Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гватемаланың жойылған тілдер отбасы
Extinct language family of Guatemala
Синка (немесе Синка, Синка немесе Синка) – Мезоамерика тілдерінің кішкентай, жойылған отбасы. Бұрын жеке тіл ретінде қарастырылатын, бір кезде Гватемаланың оңтүстік-шығысында, Сальвадордың көп бөлігінде және Гондурас аймақтарында Xinca халқы қолданған.
Xinca (or Xinka, Sinca, or Szinca) is a small extinct family of Mesoamerican languages, formerly regarded as a single language isolate, once spoken by the indigenous Xinca people in southeastern Guatemala, much of El Salvador, and parts of Honduras.
Жіктеу
Синькан тілдерінің басқа тілдер отбасыларымен байланысы дәлелденген жоқ. Леман (1920) Синькан тілін Ленкан тілімен байланыстыруға тырысты, бірақ бұл ұсыныс ешқашан нақтыланбады. Мюллер және авторлар жасаған автоматтандырылған есептеу талдауы (ASJP 4, 2013) Синькан мен Ленкан тілдерінің лексикалық ұқсастықтарын көрсетті. Дегенмен, талдау автоматты түрде жасалғандықтан, бұл топтастыру өзара сөздердің қарызына немесе генетикалық байланысқа байланысты болуы мүмкін. Синькан тілдері бұрын бір тіл ретінде оқшауланған деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулер олардың тілдер отбасы екенін көрсетеді.
The Xincan languages have no demonstrated affiliations with other language families. Lehmann (1920) tried linking Xincan with Lencan, but the proposal was never demonstrated. An automated computational analysis (ASJP 4) by Müller et al. (2013) also found lexical similarities between Xincan and Lencan. However, since the analysis was automatically generated, the grouping could be either due to mutual lexical borrowing or genetic inheritance. The Xincan languages were formerly regarded as one language isolate, but the most recent studies suggest they were indeed a language family.
Тілдер
Кем дегенде төрт Синкан тілі болған, олардың бәрі қазір жойылды. Саксе (2010) бүгінгі Синкан тілінде сөйлейтін барлық адамды жартылай сөйлейтін деп есептейді, ал толық еркін сөйлей білгендердің бәрі қайтыс болған.
There were at least four Xincan languages, each of which is now extinct. Sachse (2010) considers all Xincan speakers today to be semi speakers, with the completely fluent speakers having already died.
Тарих
Синкан тілдерінде майя тілдерінен, әсіресе ауыл шаруашылығы саласындағы терминдерден көптеген сөздер қарыз түрінде кездеседі, бұл майя халқымен тығыз байланыс болғанын көрсетеді. 16 ғасырда Синка аумағы Тынық мұхитының жағалауынан Жалапа тауларына дейін созылған. 1524 жылы олар испан империясының басып алуына ұшырады. Көптеген адамдар құлдыққа түсіріліп, қазіргі Эль-Сальвадордың жаулауына қатысуға мәжбүр болды. Санта-Роза штатының Куилапа аймағындағы "Лос-Эсклавос" (Құлдар) деген қала, өзен және көпір аттары осы оқиғадан туындаған. 1575 жылдан кейін Синка мәдениетінің жойылуы күшейді, негізінен олардың басқа аймақтарға көшірілуіне байланысты. Бұл Синка тілінде сөйлейтін адамдардың азаюына да себеп болды. Осы тіл туралы ең алғашқы мәліметтерді 1769 жылы Таксиско епархиясына сапар барысында архиепископ Педро Кортес и Ларрас берген.
Xincan languages have many loanwords from Mayan languages especially in agricultural terms, suggesting extensive contact with Mayan peoples. In the 16th century the territory of the Xinca extended from the Pacific coast to the mountains of Jalapa. In 1524 the population was conquered by the Spanish Empire. Many of the people were forced into slavery and compelled to participate in the conquest of modern day El Salvador. It is from this that the names for the town, river, and bridge "Los Esclavos" (The Slaves) are derived in the area of Cuilapa, Santa Rosa. After 1575, the process of Xinca cultural extinction accelerated, mainly due to their exportation to other regions. This also contributed to a decrease in the number of Xinca language speakers. One of the oldest references concerning this language was presented by the archbishop Pedro Cortés y Larraz during a visit to the diocese of Taxisco in 1769.
Қазіргі жағдай
Синка тілі соңғы рет Санта-Роза және Ютиапа департаменттеріндегі жеті муниципалитет пен бір ауылда қолданылған. 1991 жылы бұл тілде бар болғаны 25 адам сөйлейтіні хабарланған, ал 2006 жылғы «Тіл және лингвистика энциклопедиясының» басылымында оннан да аз адам сөйлейтіні көрсетілген. Дегенмен, 2002 жылғы санаққа жауап берген 16 214 синканың арасында 1283 адам өздері синка тілінде сөйлейтінін айтқан, олардың көпшілігі жартылай сөйлейтін немесе тілдің бірнеше сөзін және сөз тіркестерін білетін адамдар болған. Алайда, 2010 жылға қарай толық еркін сөйлейтін барлық адамдар қайтыс болды, қазірде тек жартылай сөйлейтін адамдар ғана қалды.
Xinca was most recently spoken in seven municipalities and a village in the departments of Santa Rosa and Jutiapa. In 1991, it was reported that the language had only 25 speakers, and the 2006 edition of the Encyclopedia of Language and Linguistics reported fewer than ten. Nonetheless, of the 16,214 Xinca who responded to the 2002 census, 1,283 reported being Xinka speakers, most probably semi speakers or people who knew a few words and phrases of the languages. However by 2010, all completely fluent speakers have died, leaving only semi speakers who know the languages.
Фоналогия
Синькан тілдерінің фонетикалық жүйесінде белгілі бір өзгерістер болған, мұны екі қалған тілдің жартылай сөйлейтін адамдарының жазбадағы фонетикалық ерекшеліктері дәлелдейді.
The phonological system of Xincan languages had some variance, as evidenced by the variations in recorded phonology exhibited among semi speakers of the two remaining languages.