Кіріспе

Зимбабведегі геологиялық ерекшелік Ұлы Дик немесе Дик – Зимбабве орталығынан шамамен солтүстік-оңтүстік бағытында өтетін, астана Хараренің батысынан өтетін сызықты геологиялық құрылым. Ол қысқа, тар қанаттар мен төбелерден тұратын жолақтан құралған. Таулар солтүстікке қарай көтеріле береді және Мвурви қатарында 1800 метрден асып кетеді. Бұл аймақта алтын, күміс, хром, платина, никель және асбест сияқты мол кен орындары бар. Солтүстік ұшы Оңтүстік ұшы.

Геология және топырақ

Геологиялық тұрғыдан Ұлы Дик – дик емес, лополиттік және Y пішіндес қималы. Бұл Зимбабве арқылы созылатын, шамамен N20°E бағытындағы қабатты ультрамафикалық интрузиялар тобы. Интрузиялардың ені 3-тен 5 километрге дейін өзгереді. Ұлы Дик ерекшелігі – көптеген ультрамафикалық қабатты интрузиялар көбінесе көлденең жарық немесе қабат түрінде кездеседі. Ұлы Дик құрамына кіретін ультрамафикалық тау жыныстарының жақсы қабатталған төменгі бөліктері жергілікті жерлерде габбролық тау жыныстарының эрозиялық қалдықтарымен жабылады. Бұл төрт субкамераның орталықтарын көрсетеді – Ұлы Дик магма жүйесіндегі Мусенгези, Дарвендейл, Себакве және Ведза (солтүстіктен оңтүстікке қарай). Бұл субкамералардың әрқайсысы созылыңқы, екі жақты төмен түсетін синклинальді құрылымға ие және оларға Ұлы Дик астындағы барлық жерге дейін жалғасатын тоңазытқыш дик арқылы қоректендіріледі. Стратиграфиялық тұрғыдан әр субкамера төменгі ультрамафикалық дюниттер, харцбургтер, оливинді бронзиттер және пироксиниттер, сондай-ақ циклдік бірліктердің негізін құрайтын хромиттің тар қабаттарынан (Ұлы Дик бойымен кеңінен өндіріледі) және жоғарғы мафикалық тізбектен – негізінен нориттер, габронориттер және оливинді габбролар сияқты плагиоклазға бай тау жыныстарынан тұрады. Бұл дик Зимбабве кратонында орналасқан және 2,575 миллиард жыл бұрын пайда болған деп есептеледі. Ұлы Дик кратон үшін деформация маркері болып табылады: оның интрузиядан бері (Мусенгези аймағын қоспағанда) өзгермегендігі кратонның Дик енген кезде тұрақталғанын көрсетеді. Шығыс және Умвимела атты екі мафикалық дик Ұлы Дикті тиісінше шығыс және батыс жағынан шектеуімен қатар орналасқан. Ұлы Дик құбылысының вулканизм көрінісі тіркелмеген және, мүмкін, эрозияға ұшыраған. Ұлы Дик – стратегиялық экономикалық ресурс, онда хромы мен платинаның қоры көп. Хромит ультрамафикалық тізбектің төменгі бөлігінде кездеседі және дик бойымен өндіріледі.

Даму

Ұлы Дик туралы алғаш рет 1867 жылы саяхатшы Карл Маух хабарлаған. Алайда платинаның бар екендігі 1918 жылға дейін анықталмады, ал тотыққан кендерді өндіру 1924 жылға дейін басталмады. Хромит бүкіл Дик бойында, әсіресе Дарвендейл, Лалапанзи және Муторашанга аймақтарында қазылып алынады. Үш ірі хром өндіруші компания – «Мараната Феррохром», «Зималлойс» және «Зимаско», бірақ көптеген кен орындары алымдық жүйе бойынша жұмыс істейді. Платина тобының металдары қазіргі уақытта Селустың оңтүстігіндегі «Нгези» кенішінде «Импала Платинум» тобының «Зимплаты» компаниясы, Шуругви маңындағы «Унки» кенішінде «Англо Американ» және Звишаване маңындағы «Мимоса» кенішінде «Зимаско» компаниясы «Импала Платинум» үшін өндіріледі. Макуиро маңындағы «Хартли» платина кеніші қазіргі уақытта жұмыс істемейді. Тотыққан, жер бетіне жақын кендер платина тобының металдарының болашақтағы үміт беретін көзі болып табылады, себебі оларға оңай қол жеткізуге болады. Олар шамамен 160 400 миллион тонна ресурсты құрайды, бірақ өндіру әзірге жеткіліксіз өндіріс көрсеткіштеріне байланысты қиындықтарға тап болып отыр.