Кіріспе

Британ жазушысы Хьюберт Монтегю Крэканторп (12 мамыр 1870 жыл – шамамен қараша 1896 жыл) – Виктория дәуірінің соңғы кезеңіндегі британ жазушысы. Ол негізінен эссе, әңгіме және повесть жанрларында шығармалар жазды. Сондай-ақ, ол шектеулі көлемде әдеби сын жұмыстарын да жазды. Оның таңсық жағдайда ерте қайтыс болуынан кейін, оның есімі қазір көбіне белгісіз және сол кезеңнің әдеби өмірбаяндарынан мүлдем шығып кетті. Крэканторп көбінесе натурализм әдеби ағымымен байланыстырылады. Оның әдеби мұрасының басым бөлігі – өмірінде жарық көрген үш томдық әңгімелер жинағы. Оның жазушылық талантына қатысты замандастарының пікірлері әртүрлі болды, алайда оның бір туындысы Генри Джеймс жазған мақаласымен бірге жарияланды.

Жеке өмір

Крэканторп 1832–1913 жылдары Монтегю Хьюз Куксонның, кейін Крэканторптың және оның әйелі Бланш Алтея Элизабеттің (қыздығы Холт, 1928 жылы қайтыс болған) ұлы ретінде дүниеге келді. Монтег Куксон 1888 жылы Корольдік рұқсатымен Крэканторп атын алды, себебі ол әжесі Дороти Крэканторп арқылы Крэканторп иелігін мұраға алған болатын. Дороти Крэканторп Уильям мен Дороти Вордсворттың да әжесі еді. 1893 жылы Хьюберт Крэканторп тағы бір жазушы, Лейла Макдональдқа үйленді. Олар Челси мен Францияда әдеби өмірді бөлісіп, Франциядан Италияға саяхат жасап, Амальфи жағалауына (Салерно) жетті, бірақ сапар сот дауымен аяқталды. Лейла қаржылық жағдайы жақсы болып, жақын арада үлкен мұраға ие болды. Дегенмен, шаршылыққа бейім Крэканторптар неке институтына үйлеспеді, сондықтан 1896 жылы ажырасып кетті. Бірақ Крэканторп қайтыс болған кезде олар Парижде қайтадан бірге тұрған еді.

Әдеби шығармашылық

Крэканторп әдеби мансабын Уильям Уилкинспен бірге The Albemarle атты журналдың редакторы ретінде бастады. Жылдар бойы Крэканторп тағы бір авангардты әдеби журнал – "Сары кітаппен" байланыста болды; Крэканторптың "Сары кітапта" жариялаған кейбір туындылары "Сентиментальді зерттеулер және ауылдық әңгімелер жинағы" (1895) кітабына енді. Басылғаннан кейін Крэканторп әртүрлі журналдарда қысқа әңгімелер жариялауын жалғастырды. Крэканторптың әдеби тәсілі оның замандасы Гай де Мопассанның стильін еске түсіреді. Екеуі де жан тереңдігін көрсететін психологиялық портреттерді жасауға құштар еді. Крэканторп көріністерді мазмұны мен текстурасы мол стильде бейнелеуге шебер болды. Шындыққа жақындық беру үшін Крэканторп кейіпкерлерінің кейбірі британдық ауылдық диалектілерде сөйлейді.

Оның өлімінің құпиясы

Крэканторп пен Лейланың некесі 1895 жылдан кейін тез күйреуге бет бұрды. Лейла 1896 жылы Хьюберттен жұқтырған жұқпалы ауру салдарынан түсік тартты; одан кейін ол Хьюберттен кетіп, Италияға сапар шекті. Өзіне-өзі адалсыздыққа берілген Хьюберт Ричард Ле Галлиеннің қарындасы Сисси Уэлш есімді әйелмен бірден қарым-қатынас бастады. Бірнеше айдан соң Хьюберт Лейламен қайта табысуға ұмтылды. Лейла енді Парижде өз сүйіктісімен бірге тұрып жатқан еді. Хьюберт пен Лейла әрқайсысының сүйіктілерімен бірге тағы да бірге тұруға кірісті. Бұл күрделі отбасылық жағдай ұзаққа созылмады, Лейла 1896 жылдың 4 қарашасында Хьюбертті тастап кетті. Хьюберт Крэканторп әйелі екінші рет кеткеннен кейін қайтадан тірі көрінбеді. Лейла 1896 жылдың желтоқсан айында Крэканторптардың париждік үйінен шығып, Лондонға батуға кетті. Хьюберттің денесі Рождество қарсаңында Сена өзенінен табылды. Оның қылмысқа ұшырағаны ма, әлде өзіне-өзі қол жұмсағандығы белгісіз. Кейінгі жылдары аристократ Крэканторптар отбасы Хьюберт Крэканторптың оқиғасын жария етуден сақтауға тырысты. Сынаушылар Крэканторпты 1890-шы жылдардағы жас британдық жазушылар мен суретшілер тобымен байланыстырады, олар түрлі себептерден ерте қайтыс болды, соның ішінде өзіне-өзі қол жұмсау, алкоголизм немесе туберкулез; мысалы, Оскар Уайльд, Эрнест Даусон, Лайонел Джонсон және "Сары кітаптың" екі редакторы Обри Бердсли мен Генри Харланд.

Шығармалары

Wreckage: Seven Studies (Лондон: Хайнеман, 1893; Нью-Йорк: Касселл, 1894). Сезімтал зерттеулер және ауылдық әңгімелер жинағы (Лондон: Хайнеман, 1895; Нью-Йорк: Путнам, 1895). Виньеттер: Қиялы мен сезімдердің шағын журналы (Лондон & Нью-Йорк: Джон Лейн, 1896; Нью-Йорк: Бруно Чапбукс, 1915). Соңғы зерттеулер (Лондон: Хайнеман, 1897). Жарық патшасы: Үш актілі фарс комедиясы (Лондон: Харланд, 1917). Жиналған әңгімелер, 1893–1897 (Гейнесвилл, Флорида: Scholars Facsimiles and Reprints, 1969).