Кіріспе

Орталық сионисттік мұрағат (CZA;) – Сионисттік қозғалыстың институттарының, атап айтқанда Дүниежүзілік сионисттік ұйымның, Еврей агенттігінің, Еврей ұлттық қорының және Керен Хайесод/Біріккен Израиль апелляциясының, сондай-ақ Дүниежүзілік еврей конгресінің ресми мұрағаты. Мұрағат Батыс Иерусалимде, Биньяни Хаума іргесінде орналасқан.

Шолу

CZA осы органдардың және олар құрған қосалқы органдардың қызметі барысында жасалған файлдарды сақтайды. Бұған қоса, Орталық сионистік мұрағат Израиль мемлекеті құрылғанға дейін Палестинадағы еврей халқының мекемелеріне қатысты файлдарды ұстап тұрады. Сонымен қатар, Орталық сионистік мұрағат Сионистік қозғалыстың көшбасшылары мен белсенділерінің, сондай-ақ Израиль мемлекеті құрылғанға дейін Палестинадағы еврей халқының 1500-ден астам жеке құжаттарын сақтайды. Аталған жеке құжаттар тізіміне қазіргі сионистік тарихтың көрнекті тұлғалары – Теодор Герцль, Нахум Соколов, Давид Вольфсон, Макс Боденхаймер, Генриетта Шолд, Елиезер Бен Иегуда, Хайм Арлосоров және басқа да лауазымды тұлғалар мен мамандар кіреді. CZA жинақтарына мыналар кіреді: файлдар мен баспа материалдары, карталар мен жоспарлар жинағы, фотосуреттер жинағы, плакаттар мен үнқағаздар жинағы, газеттер мен журналдар жинағы, кітапхана, микрофильмдер жинағы, аудио жинақ және артефакттар жинағы.

Тарих

Орталық сионисттік мұрағат 1919 жылы Берлинде тарихшы Джордж Герлиц құрылысын бастады. Оны Сионисттік атқару комитетінің мүшесі Артур Хантке архивші лауазымына ұсынды. Алғашқыда Вена мен Кельндегі Орталық сионисттік кеңселердің құжаттары жаңа мекемеге, содан кейін Еврей Ұлттық қоры мен Лондондағы Орталық сионисттік кеңселердің құжаттары берілді. Сонымен қатар, мұрағат қазіргі заманғы сионисттік қозғалыстың және Палестинаның тарихын көрсететін кітаптарды, мерзімді басылымдарды және фотосуреттерді жинауды бастады. 1933 жылы нацистер билікке келген соң, доктор Герлиц Германия билігінен мұрағатты Германиядан шығаруға рұқсат сұрады. Рұқсат алғаннан кейін, материалдар қораптарға салынып Иерусалимге тасымалданатын болды. Мұрағат Иерусалимдегі Ұлттық мекемелер ғимаратының жертөлерінде орналасты. Ол 1934 жылдың күзінде жұртшылыққа ашылды. Мұрағаттың Иерусалимге көшірілуімен оның жинақтары едәуір кеңейді. Әртүрлі сионисттік ұйымдардың материалдарын сақтаумен қатар, ол жаңа Ишув институттарының тарихи мұрағаты болуға міндеттенді. Сонымен қатар, сионисттік қозғалыстың және Ишув көшбасшыларының жеке құжаттарын жүйелі түрде жинау жұмысы басталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Палестинаға/Израильге соғыстан аман қалған сирек архивтік материалдарды әкелуге күш-жігер жұмсалды. 1956 жылы Иерусалимде өткен 24-ші сионисттік конгресс Орталық сионисттік мұрағаттың мәртебесі мен функцияларын «сионисттік қозғалыс пен ұйымның және Еврей агенттігінің тарихи мұрағаты» деп анықтады. Конгресс Сионисттік ұйым мен Еврей агенттігінің барлық кеңселер мен мекемелері өздерінің күнделікті жұмысына қажет емес барлық құжаттарды мұрағатқа қолжетімді етуге міндетті деген қаулы қабылдады. Жаңа ғимараттың құрылысы 1985 жылы Иерусалимдегі Халықаралық конгресс орталығына жақын жерде басталды. Жаңа ғимаратты архитектор Моше Зархи жобалады. Ғимаратта алты қабат бар: екі жоғарғы қабатта оқу залы, лекция залы, көрмелерге арналған вестибюль және мұрағат кеңселері орналасқан, ал төрт жер асты қабатында әртүрлі жинақтар сақталады. Жаңа ғимарат 1987 жылы ашылды. 2000-шы жылдарда CZA өз материалдарын компьютерлендіру және цифрландыру жобасын бастады. Компьютерлік жүйеде шамамен 2 876 000 жазба және 12 518 000 сканерленген құжат, фотосурет, карта, плакат және графикалық материал бар.

Белгілі жинақтар

Теодор Герцльдің жеке құжаттары 1937 жылы Венадан Палестинаға ауыстырылды. 1948 жылы Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін, Бас Кеңестің (Ваад Леуми) және Еврей агенттігінің түрлі бөлімдерінің көптеген іс қағаздары, оның ішінде Еврей агенттігінің Саяси бөлімінің іс қағаздары Мұрағатқа берілді. Алекс Бэйн 1955 жылы Орталық сионистік мұрағаттың директоры болып тағайындалды. Ол өзіне қойған мақсаттарының арасында Холокосттан аман қалған сионистік тұлғалар мен ұйымдардың мұрағаттарын, соның ішінде Макс Нордау мен Нахум Соколовтың мұрағаттарын іздеу және оларды Израильге жеткізу болды.