Кіріспе

Викингтер қолданған норвегиялық сауда кемелерінің түрі. A knarr (/n//ɔː//r/) – викингтердің ұзақ теңіз саяхаттары мен викингтердің кеңею кезеңінде пайдаланған норвегиялық сауда кемесінің түрі. Кнарр – жүк тасымалдауға арналған кеме; оның корпусы ұзын кемеге қарағанда кең, терең және қысқа болды, соның арқасында көбірек жүк сыйып, аз адамды экипажпен басқаруға болатын. Ол негізінен морж сүйегі, жүн, ағаш, бидай, тері, қару-жарақ, құлдар, бал және қару-жарақ сияқты сауда тауарларын тасымалдау үшін қолданылды. Бұған қоса, Балтық теңізі, Жерорта теңізі және басқа да теңіздер арқылы саяхаттайтын жауынгерлер мен саудагерлерді азық-түлік, сусын, қару-жарақпен қамтамасыз етуге де пайдаланылды. Кнарлар Солтүстік Атлантиканы жүзіп өтіп, Исландия, Гренландия және Винландтағы норвегиялық елді мекендерге қой, жылқы сияқты мал мен жабдықтарды, ал Британия аралдарындағы, Континенттік Еуропадағы және мүмкін Таяу Шығыстағы сауда орындарына тауарлар мен сауда заттарын жеткізіп тұрды. Кнарр ұзын кемелер, карвтар және фаерингтер сияқты клинкерлік құрастыру әдісімен салынды.

Құрылыс

Оңтүстік Скандинавияда кең таралған емен өте мықты және икемді болғандықтан, көбінесе кнар құрылысына қолданылды. Оның емен қаңқасы айтарлықтай тереңдеп жасалған, ал кең денесімен үйлескенде, өте тұрақты сауда кемесіне айналды. Бұл кемеге тегіс жүзуге мүмкіндік берді, сондай-ақ мұхиттың ең қатал толқындарын жеңуге көмектесті. Бұдан әрі, викингтер кеме қабығына бір-бірін жабатын тақтайшаларды қадап, клинкерлік қабық жасады, ол қиын суларға өте қолайлы болды. Осылайша, кеменің ұзындығы шамамен 16 метр (53 фут) болды және ол 30 тоннаға дейін (60,000 фунт) жүк тасыды. Соңғы өзгеріс – желкенді викинг кемелеріне енгізу болды. Кнарға желкендер қосылғандықтан, ол өте аз күтімді қажет ететін кемеге айналды, оны басқару үшін бар болғаны алты адамдық экипаж жеткілікті болды.

Әсері

Викингтердің сирек кездесетін жазбаларының ішінде, «Гренландтықтар сағасы» мен «Эрик Қызыл сағасы» викингтердің саяхаты мен қазіргі Ньюфаундленд болған Винландты ашу туралы толыққанды әңгімелейді. Бұл оқиғалар жүздеген жылдар бойы ауызша таратылып, XIII ғасыр шамасында аты-жөні белгісіз автормен жазылған. 1960 жылы саяхатшы Хельге және оның әйелі, археолог Энн Стайн Ингстад, сағалар мен карталар сияқты құралдарды қолданып, Ньюфаундлендтегі Л’Анс-окс-Медоуста викингтердің қонысын тапты. Бұл сенімді ашылу викингтердің Солтүстік Америкаға жеткенін растады және сағалардың белгілі бір дәрежеде шындыққа сай екенін дәлелдеді. Бүгінде бұл аймақ зерттелуде және жаңа технологияларды пайдалану арқасында одан да көп жаңалықтар табылуда. «Кнарр» викингтердің Винландты қоныстандыру кезінде маңызды рөл атқарды, өйткені ол жаңа қоныс салу үшін қажетті жүкті тасымалдай алатын сирек кемелердің бірі болды. Осылайша, «кнарр» азық-түлік, құрал-жабдық, мал және тағы да көп нәрсені осы жаңа әлемге жеткізді. Ол Винландтағы қоныстарға көмектескен ғана емес, сонымен қатар «кнарр» Гренландия мен Исландиядағы басқа скандинавиялық қоныстарға да жүк тасыды.

Сауда

Ашық жерлерді табу және қоныстанғаннан өзге, кнар кемелері викингтер әлеміндегі сауда жолдарында да маңызды рөл атқарды. Балтық теңізінен Солтүстік Атлантикаға дейін викингтердің сауда жолдары күрделі және көп пайдаланылатын болған. Балтық теңізінде сауда жыл бойы жүргізілді, жылы айларда қайықпен, ал қыс айларында жаяу немесе санамен. Бұл сауда жолдары викингтерге Еуропадан Азияға дейінгі түрлі саудагерлермен тауар алмасуға мүмкіндік берді. Викингтер өзендер мен теңіздер арқылы сауда жасағандықтан, кнар кемесі көптеген өзендерге және су жолдарына сыйып, өте қолайлы болды. Солтүстік Атлантикадағы викингтердің саяхаттары мен саудасы туралы сагаларда көп айтылады, бұл кнардың викинг мәдениетінің маңызды бөлігі болғанын көрсетеді. Сауда викингтерді тек қоршаған әлеммен байланыстырып қана қоймай, олардың мәдениетінің бірлігін де арттырды. Жүні, азық-түлік, қару-жарақ сияқты тауарлардың ішінде балық саудасы, кнардың көмегімен, Солтүстік Атлантика сауда жолдарының дамуына зор үлес қосты.

Қазба жұмыстары - Скулделев 1

1962 жылы Данияның Скульделев қаласында ғасырлар бойы шалқая жатқан кемелердің қиратылыстары қазыла бастады. Олар бірнеше жыл бұрын табылыпты, бірақ аңыз бойынша бұл 15 ғасырдағы Дания патшайымы Маргарет I-нің батып кеткен кемесі екені айтылған. Дегенмен, қазба жұмыстары көрсеткендей, онда Викинг кемелерінің бесеуі болған, және олардың ешқайсысы Маргарет патшайымына тиесілі емес. Бес кеме де суға батырылған, бұл қазба knarr түріндегі кеменің алғашқы табылған мысалы болды және оған Skuldelev 1 деген ат берілді. Қазба жұмыстары көрсеткендей, бұл кемелер 11 ғасырда жаугершілікке қарсы жолды жабу үшін таспен толтырылып, мақсатты түрде суға батырылған. Кейбір ғалымдар Skuldelev 1-нің табылуының әрбір knarr сипаттамаға сай келеді дегенді білдірмейтінін айтады. Сонымен қатар, ол knarr болғанымен, олардың барлығының бірдей өлшемде болғанын дәлелдейтін жеткілікті мәліметтер жоқ. Алайда, көптеген тарихшылар барлық knarr кемелерінің шамамен бірдей өлшемде болғанына келіседі. Осыған сүйенсек, оның ұзындығы шамамен 16 метр және 30 тоннадан астам жүк көтере алатынын сенімді түрде айтуға болады. Қазіргі уақытта Скульделев кемелері Данияның Роскилде қаласындағы Викинг кемелері мұражайында сақталуда.