішкене, екі жағы қызғылт. Ол мектепте оқыған кездегідей, ер адамдар аз болғанда, әйелдер мен еркектердің арасында жақсы көрінетін. Ол туындыны қаһарман ретінде бастайды ("барлығының ішіндегі ең жақсы болғаны үшін таңдалды") және әкесінің қарсылығына қарамастан Джордж Осборнға үйленеді, бірақ баяндаушы көп ұзамай "оның қаһарман емес екенін" мойындауға мәжбүр болады, өйткені ол оның өзіне немқұрайлы қарауына және Беккиге құлық көрсетуіне қарамастан, оған берілген күйде қалады. Джордж Ватерлоо шайқасында қаза болғаннан кейін, ол кішкентай Джоржды жалғыз өзі әке-шешесімен бірге өсіреді. Ол анасының үнемі ашуланып, әкесінің ысырапшылдығына толығымен тәуелді болады, ол өзінің сәтсіз инвестициялық жобаларын қаржыландыру үшін Жостың берген аннуитетін сатады. Эмилия ұлына және күйеуінің естелігіне қатты бейім. Ол Уильям Доббинді елемейді, ол оған жылдар бойы аңсайды және ол кеткенше оған жағымсыз қарайды. Тек Бекки Джорджтың адал емес екенін көрсететін хатын көрсеткен кезде ғана Эмилия өмірін жалғастыра алады. Содан кейін Доббинге үйленеді. Кітап жазылып жатқан кезде жақын досы Джейн Октавия Брукфилдке жазған хатында Тэкрей: "Сен Амелияның бір бөлігі ғана екеніңді білесің, менің анам - екінші жартысы, менің кедей әйелім де көп үлес қосты". Ол басқа адамдарға беріліп қалу қабілетіне ие емес сияқты, және өз қалауын жүзеге асыру үшін оңай және ақылды өтірік айтады. Ол өте манипулятивті және алғашқы бірнеше тараудан кейін және Жос Седлиді тартуға сәтсіздігінен кейін, ерекше шыншыл болып көрінбейді. Бала кезінде қаржылық және әлеуметтік қауіпсіздікті сезінбеген Бекки оны бәрінен де жоғары бағалайды. Ол барлық іс-әрекетімен өзі үшін немесе өзі мен күйеуі үшін тұрақты жағдай жасауды көздейді. Ол Ролдонның мүддесін қажымай алға жылжытады, генерал Туфто мен Маркиз Стейн сияқты еркектерге оны жоғарылату үшін флирт жасайды. Ол өзінің әйелдік шеберлігін еркектерді ойын-сауық кештерінде алаңдату үшін қолданады, ал Раудон оларды соқырлықпен алдап отырады. Раудон Кроулиге жасырын үйлену қателік болды, Мисс Кроулиден кешірім сұрап жалбарынғанның орнына қашып кету қателік болды. Сондай-ақ, ол мисс Кроулиді Ролдон арқылы мұрагерлікке қол жеткізу үшін манипуляциялай алмайды. Бекки еркектерді оңай ұстай алса да, әйелдермен сәл сәтті. Ол Леди Бареакрсқа мүлдем жау, миссис О'Даудты елемейтін, ал Леди Джейн, бастапқыда достық болса да, ақырында оған сенбейді және ұнатпайды. Бұл үрдіске ерекшеліктер (кем дегенде бастапқыда) Мисс Кроули, оның серігі Мисс Бриггс және оның мектеп досы Амелия; соңғысы Беккидің жұмыста білдірген жалғыз мейірімділіктерін көбірек немесе аздап қабылдайды, оны Беккидің жақсы қасиеттері ретінде бағалайтын және Амелияны екі қарақшыдан қорғайтын Доббинге үйленуге көндіреді. Амелияға деген салыстырмалы адалдық Беккидің мектепте басқа достары жоқ болғандықтан және Амелияның "мыңдай жылы сөздері мен қызметтері арқылы (Беккидің) жаушылығын жеңгендіктен" туындайды; "Жыпайы, жұмсақ жүректі Амелия Седли - ол өзін ең аздап қоса алатын жалғыз адам; және өзін Амелияға қоса алмайтын кім?" "Өзінің анасы" болуды ұйғарып, Бекки Клайтемнестраның рөлін атқара бастайды. Бекки мен оның Стейннен алған алқасы Расиннің Аулистегі Ифигені қайта баяндауындағы құлаған Эрифильге де сілтеме жасайды, онда ол Ифигенді екі еселеп құтқарады. Аз мән-жайларда Бекки Мисс Пинкертонның Минервасында Арахна ретінде және шығармалардың иллюстрацияларында әр түрлі классикалық фигуралар ретінде пайда болады.
Джордж Осборн
Джордж Осборн, оның әкесі (саудагер, Доббиннің дүкенші әкесінен әлдеқайда жоғары әлеуметтік статусы бар, өзінің күшімен жеткенімен, алайда ирониялық түрде қаланың жеңіл атқыш әскерінің қара сержанты, ал Доббин ересек болғанда қалалық кеңесші және рыцарь болып, полковник болады), және оның екі қарындасы Седли отбасымен жақын болады, бірақ Седли мырза (Жостың және Амелияның әкесі, Джордж Осборннің құдайы, содан кейін Джордж ортатамысымен «Седли» деп аталады) нашар ойластырылған спекуляциялар салдарынан банкрот болады. Джордж пен Амелия жақын араласып өскендіктен және бала кезінен сүйіскендіктен, Джордж әкесіне қарсы шығып Амелияға үйленеді. Әке мен ұлның татуласуына үлкермей, Джордж Ватерлоо шайқасында қаза табады, жүкті Амелияны өзінің күшімен жалғастыруға қалдырады. Өзімшіл, мақтаншыл, ысырапшыл, әдемі және өзін-өзі бағалайтын Джордж әкесінен алған соңғы ақшасын ысыраптап, Амелияны қолдауға ештеңе жинамайды. Амелияға үйленгеннен кейін, ол бірнеше аптадан кейін оның жанына жарамайтынын сезінеді. Ол Бекимен қатты флирттеседі және шайқаста қаза тапқанға дейін аз уақыт бұрын ғана Амелиямен татуласады.
Уильям Доббин
Джордж Осборнның ең жақын досы, капитан Уильям Доббин бойы биік, денесі келмейді, аса сұлу емес. Ол Джорджтан бірнеше жас үлкен, бірақ мектеп кезінен онымен дос, тіпті Доббиннің әкесі өрік саудагері болса да (Доббин & Рудж, азық-түлік және май сатушылар, Темза көшесі, Лондон – кейін ол қалалық жеңіл атты әскер полкінің төрағасы және полковнигі болып, рыцарь атағын алады), ал Осборндар әдепті топқа жатады және өздерінің күшпен тапқан байлықтарына ие. Ол Джорджды қорғайды және оның кемшіліктерін көп жағдайда көрмейді, бірақ Джорджды дұрыс іс жасауға тырысады. Амелияға ғашық болса да, Джорджты Амелияға үйленуге берген уәдесін орындауға итермелейді. Джордж қаза болғаннан кейін Доббин, Джорджтың әріптес офицерлерінің көмегімен, Амелияны күтіп бағу үшін жылдық жәрдемақы жинайды. Кейін майор және подполковник Доббин Әмелия мен оның ұлы Джорджты қолдауға бар күшін салады. Ол Амелияның Джорджқа деген құмарлығын тоқтатуға рұқсат бермейді және оның тура емес ойларын түзетпейді. Ол жылдар бойы, Үндістанда қызмет еткенде оны сағынып немесе жеке күтіп, оның мейірімділігін пайдалануға мүмкіндік береді. Амелия Германияда Бекимен достық қарым-қатынас жасағанда оны таңдағанда, Доббин ашумен кетеді. Амелия оған хат жазып, оған деген сезімін білдіргенде ол қайта оралады, оған үйленеді (оған деген құштарлығының көп бөлігін жоғалтса да) және оны қатты жақсы көретін қызы дүниеге келеді.
Роудон Кроули
Роудон, Краулидің екі ұлының кішісі, – бай әпкесі Беки Шарпқа үйленгенге дейін оның сүйіктісі болған, ой-қиялы аз атты әскер офицері. Ол әпкесін толығымен ренжітеді, ол өсиетін Роудонның ағасы сэр Питтке қалдырады. Сэр Питт осы кезде әкесінің мүлкін мұраға алғандықтан, Роудон мүсірленеді. Жақсы ниетті Роудонның өмірде бірнеше қабілеттері бар, олардың көпшілігі құмар ойындар мен жекпе-жектің саласында. Ол карта және бильярдта шебер, әрқашан жеңіп тұрмаса да, нашар ойыншыларға қарсы тікелей тікелей ставка жасап ақша таба алады. Кітаптың көп бөлігінде ол қарызға батып жүреді, көбінесе өзінің емес, Бекидің қажеттері үшін. Әскери офицер ретінде ерекше дарыны жоқ, ол Бекиге өзінің мансабын басқаруға рұқсат береді. Роудон Бекидің жігіттерге тартымды екенін біледі, бірақ оның абыройының таза екеніне сенеді, тіпті ол генерал Туфто және басқа да ықпалды адамдармен романдық қарым-қатынаста болды деген күдік туады. Роудонның мінезі мен жекпе-жекке бейімділігіне байланысты ешкім оған қарсы пікір айтуға батыл болмайды. Дегенмен, басқалар, әсіресе Маркиз Стейн, Краулидің Бекидің амалдарынан хабарсыз болуына сенуге келмейді. Стейн, әсіресе, Роудон Бекидің өзін проституцияға итермелеп жатқанын жақсы біледі және Роудонның қаржылық пайда табу ниетімен бұл ойынға қатысып жатыр деп санайды. Роудон шындықты білгеннен кейін Бекиді шетелге жіберіп, ұлын ағасы сэр Питт пен оның әйелі леди Джейнге тәрбиелеуге тастап кетеді. Шетелде жүргенде Роудон сары қызылшадан қайтыс болады.
Питт Кроули
Роудон Кроулидің үлкен ағасы әкесі, қабақ және бейшара сэр Питтен Кроули иелігін мұраға алады, сондай-ақ Роудонды мұрадан айырғаннан кейін бай әпкесі мисс Кроулидің иелігін де мұраға алады. Питт өте діндар және саяси амбициялары бар, бірақ оның есі мен даналығын бағалайтындар көп емес, себебі бағалауға лайықты ештеңе жоқ. Сәл педантты және консервативті Питт, Роудон мен Бекки қиын жағдайға түскен кезде де оларға көмектеспейді. Бұл бастысы оның әйелі, леди Джейннің ықпалынан туындайды, ол Бекиді ұлына қатыгездікпен қарағаны үшін жек көреді, сондай-ақ Беки леди Джейннің бұрынғы мейірімділігіне оған жоғары қарап, сэр Питтпен сүйісіп жауап бергендіктен.
Матильда Кроули әжей
Қарт Мисс Кроули – бәрінің сүйікті, бай әпкесі. Сэр Питт пен Роддон екеуі де оған қатты ұнайды, бірақ Роддон Бекиге үйленгенге дейін оның сүйікті немере інісі және жалғыз мұрагері болып табылады. Мисс Кроули Беккиді жақсы көреді және оны сарказм мен өткір тілімен көңіл көтереді, сонымен қатар ол құпия әңгімелерді, әсіресе ақылсыз некелер туралы әңгімелерді ұнатады, бірақ отбасындағы жаңжалдар мен ақылсыз некелерді қаламайды. Кітаптың басындағы маңызды бөлімдер Кроулилердің Мисс Кроулиге жалтақтау арқылы үлкен мұра алуға тырысуына арналған. Оның бейнесі Тэккерэйдің анасының әжесі Харриет Бехермен Парижде өткізген уақытымен байланысты.
Жозеф Седли
Амелияның ағасы Джозеф "Жос" Седли – "набоб", ол Үндістанда коллекционер болып жұмыс істеп, айтарлықтай байлық жинады. Семіз, өзін маңызды санағанмен, өте ұялшақ және әлсіз мінезді, ол Беки Шарпқа тартылады, бірақ жағдай оған той жасауға мүмкіндік бермейді. Ол ешқашан үйленбеді, бірақ Бекимен қайта кездескенде оңай басқарылып, оған ғашық болады. Жос батыл да, ақылды да емес, Ватерлоо шайқасында қашуға тырысып, Бекидің қымбат бағалы екі атын сатып алып, өзінің қорқақтығын көрсетті. Беки кітаптың соңында оны қайтадан өз желісіне түсіреді, және оның өмірін сақтандыру ақшасын алу үшін оны өлтіргендігі айтылады.
Жариялану тарихы
[[Файл:Vanity Fair D720. Бекки Клайтемнестра кейіпкері ретінде екінші рет пайда болады, сурет және суреттің авторы Такерэй оның Жосты сақтандыру ақшасы үшін өлтіргенін көрсетеді. Осы сомаларды жазған хатында Такерэй: «Тағдырға риза болсақ, үш жылдан кейін қыздар әрқайсысына сегіз-он мың теңгедей алады, мен олар үшін осы соманы қалаймын: біз кір ақшаға қарсы бір сөз де айтпауымыз керек, өйткені оның пайдасы мен ыңғайлылығын күннен-күнге көріп тұрамын. Ешқандай есептерге алаңдамаудың қандай құндылығы!» деп жазған. 1853 жылғы басылымда «Принц Ахмед» деп аталды. 13-тарауда Киелі кітаптағы Иеффай туралы бөлім алынып тасталды, бірақ Ифигенияға жасалған сілтемелер маңызды болып қалды. 56-тарауда Такерэй Самуилді – анасы Ханна Құдай шақырғанда одан бас тарған баланы – Елімен, оның қамқорлығына тапсырылған қарт дін қызметкерімен шатастырды; бұл қате Такерэйдің өлімінен кейін 1889 жылғы басылымға дейін түзетілмеді. Сериалдар «Англиялық қоғамның қалам мен сурет эскиздері» деп аталды, және олардың да, алғашқы басылымдардың да суреттері Такерэйдің өзіне тиесілі болды. Кейде бұл суреттер символдық мағынаға толы бейнелерді ұсынды, мысалы, әйел кейіпкерлердің бірі адам жейтін теңіз қызы ретінде бейнеленген. Кем дегенде бір жағдайда маңызды сюжеттік бұрылыс сурет пен оның түсіндірмесі арқылы ұсынылады. Мәтін басқа кейіпкерлердің Бекки Шарпты екінші күйеуін өлтірген деп күдіктенгенін нақты көрсетеді, бірақ мәтіннің өзінде нақты дәлел жоқ. Алайда, суретте оның Жостың Доббинге қолында кішкентай ақ затты ұстап тұрып жалбарынуын естігені көрсетілген. Бұл Беккидің Клайтемнестра кейіпкері ретінде екінші рет пайда болуы, ол оны сақтандыру ақшасы үшін өлтіргенін көрсетеді. «Ванти-Фейрдің соңғы үш суреті – бұл баяушы айтуға дайын емес нәрсені визуальды түрде білдіретін кескіндер: Бекки шынымен де қоғамнан оның қылмыстары үшін үлкен сыйлық алды». Такерэйдің «Vanity Fair» журналының 11-ші санына арналған суреттерінің бірі Лорд Стейнның Гертфорд маркизіне тым ұқсас болғандықтан жала жабу айыбымен қудалау қаупінен басылып шығудан тыйым салынды. Олардың маңыздылығына қарамастан, қазіргі басылымдардың көпшілігі барлық суреттерді қайта жарияламайды немесе оларды нашар сапада көрсетеді. [[:s:Vanity Fair (Thackeray)] [Архив.org]. , 1925 жылы қайта басылған, суреттері жоқ. , 1898 жылы қайта басылған. , 1886 жылы қайта басылған, төрт басылымда. , 1995 жылы қайта басылған. , 2008 жылы қайта басылған. , 2003, 2004 және 2008 жылдары қайта басылған. &
"The final three illustrations of Vanity Fair are tableaux that insinuate visually what the narrator is unwilling to articulate: that Becky has actually been substantially rewarded – by society – for her crimes." One of the Thackeray's plates for the 11th issue of Vanity Fair was suppressed from publication by threat of prosecution for libel, so great was the resemblance of its depiction of Lord Steyne to the Marquis of Hertford. Despite their relevance, most modern editions either do not reproduce all the illustrations or do so with poor detail. [ [[:s:Vanity Fair (Thackeray) [ Archive. org ]. , reprinted 1925.
, without illustration. , reprinted 1898.
, reprinted 1886.
, in four editions. , reprinted 1995.
, reprinted 2008.
, reprinted 2003, 2004, & 2008. &
Қабылдау және сын
Бекки Кирки рөлінде, ол Одиссейдің серіктерін шошқаға айналдырды. Домино маскасы киген Бекки континентте рулетка ойнап жүр. Бекки Наполеон рөлінде, Эльба және Сент-Еленадағы түрлі портреттерден кейін. Бекки - су қызы, Тэккерэй өзінің повесінің толықтығын көрсету үшін бұл бейнені жан-жақты дамытқан: "Vanity Fair-де біз жақсы білетін және түсінетін нәрселер бар, бірақ олар туралы ешқашан айтпаймыз. Осы сиренаны суреттегенде, ән салып, күлімсіреп, көндіріп, инабаттаған автор барлық оқырмандарына қарапайым мақтанышпен сұрақ қояды: ол бірде-бір рет әдеп заңдарын ұмытып, су үстіндегі осы құбыжықтың қорқынышты жайын көрсеткен бе? Жоқ! Қалағандар мөлдір толқындардың астына үңіліп, оның қимылдап, бұралып, айналып, жиренішті, жабысқақ денесінің сүйектер арасында қозғалып, немесе мәйіттерге оралып жатқанын көре алады, бірақ су сызығынан жоғары, мен сұраймын, бәрі әдепті, жағымды және лайықты болған жоқ па?"
Қазіргі кездегі қабылдау
Стиль Генри Филдингке үлкен қарыз борыш. Ол осы туындыны өзінің жазушы ретінде қалыптасуы және ең ұлы туындысы деп санады. Сыншылар сериалдың соңғы бөлімі жарық көрмей тұрып-ақ осы туындыны әдеби қазына деп мойындады. Шарлотта Бронте хаттарында оның суреттеріне де жоғары баға берді: "Тэккерейдің екіншісін сіз оңай таппайсыз. Ол бірнеше қара сызықтар мен нүктелермен қаншалықты нәзік, қаншалықты шынайы мінез-құлықтың көрінісін, ұстап алуға және бекітуге қиын ерекшеліктерін қалай бейнелейтінін мен түсіне алмаймын – мен тек таңғалып, ғибрат аламын. Егер Шындық тағы да бір құдай болса, Тэккерей оның бас жұмасы болуы керек". Алғашқы сыншылар Буньянға деген қарызды айқын деп есептеді және Беккиді Паломникпен, ал Тэккерейді Адалмен салыстырды. Кейбіреулер Тэккерейдің адам табиғатын тым қараңғы түрде бейнелеуіне көңілі толмады, оның қараңғы метафорасын тым әсерлі қолданды деп қорқып, наразылық білдірді. Осы сыншыларға жауап ретінде Тэккерей адамдардың көпшілігін "өте ақымақты және өзімшіл" деп есептейтінін түсіндірді. Қайғылы соң оқырмандарды өздерінің кемшіліктерін тануға шақыру мақсатында жазылған. Басқа сыншылар туындыдағы әлеуметтік бұрмалаушылыққа назар аударды немесе оған қарсы шықты; хаттарында Тэккерей өзінің сын-пікірлері тек жоғарғы топқа ғана емес, барлық адамдарға арналғандығын айтты: "Менің мақсатым – баршаны "Ванти-Фейр" іздестігіне тарту, жұмылдыру және мен осы мұңды минор тондағы әңгімемді жалғастыруым керек, тек кейбір жерлерде жақсы нәрселер туралы, мен уағыздауға тиіс емес жақсы нәрселер туралы сирек кездесетін ұсыныстармен".
Талдау
Роман ағылшын әдебиетінің классигі болып саналады, бірақ кейбір сыншылар оның құрылымдық проблемалары бар дейді; Тәкерэй кейде кейіпкерлердің есімдерін және маңызды сюжеттік егжей-тегжейлерді шатастырып, өзінің шамадан тыс көлемді туындысын ұмытып қалады. Ондағы көптеген сілтемелер мен мәліметтерді қазіргі оқырмандарға түсіну қиын болуы мүмкін. «Батырсыз роман» деген қосымша тақырып кейіпкерлердің кемшіліктеріне ие екенін көрсетеді; тіпті ең жақсы көрінетіндердің де әлсіз жақтары бар, мысалы, босқындыққа және күйзеліске бейім капитан Доббин. Тәкерэйдің суреттеген адамзаттың кемшіліктері көбінесе ашкөздік, жалқаулық және мақтанқорлық, сондай-ақ оларды жасыратын мәкершілік, алдау және екіжүзділікпен байланысты. Кейіпкерлердің ешқайсысы толығымен жаман емес, бірақ Беккидің манипуляциялық және аморальді бейімділіктері оны оған жақындатады. Дегенмен, тіпті аморальді және айлакер Бекки де кедейлік пен оның салдарынан өз күшіне сүйенуге мәжбүр болады. (Ол - кедей суретші мен опера әншісінің жесір қызы.) Тәкерэйдің кейіпкерлерінің кемшіліктерін атап көрсетуге бейімділігі, оның замандас романдарындағы шартты немесе идеализацияланған кейіпкерлермен салыстырғанда, көркем әдебиетінде реализмнің жоғары деңгейін қалауын көрсетеді. Роман – екіжүзділік пен пайдакүнемдікпен сипатталатын қоғамның сатирасы, бірақ ол міндетті түрде реформалық роман емес; әлеуметтік немесе саяси өзгерістер немесе дінилік пен моральдық реформалар қоғамның жағдайын жақсарта алатыны туралы нақты ұсыныс жоқ. Осылайша, ол адамның жағдайына қатысты өте күңкіреген көрініс береді. Бұл күңкіреген сурет Тәкерэйдің өзінің толық білуші баяндаушы рөлімен жалғасады, ол осы әдісті қолданумен танымал жазушылардың бірі. Ол кейіпкерлері туралы үнемі ой-пікірлерін білдіреді және оларды актерлер мен қуыршақтармен салыстырады, бірақ оның батылдығы оқырмандарына дейін жетеді, мұндай «Бейнебаян жәрмеңкелеріне» қызығушылық танытқандардың барлығын «жалқау, не қайырымды, не сарказмға толы» деп айыптайды. Лорд Дэвид Сесил айтқандай, «Тәкерэй адамдарды жақсы көретін, және көбінесе оларды жақсы ниетті деп санайтын. Бірақ ол олардың бәрінің де әлсіз, бекер, өзімшіл және алданып жүргенін анық көрді». Амелия жылы жүректі және мейірімді қыз ретінде бастайды, бірақ сезімтал және наив, бірақ оқиғаның соңында ол бос және беткеұстама ретінде бейнеленеді. Доббин алдымен адал және жомарт болып көрінеді, өзінің құнын білмесе, бірақ оқиғаның соңында ол өзінің міндет сезіміне тұтқын болған, Амелияға деген беделін ысырап етіп жатқанын білетін, бірақ одан бас тарта алмайтын қайғылы ақымақ ретінде таныстырылады. Романның күңкіреген көрінісі оқырмандарды таң қалдыруы мүмкін, өйткені оқырманға бірінші кезде жанашырлық тудырған кейіпкерлер мұндай құрметке лайық емес екені көрінеді. Бұл туындыны Наполеон соғыстарының басқа бір ұлы тарихи романы – Толстойдың «Соғыс және бейбітшілік» романымен жиі салыстырады. Толстойдың туындыларында тарихи егжей-тегжейге және соғыстың басты кейіпкерлерге әсеріне көбірек көңіл бөлінгенмен, Тәкерэй осы қақтығысты кейіпкерлерінің өміріне фон ретінде пайдаланады. Континенттегі маңызды оқиғалар Тәкерэй кейіпкерлерінің мінез-құлқына әрдайым бірдей маңызды әсер етпейді. Керісінше, олардың кемшіліктері уақыт өте келе күшейе түседі. Бұл «Соғыс және бейбітшілік» романындағы кейіпкерлерге соғыстың сезімталдық күшін сыйлағаннан өзгеше. Тәкерэй үшін Наполеон соғыстарын тұтастай алғанда, атауда көрсетілген бос нәрселердің бірі ретінде қарастыруға болады. Сыншылардың көп талқылайтын тақырыбы – кітаптағы әртүрлі заттар мен кейіпкерлердің олармен қарым-қатынастары, мысалы, Ребекканың алмаздары немесе Амелияның Джорджтан келгенін ойлап, Доббин оны бергенін білгеннен кейін құрметпен қараған фортепианосы. Марксистік және ұқсас сын мектептері одан да әрі барып, Тәкерэй тұтынушылық пен капитализмді айыптайды дейді. Алайда, Тәкерэй әйелдерді неке нарығында тауарға айналдыруды сынға алса да, оның Екклесиасттың «барлығы да бекершілік» деген сөздеріне қатысты нұсқалары институционалдық емес, жеке тұлға ретінде түсіндіріледі. Сондай-ақ, ол белгілі бір дәрежеде жайлылық пен қаржылық және физикалық «қуанышқа» көңіл бөледі. Бір кезде баяндаушы тіпті «өзінің түскі асының мықты қорғанысын жасайды»:
Тақырып бойынша Тәкерэйдің суреті айқын болса да, Джон Сазерленд Беккидің Джосты өлтіргеніне қарсы шықты, себебі Тәкерэй Эдвард Бульвер Литонның «Ньюгейт романдары» мен Викториялық...