Кіріспе

Джесси Морен Бадер (1886–1963) 20 ғасырдағы уағызшы және экуменист болған. Ол евангелистік қозғалыстың белгілі қайраткері және Мәсіхшілер шіркеулерінің әлемдік конгресін құруға үлес қосты.

Жастық шақ

Джесси Бадер 1886 жылдың 15 сәуірінде Иллинойс штатының Бадер қаласында дүниеге келген. Оның отбасы Бадердегі Христиан шіркеуіне (Дисиплдер) белсенді қатысты. Бадер төрт жасқа толғанда, оның отбасы Канзас штатының Коффи округіне көшіп, ол он тоғыз жасқа дейін сонда тұрды. 1897 жылы Клара Х. Хейзелригг дін қызметкері болып тағайындалды, және кейіннен ол Бадерді сенімге келтірген пастор болды. 1905 жылы ол медицинаны оқымақ ниетпен Канзас университетіне түсті, бірақ оның орнына, қызмет етуге шақырылды, бұл жақын маңдағы Перри қаласындағы студент-пасторлық қызметінің нәтижесінде болды. Екі жыл оқығаннан кейін ол Айова штатының Дес-Мойн қаласындағы Дрейк университетіне ауысты. Дрейк университеті тарихи тұрғыдан Христиан шіркеуімен байланысты принциптерге негізделген және оған дін қызметіне дайындалу бойынша білімін жалғастыруға мүмкіндік берді.

Неке

Дрейк университетінде Бадер Голда Мод Бадермен (қызметтік аты Елам) танысты. Олар 1911 жылы Бадердің Дрейкте оқитын соңғы жылында үйленді және елу жылдан астам бірге өмір сүрді. Ол 1885 жылдың 6 қыркүйегінде Эдвард Э. Элам мен Лилли Эламның (қызметтік аты Джонс) отбасында дүниеге келді және 1981 жылдың ақпанында қайтыс болды. Голда Мод Бадер Біріккен шіркеу әйелдері (қазіргі Шіркеу әйелдерінің біріккен лигасы) және Протестанттық кино кеңесінің белсенді мүшесі болды. Ол сондай-ақ Жапония халықаралық христиан университеті мен Америка Библия қоғамымен байланыста болды. Бадердің әйелі, Елам дін қызметкері болып дайындалған және Бадерлер мүше болып табылатын екі шіркеуде көмекші пастор болып қызмет еткен.

Алғашқы қызметі

Бадердің алғашқы толық уақытты қызметі Канзас штатының Атчисон қаласындағы Бірінші христиан шіркеуінде болды. Ол жерде жеті жыл қызмет еткен кезеңде, шіркеу мүшелерінің саны 300-ден 1400-ге дейін өсті. Бадер евангелизмдегі қарапайым адамдардың рөлін "Әрқайсысы бірін жеңіп әкелсін" деген ұранмен баса көрсетті. Атчисон қаласында ол №5 Вашингтон ложасының масондық мүшесі болды. (Вильям Денслоудың "10 000 танымал масон", "Макой баспасы және масондық жабдықтау компаниясы", Ричмонд, Вирджиния, 1957 ж.). 1917 жылы АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде, Бадер күн сайын бір мүше қосып жатқан Атчисон шіркеуіндегі қызметінен кетіп, қарулы күштерде YMCA хатшысы болды. 1918-1919 жылдары ол Франциядағы 35-дивизияда қызмет етті, соғыс аяқталғаннан кейін Германиядағы американдық әскерлер арасында уағыз тарату миссиясына қатысқан бірнеше адамның ішінде болды.

Джексон даңғылындағы христиан шіркеуі

1920 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін Бадер Канзас-Ситидегі (Миссури штаты) Джексон-авеню христиан шіркеуінің пасторы болды, ол қайтыс болғаннан кейін Бадер еске алу христиан шіркеуі деп аталды. Осы қызметінің басталған кезінде ол бес жылдық миссионерлік бағдарламаның жобасын жасады, ол "Миллион жеңіңіз" деп аталды және оны Христиандардың шәкірттерінің халықаралық конвенциясына ұсынды, сол кезде АҚШ және Канададағы христиан шіркеулерінің ұлттық жиналысы болған. Өзінің жазбаларында Бадер шіркеу қызметінде миссионерліктің орталық рөлін және маңыздылығын қатты қалайтынын айтты, сондай-ақ ол белгілі бір сөзінде: "Құдай бірінші деп санаған нәрсені екінші орынға түсіруге бізге құқық жоқ" деді.

Евангелизмнің бақылаушысы

1920 жылы Бейдер жаңа құрылған Біріккен христиан миссионерлік қоғамында евангелизм жөніндегі басшы болып тағайындалды және келесі он екі жыл бойы осы қызметті атқарды. Ол АҚШ және Канададағы христиан шіркеуі (Шәкірттер) қауымдастықтарында саяхаттап, шіркеулерге көмектесті. Сонымен қатар ол UCMS-тің ірі "жергілікті миссионерлік" бағдарламасын басқарды.

Мәсіх шіркеулерінің дүниежүзілік конгресі

Бэйдер UCMS-де жұмыс істеп жүрген кезде, оның «Стон Кемпбелл отбасы» мүшелігіне жататын Христиандық әлемдік қауымдастыққа деген қызығушылығы артып жатты. Бұл әлемдік отбасында «Христиан шіркеулері», «Мәсіх шіркеулері» немесе «Мәсіх шәкірттері» деген аттарды қолданатын, ортақ тарихы мен дәстүрі бар шіркеулер болды. Баптистер, конгрегационалистер, лютерандар, методистер және пресвитериандар әлемдік конвенцияларды және жаһандық ынтымақтастық немесе бірлескен әрекет ету жолдарын құрған болатын. Бадер 1925 жылы Баптистердің әлемдік альянсының мәжілісіне қатысты және жазбаларында айтқанынша, осы идеяны өзінің «Стон Кемпбелл отбасы» үшін қалай дамытуға болатынын ойлай бастады. Ол Австралия, Канада, Жаңа Зеландия және Ұлыбритания сияқты бірнеше елдің жетекшілерінен ұсыныстар сұрады және олардан зор қолдау алды. 1930 жылдың қазан айында Вашингтонда (АҚШ) бүкіл әлемнен келгендердің қатысуымен Мәсіх шіркеулерінің бірінші әлемдік конвенциясы өтті. Шараға 10 000-ға жуық адам қатысты, сондай-ақ бағдарламада Президент Герберт Гувер мен бірінші ханымның Ақ үйінде ұйымдастырған шай кеші болды. «Әлемдік конвенция» бекітілді. Бадер алғашқы президент (1930–1935) болды және сонымен қатар бірінші бас хатшы болып тағайындалды, ол өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті, зейнеткерлікке шыққанға дейін жартылай уақыт жұмыс істеді, содан кейін толық уақытқа көшті. Конвенциялар 1970 жылға дейін бес жылда бір рет өткізіліп келді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан бұл үрдіс тоқтап қалды, қазіргі таңда төрт жылда бір рет жалғасуда. Осы мәселе бойынша Бадер 1930 жылы былай деп жазды: «Біздің шіркеулеріміз әлем бойынша басқаларға бірлік туралы уағыздап жүрсе де, өзінің арасындағы бірлікті сақтауға және жақын қарым-қатынасты дамытуға көбінесе немқұрайлы қарады».

Америкадағы Мәсіх шіркеулерінің федералды кеңесінің евангелизм бөлімі

1932 жылы Бадер өзінің діни лауазымынан Америкадағы Христиан шіркеулері Федерациясының Евангелизм департаментінің орынбасар атқарушы хатшысы болды. Атқарушы хатшы доктор Чарльз Л. Гуделл болатын, көптеген адамдар оны өте құрметті тұлға деп есептейтін. Доктор Гуделл Бадерді зейнетке шыққанда өзінің орнын басатын адам ретінде қарастырып, оны өзінің серіктесі болуға шақыруды ұсынды. Федерацияның Бас хатшысы Сэмюэл МакКреа Каверт бұл мәселені Бадермен талқылады және Бадердің тартынғанына таңғалғанын жазып қалдырды: «Мен әлі күнге дейін онымен Индианаполистегі Северин қонақүйінде өткен ұзақ таңғы ас кезіндегі әңгімемді есімде сақтаймын. Маған таң қалдырғандай, ол шақыруды қабылдауға қысым сезінді. Ол Федерацияның оның ынтасын қолдайтын евангелизмге жеткілікті мән беретініне көз жеткізуі керек еді. Дегенмен, ол Кеңес кооперациялық шіркеулердің ресми агенті ретінде дамыта алатын біріккен бағдарламаның болашақ мүмкіндіктерін тез түсінді» (Евангелия жаршысы, 18-бет). Бадер зейнеткерлікке шыққанға дейін келесі жиырма екі жыл бойы осы және ұқсас лауазымдарда қызмет етті, ал 1950 жылы Федерацияны алмастырған АҚШ-тағы Христиан шіркеулерінің Ұлттық кеңесінде де евангелистік басшылықты мүше шіркеулер мен олардың жергілікті қауымдастықтарына ұсынды.

Ықпал

Бадердің басшылығымен Кеңестің евангелистік қызметкерлерінің саны бір толық жұмыс күнінен жетіге дейін артты. Дэниел Л. Полингтің сөзіне қарағанда, ол Федералдық Кеңестің "ең сергекті және ең ірі бөліміне" айналды. Кеңесте евангелизмге "жеткілікті мән берілгені" айтылды. Конфессиялық евангелистік басшылық одан әрі дамыды; 1932 жылы тек екі конфессияда (пресвитериандық және Бадердің өзінде) евангелизм жөніндегі толық уақытты хатшылар болды. 1956 жылы Бадер 35 протестанттық қауымда 46 евангелистік хатшы бар екенін тіркеді. Евангелизм шіркеулердің өмірінде маңызды орын алғандай көрінеді. Бадердің ықпалы оның басшылық еткен шіркеулер аралық ұлттық бағдарламалардың санына дейін жетеді. Басшылық еткен кезеңінде Бадер Ұлттық уағыз миссиясы, Университеттік христиандық миссиясы, Ұлттық христиандық оқыту миссиясы және Ұлттық саябақтардағы миссионерлік қызмет (1950 жылдары келушілер саны жыл сайын 15 миллионға жетті) және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық әскерлерге арналған миссиялар сияқты оннан астам евангелистік бағдарламаны ұйымдастырды. Бадердің ықпалының нәтижесінде, бұл кезеңде шіркеулер арасындағы жергілікті ынтымақтастық күрт өсті, бұл бұрынғы бәсекелестік конфессиялық жүйеден өзгеше.

Діннің ізгі хабарларын таратудағы үлестері

Бадер өзінің "Үйге бару евангелизмі" маңыздылығына баса назар аударды. Үйге бару евангелизмі, яғни, сенімге келген адамдарға жеке үйлерге барып уағыз айту – ХХ ғасырда қолданылған, көптеген конфессиялық лидерлер оның дамуына үлес қосқан, жақсы хабар тарату және рухани тәрбиелеу әдісі болды. Федералды шіркеулер кеңесінің евангелизм департаменті бұл әдісті ресми түрде қабылдап, өзінің ықпалындағы барлық шіркеулерге ұсынды. Үйге бару евангелизмі барлық христианның өзінің сенімін осы сенімді ұстанбағандарға таратуы керек деген идеяны күшейтті және бұл жаппай насихаттауға қол жеткізудің жолын ұсынды. 1946 және 1947 жылдары осы прозелитизм түріне ерекше мән берілді. Үйге бару арқылы шіркеудің қатары ғана емес, сонымен қатар оған қатысушылардың имандылығы да нығайтылды делінді. Үйге бару евангелизмі түрлі конфессиялардың арасындағы бірлікті де арттырды. Сонымен қатар, Бадер діни санақ құруға да үлес қосты, онда шіркеуге барушылар туралы пікірлер мен деректер жиналды. Бадер адамдардың шіркеу таңдауларын білудің маңыздылығына сенді, себебі ол бұл білімді үйден-үйге уағыз айту үшін бірлесіп жұмыс істеуге қатысқан шіркеулерге қажет деп ойлады. Оның бұл әдісі сақтықпен жасалған процестерді және бірнеше айлық дайындықтарды қажет етті. Қоғамның жылдам өзгеруіне байланысты Бадер және оның серіктестері деректерді жылдам іске асыру қажет деп есептеді. Бәдер қаңтар айында өткізілетін Дүниежүзілік дұға аптасына (қазіргі Христиандық бірлік үшін дұға аптасы) да қызығушылық танытып, қолдау көрсетті. Америка Құрама Штаттарында оның департаменті осы іске дем берді. Бадер жергілікті қауымдастықтағы шіркеулердің жаңа жылды бірлесіп дұға және қарым-қатынаспен бастауынан артық ештеңе жасай алмайтынын айтты. Оның пікірінше, дұға жоспарланған барлық іс үшін бағыт-бағдар береді. Бадер және басқа да евангелистер үлкен жандану жиналыстарының уағыздаудың ең тиімді түрі емес екенін мойындағанмен, олар оған қолдау көрсетті. Бадер жас Билли Грэм мен оның командасының досы және кеңесшісі болды. Бадер Грэм ұйымдарының ашық есеп беру жүйесіне ризашылық білдірді.

Дүниежүзілік Қауымның жексенбісі

Бадер 1940 жылғы 6 қазанда басталып, әр жылдың қазан айының бірінші жексенбісінде жалғасатын әлемдік, экуменикалық Дүниежүзілік Тағдыр күнінің негізін қалаушы ретінде танылды. Бадер 1936 жылы алғаш рет тойланған Пресвитериан шіркеуінің Дүниежүзілік Тағдыр күні туралы білген, ол пресвитериандық әлемдік бірлік пен байланысты нығайту мақсатында жасалған. 1939 жылы ол Федералдық шіркеулер кеңесінің евангелизм бөліміне бүкіл әлемдік, шіркеулік Тағдыр күнін өткізу туралы ұсыныс енгізді. Ұсыныс бекітілді. Дүниежүзілік шіркеулер кеңесі бұл жобаны қолдауға мүмкіндігі жоқ деп есептесе де, Дүниежүзілік кеңес құрылып жатқан кезде Бас хатшының орынбасары болған Генри Смит Лейпер қатысуға шақыратын көптеген хаттар жіберді. Бұл Дүниежүзілік Тағдыр күнінің құрылуына зор үлес қосты. Дүниежүзілік Тағдыр күнінің мақсаты ешқашан Тағдырды бірге өткізуді біріктіру емес, көптеген жағдайларда бұл әлі де мүмкін емес, керісінше, барлық шіркеулер мен қауымдар сол күні Тағдыр тойлауға шақырылды. Бұл күннің мақсаты – христиан қауымдастықтарына бірлік пен ынтымақ сезімін сыйлау.

Көшбасшылық

1937 жылдан бастап Бадер Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің құрылуы мен дамуына қатысты барлық маңызды экуменикалық жиналыстарға қатысты, оның ішінде Оксфорд пен Эдинбургте (1937), Амстердамда (1948), Эванстонда (1954), Нью-Делиде (1961) және 1948 жылы құрылғаннан кейін Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің атқару комитетінің жылдық мәжілістеріне. 1962 жылы ол Дүниежүзілік Конвенция атынан Ватикан кеңесінде Мәсіхшілер шіркеулері/Мәсіх шәкірттерінің жаһандық отбасын өкілдік етті.

Кітап

1953 жылғы 31 желтоқсанда зейнетке шыққаннан кейін екі жыл өткен соң, 1956 жылы Бадер өзінің алғашқы және жалғыз кітабын – «Өзгеріп келе жатқан Америкадағы жаңарушылық» (The Bethany Press, 1957) – жазды. Кіріспеде Дэвид С. Макнелли былай деп жазды: «Ол замандастарын ой жағынан, еңбек етуде және махаббатта басып өтті, Америкадағы діннің бағытын үлкен жаңаруға бұрды. Оның жаңарушылыққа деген құлшынысы, экуменизмге деген ынтасы, адасқандарға деген қайырымдылығы, сүйкімсіздерге деген сүйіспеншілігі, сондай-ақ, бейқамдыққа салғандарға деген қамқорлығы Америкадағы барлық аймақтарда ерекше көзге түсті. Доктор Бадер соңғы ширек ғасыр ішінде Америка мен көптеген жақын елдерді аралап, шіркеуге жаңарушылық рухын сіңіріп, Иса Мәсіхтің Ұлы тапсырмасын орындауға шақырып отырды. Бүгінде американдық шіркеу қолданып жүрген көптеген жаңарушылық үлгілерін доктор Бадер алғаш рет ұсынды, жетілдірді және насихаттады. Ол Америкада жаңарушылыққа жағдай жасауда тікелей үлес қосты. Бадер жаңарушылық пен экуменизмнің бір-бірін жоққа шығаратын емес, керісінше, бір-біріне толықтыратын екенін алға тартты. Кітаптың соңғы тарауы «Бірлескен жаңарушылық» деп аталып, шіркеулердің өздерінің жаңарушылық жұмысына назар аударуы мүмкін болғанымен, жаңарушылықтың бір бөлігін бірлесіп жүргізу қажеттігін баса айтады. Бадер бұл идеяның өзінің өмірлік тәжірибесінен туындырғанын мәлімдеді.

Зейнеткерлік

1953 жылдың соңында ресми зейнеткерлікке шыққаннан кейін Бадер 1930 жылдан бері "бос уақытындағы" іс-әрекеті деп атаған Мәсіх шіркеулерінің дүниежүзілік конвенциясының толық уақытты Бас хатшысы болды. Өмірінің соңғы күндерінде ол Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан қаласында 1965 жылғы дүниежүзілік конвенцияға дайындалуды күткен еді. 1963 жылдың 19 тамызында Нью-Йорк қаласында қысқа аурудан кейін дүниеден өтті. Бадер 77 жасқа толыпты. Оның қосылу рәсімі Канзас штатының Атчисон қаласындағы Бірінші христиан шіркеуінде өтті. Нью-Йорктегі Интерчерч орталығында конфессияаралық естелік қызметі және АҚШ-тың әртүрлі христиан шіркеулерінде бірнеше естелік шаралар ұйымдастырылды. Оның қазасы 1965 жылы Пуэрто-Рикода өткен келесі дүниежүзілік конвенцияда да еске алынды. Бадердің еңбегін құрметтеу үшін Дүниежүзілік конвенция оның атымен тұрақты лекциялар сериясын құрды, ол "Евангелизмдегі Бадер лекциялары" деп аталды.