Кіріспе

Серрос – Белиздің солтүстігінде орналасқан Шығыс жазық майя археологиялық ескертігі, ол Соңғы доклассикалық кезеңнен Постклассикалық кезеңге дейін пайдаланылды. Бұл орын Мезоамериканың Соңғы доклассикалық кезеңінде өркендеген шағына, және ең гүлденген кезеңінде шамамен 1089 адамға дейін халық саны жеткен. Ескертік Кариб теңізі жағалауындағы Четумал шығанағына құятын Жаңа өзеннің төменгі ағысындағы мүйісте стратегиялық түрде орналасқан. Осының арқасында, бұл орын Юкатан түбегін айналатын және ішкі аймақтармен байланыс құратын жағалау сауда жолының маңызды бөлігі болды. Серрос тұрғындары кең арналар жүйесін салған және көтеріңкі егістіктерде шаруашылық жүргізген.

Сайтты ұйымдастыру

Сайттың негізгі бөлігі тікелей шығанаққа жанасады және бірнеше салыстырмалы түрде ірі құрылымдардан, сатылы пирамидалардан, акрополь кешенінен және екі доп алаңынан тұрады. Сайттың оңтүстік жағын жарты ай пішіндес канал желісі шекереді, ол сайттың орталық бөлігін және бірнеше көтерілген егістіктерді қоршап тұрады. Тұрғын үйлер каналдан тысқары қарай жалғасады, көбінесе оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығысқа қарай таралады; канал жүйесінен тыс жерлерде де көтерілген егістіктер кездеседі.

Тарих

Б.з.д. 400 жылдары пайда болған сәттен бастап, Серрос жері шаруалар, балықшылар және саудагерлердің шағын ауылы болды. Олар құнарлы топырағы мен теңізге оңай қол жеткізілуін пайдаланып, аймақтағы басқа майялармен өнім өндіріп, сауда жасады. Б.з.д. 50 жыл шамасында экономикалары өсіп, патшалық идеясын тәжірибеден өткізе бастағанда, Серрос тұрғындары үлкен қалалық жаңару бағдарламасын бастады, ғибадатханалар мен алаңдар тобына орын ашу үшін үйлерін көміп тастады. Жаңа құрылыстардың алғашқысы 5C 2-ші құрылым болды, ол осы жердегі ең танымал сәулеттік ескерткішке айналды. Четумал шығанағының жиегінде орналасқан, арқасы шығанаққа қараған бұл құрылым, қасиетті солтүстік-оңтүстік осінің ең солтүстік нүктесін белгіледі, ал осы осінің оңтүстік нүктесінде шар алаңы (Str. 50) орналасқан. Патшалар дүниеден өткен сайын, жаңалары келді және олардың құрметіне жаңа ғибадатханалар салынды. Сайттағы соңғы маңызды құрылыс (Str. 3A 1-ші) б.з. 100 жылы салынды, ал көптеген басқа құрылымдар одан бұрын тасталып кеткен сияқты. Протоклассикалық кезеңде Серрос элиталық қызметтің орталығы ретінде тоқтатылды, бірақ қарапайым тұрмыстық қызмет үшін пайдаланыла берді. Сол кезден бастап, халық саны күрт азайғандықтан, жаңа құрылыс сыртқы тұрғын үйлермен шектелген болуы мүмкін. Кейінгі классикалық кезеңнің соңында ауылдық қауым ретінде шағын қоныс болғаннан басқа, Серрос б.з. 400 жылдан бері тасталып кетті. Бұл бір кездері даңқты орын қирауға ұшырады және Томас Ганн 1900 жылы жағалаудағы "қарау орны" төбелерін атап көрсеткенге дейін дерлік көзге түспеді, бұл орынға қызығушылықты арттырды.

Құрылым 6

Екінші ғибадатхана, 6 құрылымы деп аталады, ол үлкен және солтүстік-оңтүстік осьтің батыс жағында 5C 2 құрылымының алдында орналасқан. 5C 2-ші құрылымы сияқты 6-шы құрылымы да оңтүстікке қараған, бірақ бірінші ғибадатхана жеке тұрса, екінші ғибадатхана Серростағы ізбасарлары ұстанған үштік үлгінің бөлігін құрайды. Бұл үштік үлгі үлкен платформада орналасқан және екі кіші ғимараттың арасындағы басты ғибадатханадан тұрды. Кейіннен. Оның биіктігі 16 метрге жетеді, бұл патшаға таңдалған аз ғана адамдар ғана көре алатын рәсімдерді өткізуге жеке кеңістік берді. Шеле мен Фрейдель мұндай пирамиданың болуы, оның әртүрлі көру кеңістіктері Серрос халқының жоғары деңгейде әлеуметтік жіктелуін көрсетеді деп болжайды. Бұл үштік жоспар ірі алғашқы классикалық орталықтардың айрықша белгісі болды және осы архитектуралық жоспарды қайталай отырып, Серрос билеушілері өз билігінің негізінде жатқан космологиялық принципті нығайтудың тағы бір құралын қолданды. Бұл ғибадатхана, жаңа патша таққа отырған кезде салынған болуы мүмкін. Бұл теория 6В құрылымының астындағы жерлеу орнын қазу арқылы расталды, онда бұрынғы билеушіге тиесілі деп саналатын заттар, оның ішінде оның Жоңғар Құдай диадемасы табылған.

Құрылым 4

Шамамен б.з. 1 жылы қазіргі түрін алған 4-ші құрылымды 6-шы құрылымды салған билеуші салған. Ол Серроста жаңадан салынған шығыс-батыс осінің шығыс жағындағы екінші ғибадатхананың қарама-қарсы жағында орналасқан. Бұл ғибадатхана Серростағы ең ірісі болуға тиіс болған. Бұл жаңа ғибадатхананың шығысқа қарай бағытталуы, ғибадатхана мен билеушінің, қайта туған күннің шығуы арасындағы байланысты күшейтті. Бұл құрылымды патшаның жерлеу орны ретінде салу жоспарланған, бірақ қазба жұмыстары кезінде бөлме бос болғандықтан, белгісіз себептермен ол ешқашан қолданылмаған.

3А құрылымы

100 жыл шамасында салынған бұл құрылыс Серрос ескерішіндегі соңғы храм деп есептеледі және, әлдебір, маңызды құрылыстардың соңғысы болуы мүмкін. Бұл құрылым 4-ші құрылымның оңтүстігіне тікелей салынған, алғашқы қасиетті солтүстік-оңтүстік осіне және бұрынғы оңтүстікке қаратылған бағытқа қайта оралды.

Ауыл шаруашылығы және жабайы өсімдіктерді пайдалану

Серроста су шаруашылығына жасалған инвестициялардың куәліктері бар, оның ішінде майялардың учаске төңірегіндегі бірнеше көтерілген және каналдармен байланыстырған егістіктерін пайдалануы. Осы каналдардың құрғақ маусымда суды сақтау және жақын жердегі егістіктерді суару үшін қолданылғаны болжанып тұр. Мұндай егістіктердің бірі 50-ші құрылымның доп алаңының батысында орналасқан және қоғамды қоршаған негізгі каналдың шебінде жатқан. Тұрғындар C'oh кезеңінде (б.з.д. 200-50 жж.) салынған негізгі каналды жыл бойы егін суару үшін пайдаланған. Құрғақ маусымда канал мен оның тармақтары толып, ыдыспен суаруға қолданылған. Жаңбырлы маусымда олар дренаждық арналармен бірге егіндіктерді суару үшін пайдаланылған. Каналдарды салу және пайдаланудың себебі – қоғамдық бастама, элиталық еңбек немесе олардың біріккен күші ме, әлі белгісіз. Аталмыш участе дәстүрлі үштік дақылдар (жүгері, бұршақ және қабақ) өсірілген. Крейннің мәлімдемесіне сәйкес, қазба жұмыстарынан алынған үлгілердің шамамен 75%-ында жүгерінің дәндері мен/немесе қабықтары табылды. Бұршақ пен қабақтың тозаң қалдықтары да аз мөлшерде кездесті. Ағаш өсіру майялардың диетасының маңызды бөлігі болған. Нанс ағашының (Byrsonima crassifolia) тұқымдары алынған үлгілердің шамамен 40%-ында анықталды. Кокойол пальмасының (Acrocomia mexicana) жемісінің тұқымдары, Зирикоте (Cordia dodecandra) және Хуано (Sabal spp.) тұқымдары да жиі кездескен. Учаске мен оның төңірегінде жануарларды алудың әртүрлі тәсілдері қолданылған. Теңіз фаунасын алу, әсіресе, басты назарда болған және түрлі орталарда жүзеге асырылған. Иттер ет үшін өсірілген және қысқы "норте" желдері кезінде, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жұмыстарының қызу айларында желінген болуы мүмкін. Елендер мен басқа да жануарлар, мысалы, пекари, пума, ягуарлар және кішкентай сүтқоректілер де аңға түскен. Солтүстік Белизде қол жетімді шикізаттарды тарату орталығы ретінде, Серрос сонымен қатар Нью-Ривер арқылы ішкі аймақтарға өнімдерді тасымалдау пункті ретінде де қызмет еткен болуы мүмкін. Учаске бойындағы жасырын сақтау орындарында түрлі артефакттар табылған. 6B құрылымында көптеген құрбандықтар бар арнаулы сақтау орны болған, оның ішінде 28 жаде артефактісі, бірнеше керамикалық ыдыстар, спондилус қабықшалары, көк тас гематиттен жасалған айна сынықтары және түрлі ақ қабықша дискілері кездескен. Сонымен қатар, 2A және 5C құрылымдарының 2-ші бөлімінде бұзылған құрбандықтардың іздері табылды.

Қазіргі жағдай

Бұл жердің көп бөлігі әлі қазба жұмыстарынан өтпеген. Қазір Корозал қаласынан Серросқа шағыл жолмен саяхаттауға болады. Жерде археологиялық ақпарат беруші қызметкер бар. 1970 жылдары қазбадан алынған заттардың жинағына Флорида табиғи тарих мұражайының Ұлттық гуманитарлық қор қаржысымен құрастырылған цифрлық каталогы арқылы қол жеткізуге болады.