Кіріспе

Мексика мен АҚШ арасындағы көші-қон. Микстектердің трансұлттық көші-қоны – үш ұрпақтан астам уақыт бойы Микстек халқының Мексика мен АҚШ арасында жүзеге асырып келе жатқан көші-қон құбылысы. Микстектер – көші-қон мәдени ерекшеліктерін жоғалтуға әкелмей, керісінше, аумақтық кеңею мен мәдени нығаюға ықпал еткен әлеуметтік топтың көрнекті мысалы. Микстектер Мексика мен АҚШ-тың түрлі аймақтарына қоныс аударған. Соңғы жылдары олар, запотектер мен трикилермен бірге, АҚШ-тағы ең ірі көшіп-қоншылар тобының біріне айналды. Ірі Микстек қауымдастықтары Тихуана және Сан-Диего шекаралық қалаларында орналасқан. Ұлттық географиялық және статистикалық институттың мәліметтері бойынша, шекаралық қалаларда тұратын 241 080 жергілікті тұрғынның 72 000-ы (30 пайызы) көшіп келген адамдар. 2011 жылғы мәліметтерге сәйкес, Калифорнияда шамамен 150 000 Микстек халқы тұрып, Нью-Йорк қаласында 25 000-нан 30 000-ға дейін адам қоныстанған. Жергілікті халықтың АҚШ-тың түрлі қалаларына көшіп-қонуы Микстектер үшін маңызды табыс көзіне айналды. Микстектердің көші-қон тарихы ұзақ жылдарға созылады және Микстектердің интеграцияланған даму бағдарламасына сәйкес, олар АҚШ-та ең көп санды халық болып табылады. 1984-1988 жылдар аралығында жіберілген ақшалай аударымдардың жалпы сомасы жылына 2 миллиард песоны құрады. Микстек қауымдастықтары, әдетте, туған жерлері мен диаспоралық қауымдастығы арасындағы әлеуметтік байланыстарды сақтап, нығайта білу қабілеттеріне байланысты трансұлттық және трансшекаралық деп сипатталады. Антропологтар екі он жылдан астам уақыттан бері бір елден екінші елге көшіп, халықаралық байланыстар құратын адамдарды зерттеп келеді.

Ұлтаралық көші-қон

Нина Глик Шиллер трансұлттықтарды "бір ұлттық мемлекеттен екіншісіне көшіп келген және өмірін шекаралар арқылы жүргізетін, бір мезгілде оларды бірнеше ұлттық мемлекетке байланыстыратын әлеуметтік қатынастарға қатысатын адамдар" деп анықтайды. Линн Стивеннің айтуынша, трансұлттық көші-қон термині екі немесе одан көп жерде белгілі бір дәрежеде тұрақты болуды білдірсе де, кейбір адамдар өмірінің көп бөлігін осы жағдайда өткізеді, ал басқалары бірінші немесе екінші жерде ұзақ уақыт тұруы мүмкін, үшіншілері туған елдерін бірде-бір рет немесе ешқашан тастамайды. Мигранттар тарихы мен тәжірибесінің ұлттық және трансұлттық аспектілері, әсіресе олардың қозғалыс жасайтын елдердің заңдық аясындағы негізгі адам және еңбек құқықтарын тану немесе танудың болмауымен байланысты. Микстектер АҚШ-қа келгенде, Мексикадағылардан өзгеше, бірақ кейде олармен тоғысатын жаңа аймақтық шекараларды кесіп өтеді. Мысалы, Мексиканың нәсілдік/этникалық иерархиясы АҚШ-тағы мексикалық қауымдастықтарында, соның ішінде этникалық, мәдени және аймақтық шекаралар түрінде жалғаса береді.

Микстектердің бірегейлігі

Этникалық белгілерді қолдану көші-қон жұмысшілеріне жергілікті этникалық иерархияда өзін-өзі ерекшелендіруге және басқа мексикалықтар мен Орталық Америкалықтардан ажыратуға мүмкіндік берді. Майкл Кернидің сөзіне göre, панэтностық белгілерді қолдану, сондай-ақ, «заңсыз» немесе «шетелдік» деп аталатын микстек көшіп келушілері үшін, олардың шекаралық өмірге негізделген жаңа идентиті құруына да мүмкіндік берді. Микстек идентиті ұлттық санаға альтернатива ретінде пайда болады және кеңістікті емес, ұжымдық идентитіні дәл сол шекаралық аймақтарда шектеуге арналған құрал ретінде қолданылады, онда ұлттық аумақ және идентиті шекаралары ең көп даулы және екіұшты. Алайда, Линн Стивеннің пікірінше, мәдени тұрғыдан микстектер мен Латын Америкасынан келген басқа да жергілікті көшіп келушілер әлі де мексикалық мемлекеттің бір бөлігі ретінде қарастырылмайды. Стивеннің сөзіне göre, жергілікті көші-қон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін АҚШ-тың брасеро бағдарламасына Оахакалық ер адамдарды тарту арқылы маңыздырақ атанды. Брасеро бағдарламасы – Мексика мен АҚШ арасындағы қонақ жұмысшылар бағдарламасы, ол ауыл шаруашылығы және теміржол салаларында жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты басталды. Брасеролар көлік, жалақы, денсаулық сақтау, тұрғын үй, тамақ және жұмыс уақыты көрсетілген келісімшарттар бойынша жұмыс істеуге міндетті болды. Бастапқыда келісімшарттар АҚШ және Мексика үкіметтері арасында жасалды, бірақ олар шарттарды елемейтін жеке мердігерлерге ауыстырылды. Шамамен 4,5 миллионнан астам келісімшарт жасалған деп есептеледі. Брасеро бағдарламасы 1964 жылы аяқталды, содан кейін көптеген оахакалықтар, оның ішінде көптеген микстектер көшіп кетуді жалғастырды. Стивеннің сөзіне göre, Калифорния мен Орегондағы мексикалықтардың тарихы, Оахакадағы Сан-Агустин сияқты микстек қауымдастықтарының тарихымен саяси, экономикалық және мәдени байланыстар арқылы байланысты.

Көшіп-қонушылық өмір

Жергілікті мигранттар мен иммигранттар көбінесе АҚШ Кеден және шекаралық күзет органдарының ұстауынан және депортациядан қашу үшін үлкен әлемде көзге көрінбеуге тырысады. Стивеннің сөзіне қарағанда, мигранттар АҚШ-Мексика шекарасында, егіс далаларында және өнімді қайта өңдеу заводтарында бақылау астында болады және көзге көрінбейді. Мексиканың жергілікті иммигранттары мен мигранттарын заңсыз, құжатсыз деп қарау АҚШ-та шекара күзетшілерінен бастап заводтардағы басшыларға дейін көптеген адамдардың бақылауына алып келеді. Біреудің құқықтық мәртебесі үшін АҚШ-та бақылауға алыну – қарама-қайшылық жағдай, себебі АҚШ иммиграциялық саясаты арқылы құжатсыз иммиграцияға мүмкіндік жасалады. Стивен былай түсіндіреді: «АҚШ-тың Мексика және басқа елдерге қатысты иммиграциялық саясаты еңбек саясаты ретінде қызмет етеді, қажет болғанда жұмысшыларды шақырып алып, кейіннен шекараны «қорғау» саяси мақсатқа жеткенде оларға жол көрсетіп жібереді». АҚШ және Мексика экономикасының экономикалық неолиберализм мен NAFTA аясындағы үдемелі интеграциясын зерттеу АҚШ-тың Мексикаға қатысты иммиграциялық саясаты иммиграцияның өсуіне ықпал еткенін көрсетеді. Еңбек департаментінің мәліметінше, АҚШ-тағы шаруашылық жұмыскерлерінің шамамен 53 пайызы құжатсыз. Калифорнияда бұл көрсеткіш 90 пайызға жетеді. БАҚ мексикалықтарды заңсыз келгендер ретінде бейнелейді, олар елге басып кіріп, көптеген жұмыс орындарын тартып алып жатыр. Әсіресе 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін иммигранттар расизмнің нысанына айналды. Стивеннің сөзіне қарағанда, бастапқыда заңды және мәдени ұғым (құжатталмаған/заңсыз мексикалық иммигрант) болған нәрсе, енді «заңсыз шетелдіктер» бейнесі ретінде қалыптасып, бақылаудың жоғалуын, жауапсыз шабуылды, қауіпті және соғысты көрсетеді. Ұдайы қараңғы және заңсыз деп қаралатын жергілікті жұмысшылар сыртқы түрімен ақталады. Мексикалық иммигранттардың саны артып келе жатқандықтан, Орегон мен Калифорнияда оралмандар өздерін өзгеше және бөлек сезінеді. Frente Indígena de Organizaciones Binacionales (FIOB) Мексика мен АҚШ арасындағы, сондай-ақ Мексика, Гватемала және Белиз арасындағы жергілікті мәселелер бойынша диалогты ұлттық шекарадан тысқары кеңейтті. Стивеннің сөзіне қарағанда, FIOB жергілікті, аймақтық, ұлттық және трансшекаралық немесе екіұлттық өлшемдер арқылы жергілікті сәйкестілікті көп орынды түсінікпен байланыстыра отырып, өзінің жеке басын ашық түрде қалыптастырады. Стивеннің сөзіне қарағанда, олардың цифрлық туындылары арқылы жердің тамырлануын және жерге байланысты тарихты, сондай-ақ трансшекаралық және тарихи емес көріністерді еске түсіріп, FIOB-дағы жергілікті белсенділер қазіргі мексикалық жергілікті сәйкестігінің өзіндік бейнесін қалыптастырды. Микстектер жыныстық еңбек бөлінісін сақтайды, онда әйелдер үйді және балаларды күтіп ұстаса, ал ерлер асыраушылар болады. Алайда, өмірдің жоғары құнына байланысты, трансұлттық қауымдастықтардағы көптеген микстек әйелдері еркектермен бірге жұмыс күшіне қосылуға мәжбүр, олар егіс далаларында немесе орта және жоғары таптың американдық отбасыларының үйлерінде үй шаруасында жұмыс істейді. Әйелдердің жалақылы жұмыстағы қатысуы бірте-бірте артып келе жатса да, микстек қауымдық дәстүрі тұрмыстық жұмыстарды (тамақ пісіру, тазалау, кір жуу, ыдыс жуу, бала күтімі, денсаулық сақтау және дін) әйелдердің жұмысы деп санайды. Микстек әйелдерінің қасиеттілігі күнделікті қарапайым іс-әрекеттерде көрінеді, мысалы, тазалау, тамақ дайындау, жуу, бала күтімі, ата-аналық және қоғамдық қарым-қатынас, сондай-ақ Өлілер күні, Темаскалли (бу) моншалары, әулиелердің мерейтойлары, туған күндер, шомылу рәсімдері, үйлену тойлары және жерлеу рәсімдерін тойлау. Микстек халқы үшін қауым – құдайлықтың ең жоғары көрінісі.