Белиздің солтүстігіндегі ежелгі Майя қаласы – Серрос
Cerros
Белиздің солтүстігіндегі ежелгі Майя қаласы – Cerros. Сауда жолында маңызды орын, канал жүйесі және егістік технологияларымен танымал. Археологиялық жақсы сақталған орын.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серрос – Белиздің солтүстігінде орналасқан Шығыс жазық майя археологиялық ескертігі, ол Соңғы доклассикалық кезеңнен Постклассикалық кезеңге дейін пайдаланылды. Бұл орын Мезоамериканың Соңғы доклассикалық кезеңінде өркендеген шағына, және ең гүлденген кезеңінде шамамен 1089 адамға дейін халық саны жеткен. Ескертік Кариб теңізі жағалауындағы Четумал шығанағына құятын Жаңа өзеннің төменгі ағысындағы мүйісте стратегиялық түрде орналасқан. Осының арқасында, бұл орын Юкатан түбегін айналатын және ішкі аймақтармен байланыс құратын жағалау сауда жолының маңызды бөлігі болды. Серрос тұрғындары кең арналар жүйесін салған және көтеріңкі егістіктерде шаруашылық жүргізген.
Cerros is an Eastern Lowland Maya archaeological site in northern Belize that functioned from the Late Preclassic to the Postclassic period. The site reached its apogee during the Mesoamerican Late Preclassic and at its peak, it held a population of approximately 1,089 people. The site is strategically located on a peninsula at the mouth of the New River where it empties into Chetumal Bay on the Caribbean coast. As such, the site had access to and served as an intermediary link between the coastal trade route that circumnavigated the Yucatán Peninsula and inland communities. The inhabitants of Cerros constructed an extensive canal system and utilized raised field agriculture.
Сайтты ұйымдастыру
Сайттың негізгі бөлігі тікелей шығанаққа жанасады және бірнеше салыстырмалы түрде ірі құрылымдардан, сатылы пирамидалардан, акрополь кешенінен және екі доп алаңынан тұрады. Сайттың оңтүстік жағын жарты ай пішіндес канал желісі шекереді, ол сайттың орталық бөлігін және бірнеше көтерілген егістіктерді қоршап тұрады. Тұрғын үйлер каналдан тысқары қарай жалғасады, көбінесе оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығысқа қарай таралады; канал жүйесінен тыс жерлерде де көтерілген егістіктер кездеседі.
The core of the site immediately abuts the bay and consists of several relatively large structures and stepped pyramids, an acropolis complex, and two ballcourts. Bounding the southern side of the site is a crescent shaped canal network that encloses the central portion of the site and encloses several raised fields. Residential structures continue outside of the canal, generally radiating southwest and southeast; raised fields are also present outside of the canal system.
Тарих
Б.з.д. 400 жылдары пайда болған сәттен бастап, Серрос жері шаруалар, балықшылар және саудагерлердің шағын ауылы болды. Олар құнарлы топырағы мен теңізге оңай қол жеткізілуін пайдаланып, аймақтағы басқа майялармен өнім өндіріп, сауда жасады. Б.з.д. 50 жыл шамасында экономикалары өсіп, патшалық идеясын тәжірибеден өткізе бастағанда, Серрос тұрғындары үлкен қалалық жаңару бағдарламасын бастады, ғибадатханалар мен алаңдар тобына орын ашу үшін үйлерін көміп тастады. Жаңа құрылыстардың алғашқысы 5C 2-ші құрылым болды, ол осы жердегі ең танымал сәулеттік ескерткішке айналды. Четумал шығанағының жиегінде орналасқан, арқасы шығанаққа қараған бұл құрылым, қасиетті солтүстік-оңтүстік осінің ең солтүстік нүктесін белгіледі, ал осы осінің оңтүстік нүктесінде шар алаңы (Str. 50) орналасқан. Патшалар дүниеден өткен сайын, жаңалары келді және олардың құрметіне жаңа ғибадатханалар салынды. Сайттағы соңғы маңызды құрылыс (Str. 3A 1-ші) б.з. 100 жылы салынды, ал көптеген басқа құрылымдар одан бұрын тасталып кеткен сияқты. Протоклассикалық кезеңде Серрос элиталық қызметтің орталығы ретінде тоқтатылды, бірақ қарапайым тұрмыстық қызмет үшін пайдаланыла берді. Сол кезден бастап, халық саны күрт азайғандықтан, жаңа құрылыс сыртқы тұрғын үйлермен шектелген болуы мүмкін. Кейінгі классикалық кезеңнің соңында ауылдық қауым ретінде шағын қоныс болғаннан басқа, Серрос б.з. 400 жылдан бері тасталып кетті. Бұл бір кездері даңқты орын қирауға ұшырады және Томас Ганн 1900 жылы жағалаудағы "қарау орны" төбелерін атап көрсеткенге дейін дерлік көзге түспеді, бұл орынға қызығушылықты арттырды.
From the time of its inception in the Late Preclassic Era, around 400BC, the site of Cerros was a small village of farmers, fishermen and traders. They made use of its fertile soils and easy access to the sea, while producing and trading product amongst the other Maya in the area. Around 50 BC, as their economy grew and they began to experiment with the idea of kingship, the inhabitants of Cerros initiated a great urban renewal program, burying their homes to make way for a group of temples and plazas. The first of the new constructions was the Structure 5C 2nd, which has become the most famous piece of architecture at the site. Aligned with its back at the edge of Chetumal Bay, it marked the northernmost point of the sacred north–south axis of the site, which was complemented by a ballcourt (Str. 50) which lies at the southernmost point. As kings died, others came along and new temples were constructed in their honor. The last of the substantial constructions at the site (Str. 3A 1st) occurred around AD 100, and many of the other structures appear to have been abandoned before then. During the Protoclassic, Cerros ceased to function as a locus of elitist activity but continued as a location for mundane domestic activity. From then on, any new construction was probably limited to the outer residential area, as the population began to decline severely. Apart from a small occupation at the end of the Late Classic period as a village community, Cerros has been abandoned since AD 400. This once glorious site was left for ruin and remained virtually unnoticed until Thomas Gann made reference to "lookout" mounds along the coast in 1900, drawing interest to the site.
Құрылым 6
Екінші ғибадатхана, 6 құрылымы деп аталады, ол үлкен және солтүстік-оңтүстік осьтің батыс жағында 5C 2 құрылымының алдында орналасқан. 5C 2-ші құрылымы сияқты 6-шы құрылымы да оңтүстікке қараған, бірақ бірінші ғибадатхана жеке тұрса, екінші ғибадатхана Серростағы ізбасарлары ұстанған үштік үлгінің бөлігін құрайды. Бұл үштік үлгі үлкен платформада орналасқан және екі кіші ғимараттың арасындағы басты ғибадатханадан тұрды. Кейіннен. Оның биіктігі 16 метрге жетеді, бұл патшаға таңдалған аз ғана адамдар ғана көре алатын рәсімдерді өткізуге жеке кеңістік берді. Шеле мен Фрейдель мұндай пирамиданың болуы, оның әртүрлі көру кеңістіктері Серрос халқының жоғары деңгейде әлеуметтік жіктелуін көрсетеді деп болжайды. Бұл үштік жоспар ірі алғашқы классикалық орталықтардың айрықша белгісі болды және осы архитектуралық жоспарды қайталай отырып, Серрос билеушілері өз билігінің негізінде жатқан космологиялық принципті нығайтудың тағы бір құралын қолданды. Бұл ғибадатхана, жаңа патша таққа отырған кезде салынған болуы мүмкін. Бұл теория 6В құрылымының астындағы жерлеу орнын қазу арқылы расталды, онда бұрынғы билеушіге тиесілі деп саналатын заттар, оның ішінде оның Жоңғар Құдай диадемасы табылған.
The second temple known as Structure 6 is larger and located in front of Structure 5C 2nd on the west side of the north–south axis. Like Structure 5C 2nd, Structure 6 faces south however while the first temple stood alone, the second temple forms part of a triadic pattern followed by its successors at Cerros. This triadic pattern was elevated on a large platform and consisted of a main temple, flanked by two smaller buildings. later. At 16 meters above the level of the surrounding surface, its height allowed the king more privacy to hold ceremonies, which could only be viewed by a select few. Schele and Freidel postulate that the existence of such a pyramid, with its differentiated viewing spaces, indicates a high degree of social stratification among the people of Cerros. This triadic plan was a hallmark at major Preclassic centers and it appears that by emulating this architectural plan, the rulers of Cerros had embraced a further means of reinforcing a basic cosmological principle underlying their power. This temple was probably constructed upon the accession of a new king. This theory is supported by the excavation of a burial cache beneath the structure 6B, which held objects believed to have belonged to the former ruler, including his Jester God diadem.
Құрылым 4
Шамамен б.з. 1 жылы қазіргі түрін алған 4-ші құрылымды 6-шы құрылымды салған билеуші салған. Ол Серроста жаңадан салынған шығыс-батыс осінің шығыс жағындағы екінші ғибадатхананың қарама-қарсы жағында орналасқан. Бұл ғибадатхана Серростағы ең ірісі болуға тиіс болған. Бұл жаңа ғибадатхананың шығысқа қарай бағытталуы, ғибадатхана мен билеушінің, қайта туған күннің шығуы арасындағы байланысты күшейтті. Бұл құрылымды патшаның жерлеу орны ретінде салу жоспарланған, бірақ қазба жұмыстары кезінде бөлме бос болғандықтан, белгісіз себептермен ол ешқашан қолданылмаған.
Taking its present form somewhere around AD 1, Structure 4 was built by the same ruler as Structure 6 and was located opposite the second temple on the east side of the newly established east–west axis at Cerros. This temple was to become the largest at Cerros. The change of orientation with this new temple, facing east, signaled an additional association between temple and ruler, the reborn rising sun. This structure was also meant to be the king's funerary shrine, however it was never used for reasons unknown as the chamber was empty upon excavation.
3А құрылымы
100 жыл шамасында салынған бұл құрылыс Серрос ескерішіндегі соңғы храм деп есептеледі және, әлдебір, маңызды құрылыстардың соңғысы болуы мүмкін. Бұл құрылым 4-ші құрылымның оңтүстігіне тікелей салынған, алғашқы қасиетті солтүстік-оңтүстік осіне және бұрынғы оңтүстікке қаратылған бағытқа қайта оралды.
Erected around AD 100, this structure is considered to be the final temple at the site of Cerros, and is probably the last of the substantial constructions. This structure was built directly south of Structure 4, returning to the original sacred north–south axis and earlier south facing orientation.
Ауыл шаруашылығы және жабайы өсімдіктерді пайдалану
Серроста су шаруашылығына жасалған инвестициялардың куәліктері бар, оның ішінде майялардың учаске төңірегіндегі бірнеше көтерілген және каналдармен байланыстырған егістіктерін пайдалануы. Осы каналдардың құрғақ маусымда суды сақтау және жақын жердегі егістіктерді суару үшін қолданылғаны болжанып тұр. Мұндай егістіктердің бірі 50-ші құрылымның доп алаңының батысында орналасқан және қоғамды қоршаған негізгі каналдың шебінде жатқан. Тұрғындар C'oh кезеңінде (б.з.д. 200-50 жж.) салынған негізгі каналды жыл бойы егін суару үшін пайдаланған. Құрғақ маусымда канал мен оның тармақтары толып, ыдыспен суаруға қолданылған. Жаңбырлы маусымда олар дренаждық арналармен бірге егіндіктерді суару үшін пайдаланылған. Каналдарды салу және пайдаланудың себебі – қоғамдық бастама, элиталық еңбек немесе олардың біріккен күші ме, әлі белгісіз. Аталмыш участе дәстүрлі үштік дақылдар (жүгері, бұршақ және қабақ) өсірілген. Крейннің мәлімдемесіне сәйкес, қазба жұмыстарынан алынған үлгілердің шамамен 75%-ында жүгерінің дәндері мен/немесе қабықтары табылды. Бұршақ пен қабақтың тозаң қалдықтары да аз мөлшерде кездесті. Ағаш өсіру майялардың диетасының маңызды бөлігі болған. Нанс ағашының (Byrsonima crassifolia) тұқымдары алынған үлгілердің шамамен 40%-ында анықталды. Кокойол пальмасының (Acrocomia mexicana) жемісінің тұқымдары, Зирикоте (Cordia dodecandra) және Хуано (Sabal spp.) тұқымдары да жиі кездескен. Учаске мен оның төңірегінде жануарларды алудың әртүрлі тәсілдері қолданылған. Теңіз фаунасын алу, әсіресе, басты назарда болған және түрлі орталарда жүзеге асырылған. Иттер ет үшін өсірілген және қысқы "норте" желдері кезінде, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жұмыстарының қызу айларында желінген болуы мүмкін. Елендер мен басқа да жануарлар, мысалы, пекари, пума, ягуарлар және кішкентай сүтқоректілер де аңға түскен. Солтүстік Белизде қол жетімді шикізаттарды тарату орталығы ретінде, Серрос сонымен қатар Нью-Ривер арқылы ішкі аймақтарға өнімдерді тасымалдау пункті ретінде де қызмет еткен болуы мүмкін. Учаске бойындағы жасырын сақтау орындарында түрлі артефакттар табылған. 6B құрылымында көптеген құрбандықтар бар арнаулы сақтау орны болған, оның ішінде 28 жаде артефактісі, бірнеше керамикалық ыдыстар, спондилус қабықшалары, көк тас гематиттен жасалған айна сынықтары және түрлі ақ қабықша дискілері кездескен. Сонымен қатар, 2A және 5C құрылымдарының 2-ші бөлімінде бұзылған құрбандықтардың іздері табылды.
Cerros has evidence of investments in water management which included the encircling canal where the Maya made use of several raised and channeled fields around the site. It is thought that these canals were used to store water and irrigate nearby field systems during the dry season. One such field lies west of the Structure 50 ballcourt and was located just inside the boundary of the main canal, which surrounded the community. Inhabitants made use of the main canal, which was constructed during the C'oh Phase (200 50 BC) for crop irrigation year round. During the dry season, the canal and its branches were most likely ponded and used for pot irrigation. During the wet season, they were used along with drainage ditches to irrigate the crops. It is unclear whether the motivation behind construction and use of the canals was due to communal enterprise, by elite directed labor, or both. The "typical triad" of crops (maize, beans and squash) was grown at the site. According to Crane, maize cupules and/or kernels were present in approximately 75% of the samples that were taken at the site. A small number of remains of beans and squash pollen were also found. Arboriculture was another important part of the Maya diet. Nance tree (Byrsonima crassifolia) seeds were found in about 40% of the samples taken. Cocoyol palm (Acrocomia mexicana) fruit seeds, Ziricote (Cordia dodecandra) and Huano (Sabal spp.) seeds were common as well. Various forms of animal procurement took place in and around the site. Marine faunal procurement was most likely the primary focus and took place in a variety of habitats. Dogs were bred for meat and were probably eaten during the winter "nortes," and during the months in which a great amount of agricultural work was done. Deer and other animals, such as peccary, pumas, jaguars and smaller mammals were hunted as well. For raw materials readily available in northern Belize, Cerros may have functioned as a redistribution conjuncture as well as a transshipment point for products to be shipped inland by way of the New River. A variety of artifacts were found within caches throughout the site. Structure 6B contained a dedicatory cache with a large number of offerings, including 28 jade artifacts, a few ceramic vessels, spondylus shells, mirror fragments made from specular hematite and a variety of white shell disks. Assorted smashed termination offerings were also found at Structures 2A and 5C 2nd.
Қазіргі жағдай
Бұл жердің көп бөлігі әлі қазба жұмыстарынан өтпеген. Қазір Корозал қаласынан Серросқа шағыл жолмен саяхаттауға болады. Жерде археологиялық ақпарат беруші қызметкер бар. 1970 жылдары қазбадан алынған заттардың жинағына Флорида табиғи тарих мұражайының Ұлттық гуманитарлық қор қаржысымен құрастырылған цифрлық каталогы арқылы қол жеткізуге болады.
Much of the site remains unexcavated. It is now possible to travel to Cerros over a gravel road from Corozal Town. There is an archaeological information officer on site. Access to the collection excavated in the 1970s is available through a digital catalogue compiled by the Florida Museum of Natural History with funding from the National Endowment for the Humanities.