Кіріспе
Экологиялық империализм – Альфред Кросби енгізген түсіндірме ұғым, ол еуропалық жануарлар, өсімдіктер және патогендер сияқты биологиялық түрлердің еуропалық колонистердің табысына қосқан үлесін көрсетеді. Кросби 1986 жылы «Экологиялық империализм: Еуропаның биологиялық кеңеюі, 900-1900 жылдар» атты еңбегін жазды. Ол еуропалықтар отарлап, жаулап алған жерлерді сипаттау үшін «Жаңа Еуропалар» терминін қолданды.
Кросби тұжырымдамасының мысалдары
1607 жылы капитан Джон Смит бастаған колонистер тобы Солтүстік Америкаға келіп, Вирджиниядағы Джеймстаун колониясын құрды. Бастапқыда отаршылар Жаңа әлемнің қатал жағдайларына төтеп бере алмайтындай көрінсе де, ақырында Ескі әлемнің ауруларына төтеп бере алмағандар – жергілікті тұрғындар болды. «Отаршылар Америкаға жаңа өсімдіктер мен жануарларды әкелді, кейбіреулері жоспарлы түрде, ал басқалары кездейсоқ. Еуропалық үлгіде шаруашылық жүргізуге бейімделген отаршылар үй жануарларын – бал араларын, шошқаларды, жылқыларды, қашырларды, қойларды және ірі қара малды, сондай-ақ бидай, арпа, сұлы, сұлы, шөптер мен жүзімдер сияқты үй өсімдіктерін енгізді. Бірақ отаршылар өздерімен бірге патогендерді, арамшөптерді және егеуқұйрықтарды да әкелді». Бұл жат түрлердің енгізілуі жергілікті түрлердің тепе-теңдігін бұзып, жергілікті халықтың өмір салтына ауыр соққы берді. 1616-1619 жылдары Массачусетс штатында жергілікті тұрғындар арасында алғашқы ірі шешек індеті пайда болды. Американың түпкі тұрғындары мұндай ауруды ешқашан көрген емес, ол Абенаки, Паутукет және Вампаноаг сияқты тайпалардың толық қоныстарын жойды. «Шешекпен индейлерді жою арқылы колонистерге бұрынғыда жау тұрған жергілікті халықтың бақылауында болған жерлер мен ресурстарды иеленуге көмектесті. Еуропалықтар кейбір аймақтарда дерлік қарсылықсыз отарлауға қабілетті болды және солай істеді». 1633 жылы тағы бір қырыптырар эпидемия болды. Плимут колониясының губернаторы Уильям Брэдфорд былай деп баяндады: «Олар қатаң кілемшелерге жатып, бір-біріне жабысып, терілері (соның салдарынан) кілемшелерге жабысып, бірден бүкіл жағын бөртпемен жабады. Олар қатты ауырып, суықтан немесе басқа да аурулардан зардап шегіп, шіріген қойлар сияқты көрінеді». Осы колониализм дәуірінде Еуропа, әсіресе Батыс Еуропа, сәнді теріге деген сұраныстың өсуін байқады. Ол кезде Сербия сәнді терінің негізгі көзі болды, бірақ жеткілікті мөлшерде қамтамасыз ете алмады, осылайша терінің құны өсті, бұл Солтүстік Америкадағы тері саудасын кеңейтті. Тері саудасы Солтүстік Американың экологиялық тепе-теңдігін де бұзды. «Тері саудасының шектеусіздігі болған жоқ. 1822 жылы, елдің солтүстік-батыс аймақтарында ғана, Хадсон шығанағы компаниясы 1500 түлкі терісін жинады, бұл 106 000 бобр терісімен салыстырғанда аз сан болғанымен, әлдебірдей көп еді. Тері саудагерлері қате есептеді. Жыртқыштар ретінде олар өздерінің жемтіктеріне бейімделе алмады, ал жемтіктері өз кезегінде оларға мойын бұрудан бас тартты. Әрине, қызыл түлкі жойылып кеткен жоқ. Оның саны ғана азайды». Тері саудасы жыртқыш-жемтік арақатынасын дұрыс есептемегені ғана емес, сонымен қатар Американың солтүстік аймақтарында шешектің таралуын жеделдетті; Осылайша, шешектің қалалық елді мекендерден ауылдық, ашық, орманды солтүстік аймаққа таралуы үшін географиялық сауда жолы құрылды.