Кіріспе

Римский-Корсаковтың оркестрлік шығармасы. «Орыс Пасхалық фестивалінің увертюрасы: Литургиялық тақырыптар бойынша увертюра» («Светлый праздник»), Op. 36, сондай-ақ «Ұлы орыс Пасхалық увертюрасы» деп белгілі, – бұл орыс композиторы Николай Римский-Корсаковтың 1887 жылдың тамызынан 1888 жылдың сәуіріне дейін жазған концерттік увертюрасы. Ол ағылшын тілінде «Бес» деп аталатын композиторлар тобының екі мүшесі – Модест Мусоргский мен Александр Бородиннің естелігіне арналған. Бұл шығарма оның үш ерекше керемет оркестрлік туындысының соңғысы болып саналады, оған дейін «Каприччио Испаноль» және «Шахразада» жарық көрген. Шығарманың тұңғыш орындалуы 1888 жылдың 15 желтоқсанында Санкт-Петербургте өткен орыс симфониялық концертінде болды.

Аспаптар

Овертура романтика дәуіріндегі оркестр үшін жазылған, оның құрамында 3 флейта (1-і пикколоны екі есе қоса), 2 гобой, 2 C кларинеті, 2 фагот, 4 F мүйізі, 2 B трубасы, 3 тромбон, туба, A, D және G дыбыстарына келтірілген 3 тимпан, соққы аспаптары (колокольчик, үшбұрыш, цимбалдар, бас барабан, там-там), арфа және скрипкалар тобы бар.

Өмірбаян

Музыкалық шығарманың басында Ескі және Жаңа Ғияраттан алынған екі цитата және композитордың өзі жазған үшінші цитата келтірілген. Бұл цитаталар овертураның үш бөліміне сәйкес келеді. Бірінші бөлімнің алдында Забур 68:1–2 аяттары, екінші бөлімнің алдында Марк 16:1–6 аяттары, ал үшінші бөлімде композитор жазған Пасха мерекесінің сипаттамасы берілген. Овертурадағы мелодиялар негізінен орыс православиелік литургиясынан алынған, ол "Obikhod" деп аталатын ескі орыс православиелік литургиялық әндер жинағына негізделген. Римский-Корсаков өзінің өмірбаяндық естеліктерінде Пасха мерекесінің "аңыздық және бейдін жағын", "Күңгірт және құпиялы Ұлы Сенбі кешіннен Пасха жексенбісінің еркін, діни қуанышына" қайта жаңғыртуға қатты ұмтылғанын айтқан. Ол әрқашан литургиялық тақырыптар мен музыкаға қызығушылық танытып, оларды ұнатқан, бірақ діншіл болмаған. Американдық музыкатанушы Милош Велимирович былай түсіндіреді: "Obikhod – орыс Liber usualis-і сияқты. 1848 жылы ол Ресейдегі барлық шіркеулер үшін міндетті болды". Осылайша Obikhod Ресейде ұлтшылдықпен байланысты болды. Римский таңдаған Obikhod-тан алынған әуендер белгілі бір ұлттық және діни мәнге ие болды, және орыстар оларды жақсы білетін. Бұл шығарма сонымен қатар Пасха мерекесін бейнелеуі арқылы орыстардың сезімдеріне әсер етті, себебі Пасха литургиялық күнтізбедегі ең маңызды оқиға. Профессор Роберт Гринберг "Орыс Пасхалық фестивалінің овертурасын" "Орыс Пасха күнінің таңнан кешке дейінгі баяны" деп сипаттайды. Орыс тілінде Пасха мерекесін "Нұрлы мереке" деп атайды.

Құрылымы

Орыс Пасхалық фестивалінің увертюрасы негізінен сонаталық аллегро формасында, басында ұзақ кіріспемен. Шығарманың бойымен скрипка, виолончель, тромбон, кларнет және флейтаның жетекші рольдегі бірнеше бөлімдері кездеседі. Бастапқы бөлім темпінде жазылған және бес уақыттық өлшемде оркестр үшін ең белгілі шығармалардың бірі болып табылады. Шығарманың соңғы бөлімі темпімен ноталанған, кейде қолданылады, және осы уақыт өлшемдерін пайдаланатын өте сирек оркестрлік туындылардың бірі.