Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2300–675 б.з.д. ежелгі Таяу Шығыс тайпалары тобы
2300–675 BC Ancient Near Eastern group of tribes
Луллуби, Лулуби (: Lu lu bi, : Lu lu biki "Луллуби елі"), көбінесе Луллу деп танылатын, б.з.д. 3-мыңжылдықта, қазіргі Ирак мемлекетінің Сулеймания провинциясындағы Загрос тауларындағы Шаразор жазығында орналасқан Луллубум аймағынан шыққан қола дәуірінің тайпалар тобы болды. Луллуби Хуриттік Симурум мемлекетімен көрші және кейде одақтас болды. Фрэйн (1990) олардың Лулубуна немесе Лулубан қаласын қазіргі Халабжа қаласымен байланыстырды. Луллуби тілі куәландырылмағандықтан жіктелмеген тіл деп саналады. Дегенмен, Луллуби термині семиттік немесе әлі аймаққа келмеген үнді-еуропалық емес, хуриттік шығу тегін көрсетеді, ал оның белгілі билеушілерінің аттарында хуриттік, ал сирек жағдайда семиттік ықпалы байқалады.
Lullubi, Lulubi (: Lu lu bi, : Lu lu biki "Country of the Lullubi"), more commonly known as Lullu, were a group of Bronze Age tribes during the 3rd millennium BC, from a region known as Lulubum, now the Sharazor plain of the Zagros Mountains of modern day Sulaymaniyah Governorate, Iraq. Lullubi was neighbour and sometimes ally with the Hurrian Simurrum kingdom. Frayne (1990) identified their city Lulubuna or Luluban with the region's modern town of Halabja. The language of the Lullubi is regarded as an unclassified language because it is unattested. The term Lullubi though, appears to be of Hurrian origin rather than Semitic or the yet to arrive in the region Indo European, and the names of its known rulers have Hurrian or more rarely Semitic influence.
Аңыздар
Ертедегі шумерлік аңыз "Лугальбанда және Анзуд құсы" Урук патшасы Энмеркардың тұсында, "Лулуби тауларында" орын алады. Аңыз бойынша, Лугальбанда кейіпкері Араттаны қоршауға бара жатқан Энмеркар әскерінің қалған бөлігін іздеу кезінде алып Анзу құсына кездеседі.
The early Sumerian legend "Lugalbanda and the Anzud Bird", set in the reign of Enmerkar of Uruk, alludes to the "mountains of Lulubi" as being where the character of Lugalbanda encounters the gigantic Anzû bird while searching for the rest of Enmerkar's army en route to siege Aratta.
Нео-Шумер империясы
Гутиан кезеңінен кейін, Нео-Шумер империясының (Ur III) билеушісі Шулги Лулубиге кем дегенде 9 рет шабуыл жасады делінеді; Амар Син тұсында лулубилер Ур әскерінің құрамында бөлім құрды, бұл аймақ сол кезде Нео-Шумер бақылауында болғанын көрсетеді. Луллубия патшасы Анубаниниді ассириялық-вавилондық Иштар қасынан тұтқынмен бейнелейтін тағы бір танымал жартас мүсіні қазір Үр III кезеңіне жатады деп саналады; алайда, кейіннен Вавилон жырлары Саргон Ұлының ерліктері туралы айта келіп, Анубаниниді оның қарсыластарының бірі ретінде еске алады.
Following the Gutian period, the Neo Sumerian Empire (Ur III) ruler Shulgi is said to have raided Lullubi at least 9 times; by the time of Amar Sin, Lullubians formed a contingent in the military of Ur, suggesting that the region was then under Neo Sumerian control. Another famous rock relief depicting the Lullubian king Anubanini with the Assyrian Babylonian goddess Ishtar, captives in tow, is now thought to date to the Ur III period; however, a later Babylonian legendary retelling of the exploits of Sargon the Great mentions Anubanini as one of his opponents.
Бабыл мен Ассирияның өзара әрекеттесуі
Келесі (екінші) мыңжылдықта "Луллуби" немесе "Луллу" термині "таулық аймақтың тұрғыны" деген жалпы Вавилон/Ассирия терминіне айналған сияқты, ал Луллубидің бастапқы аймағы Замуа деп те белгілі болды. Дегенмен, "Луллуби елі" б.з.д. 12 ғасырдың соңында қайта пайда болады, бұл кезде Бабылдың Набуходоносор I (б.з.д. шамамен 1120 ж.) және Ассирияның Тиглат-Пилесер I (б.з.д. 1113 ж.) оны бағындырғанын мәлімдейді. Келесі ғасырлардағы Жаңа Ассирия патшалары да Луллубум / Замуа аймағындағы жорықтар мен жаулап алуларды тіркеді. Ең қызықтысы, Ашур-насир-пал II б.з.д. 881 жылы Лулуби / Замуа басшыларының көтерілісін басуға мәжбүр болды, олар Ассириялықтарды тоқтату үшін Базиан өткелінде (қазіргі Киркук пен Сулеймания арасында) қабырға салған, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Олардың елінде 19 қамалданған қаласы, сондай-ақ Ашур-насир-палдың алып кеткен көптеген жылқылары, малдары, металдары, маталары және шараптары болған. Замуа аймағының жергілікті басшылары немесе билеушілері Есархаддонның билігінің соңына дейін (б.з.д. 669 ж.) айтылып келді.
In the following (second) millennium BC, the term "Lullubi" or "Lullu" seems to have become a generic Babylonian/Assyrian term for "highlander", while the original region of Lullubi was also known as Zamua. However, the "land of Lullubi" makes a reappearance in the late 12th century BC, when both Nebuchadnezzar I of Babylon (in c. 1120 BC) and Tiglath Pileser I of Assyria (in 1113 BC) claim to have subdued it. Neo Assyrian kings of the following centuries also recorded campaigns and conquests in the area of Lullubum / Zamua. Most notably, Ashur nasir pal II had to suppress a revolt among the Lullubian / Zamuan chiefs in 881 BC, during which they constructed a wall in the Bazian pass (between modern Kirkuk and Sulaymaniyah) in a failed attempt to keep the Assyrians out. They were said to have had 19 walled cities in their land, as well as a large supply of horses, cattle, metals, textiles and wine, which were carried off by Ashur nasir pal. Local chiefs or governors of the Zamua region continued to be mentioned down to the end of Esarhaddon's reign (669 BC).
Луллуби жартастағы рельефтері
Сар-э-Поль-э-Зохаб аймағында түрлі лулубиан рельефтерін көруге болады, олардың ең жақсы сақталғаны – Анубанини тас рельефі. Олардың бәрі де билеушінің дұшпанын басып жатқанын бейнелейді, ал көбісі билеушіге қарама-қарсы тұрған құдайды көрсетеді. Тағы бір рельеф 200 метрдей қашықтықта, Анубанини рельефімен ұқсас стильде табылады, бірақ бұл жолы сақалсыз билеуші бейнеленген. Бұл рельефтің нақты қай билеушіге тиесілі екені әлі анықталған жоқ.
Various Lullubian reliefs can be seen in the area of Sar e Pol e Zohab, the best preserved of which is the Anubanini rock relief. They all show a ruler trampling an enemy, and most also show a deity facing the ruler. Another relief can be found about 200 meters away, in a style similar to the Anubanini relief, but this time with a beardless ruler. The attribution to a specific ruler remains uncertain.