Кіріспе

Лусондар (грекше: Lousones) – Гвадалахараның солтүстік-шығысында, Тажуна өзенінің жоғары аңғарында қоныстанған Иберия түбегіндегі (Римдік Испания) ежелгі кельтиберлік (Римге дейінгі) халық. Римдіктер б.з.б. 2-ші ғасырының соңында оларды маңызды қауіп ретінде жойды.

Шығу тегі

Олар келт-тибер тілінің түрлі нұсқаларында сөйледі және келт-тиберлердің бір тармағы болды. Келт-тиберлік топтардың ата-бабалары кемінде б.з.б. 1000 жылдан бері, тіпті одан да ертерек Иберия түбегінің Месета аймағына қоныстанғандығын көрсететін мол деректер бар. Аралас халық болғандықтан, олардың құрамында ерте итальян (оско-латын) және галлдық топтарының элементтері болды, соңғысы, мүмкін, бүгінгі Швейцария немесе Паннониядан келген, осы атпен аталатын Гелветик Лузондықтарымен байланысты болуы мүмкін, олар б.з.б. 4 ғасырда Иберия түбегіне көшіп келген. Кейбір ғалымдар олардың Лузитаниямен де байланысы болуы мүмкін деп санайды, соңғы халық б.з.б. 4 ғасырда түбектің батысына көшіп келген Лузондықтардың бір тармағы болған.

Орналасқан жері

Грек географы Страбон Лузондарды Тахо өзенінің бастауына жақын жерде орналастырған, ал тарихшы Аппиан оларды Эбро бойында көрсеткен. Шындығында, олардың жерлері Арагон аймағында, Орта Эбро бойында, Монкайо жотасында (лат. Mons Chaunus) Квейлес және Уэча өзендері арасында жатқан. Олар батыс Сарагосаның және Сорияның көп бөлігін алып, жақын орналасқан Гвадалахара мен Оңтүстік Наварра провинцияларының солтүстік-шығыс жиегіне дейін созылған. Олардың болжамды астанасы Туриасо немесе Туриассо (La Oruña, Vera de Moncayo – Сарагоса; кельтибер монетасы: Turiazu) болған. Басқа да маңызды Лузон қалалары: Калагуррис/Галагорина (Calahorra – Ла Риоха; кельтибер монетасы: Kalacoricos), Каскантум/Каскантон (Cascante – Наварра; кельтибер монетасы: Caiscata), Бурсау/Бурсада (Borja – Сарагоса; кельтибер монетасы: Burzao), Карабис/Каравис (Magallón – Сарагоса; кельтибер монетасы: Carauez). Олар сондай-ақ «бандит қалашығы» Комплеганың (орны белгісіз; кельтибер монетаханасы: Kemelon) және Рим колониясы Грачурристің (Eras de San Martín, Alhama – Ла Риоха) құрылуына қатысқан, оны Тиберий Семпроний Гракх Ұлы 181 ж.б.д. салдырған.

Тарих

Лузондар б.з.д. III-II ғасырларда көршілері Ареваци, Белли және Тити тайпаларымен бірге Кельтиберлік конфедерациясына қосылды және одақтастарымен бірге Римге қарсы Кельтиберлік соғыстарында күресті. Нюмантияның қирауы 134-133 жж. б.з.д. одақтың ыдырауына әкелді. Осыған дейін, б.з.д. 142 жылы проконсул Квинт Цецилий Метелл Македонскийден жеңіліске ұшырады, бірақ күштеп Hispania Citerior провинциясына қосылғандарына қарамастан, ондаған жылдар бойы Рим билігіне қарсылық көрсетуді жалғастырды. Әрдайым соғысқа дайын Лузондар Ареваци және Пелендондармен бірге б.з.д. I ғасырдың көп бөлігінде Кельтиберияны дүрліктірген Римге қарсы көтерілістерді жоспарлады. Алайда, бұл көтерілістер Лузондардың әскери күшін әлсіретті және ғасырдың ортасына қарай олар Эбро өзенінің оң жағалауынан Васкондармен қуылды, Васкондар олардың төрт маңызды шекаралық қаласын, соның ішінде Грачуристі басып алды. Лузондар 72 жылы Серториан соғыстары аяқталғаннан кейін тарихи деректерде дерлік жоғалып кетті, олардан кейін аз ғана мәлімет белгілі, бірақ олар көршілері Белли және Тити тайпаларымен біріккен немесе оларға сіңіп кеткен болуы мүмкін.