Кіріспе

Қытай тарихи мәтіні (648 жылы құрастырылған)

Цзинь кітабы – 266 жылдан 420 жылға дейінгі Цзинь әулетінің тарихын қамтитын ресми қытай тарихи мәтіні. Ол 648 жылы Тан әулетінің императорлық сарайы тапсырысымен бірнеше шенеуніктер тобы құрастырған, ал бас редакторлықты канцлер Фанг Сюаньлинг жүзеге асырды. Кітап негізінен бұрынғы мұрағаттардан қалған ресми құжаттарға сүйенген. 1, 3, 54 және 80-томдардағы бірнеше мақалалар Тан әулетінің императоры Тайцзунның өзімен жазылған. Дегенмен, Цзинь кітабының мазмұнына Цзинь әулетінің тарихы ғана емес, сонымен қатар Шығыс Цзинь әулетімен бір мезгілде болған Он алты патшалықтың дәуірінің тарихы да енген.

Жинақтау

Солтүстік және Оңтүстік династиялар дәуірінде Цзинь тарихы бойынша 20-дан астам еңбек жазылған, олардың 18-і Тан династиясының басында сақталған. Бірақ император Тайцзун олардың бәрін жеткіліксіз деп есептеді және «Үш патшалықтың жазбалары», «Сун кітабы», «Ци кітабы», «Вэй кітабы» мен императордың өзінің заманы арасындағы бос орындарды толтыру мақсатындағы алты тарихи еңбек жобасының бір бөлігі ретінде осы кезең үшін жаңа стандартты тарих жинағын құрастыруға бұйрық берді. Кітап 646-648 жылдары бас редактор Фан Хуанлинг басшылығындағы 21 адамнан тұратын комиссия тарапынан асығыс жазылды. Кейбір тарауларын Тан императоры Тайцзун өзі жазғандықтан, бұл еңбекке кейде «императорлық туынды» деген құрметті атақ беріледі.

Мұра

Кітап Цзинь династиясының шындығынан гөрі, оны құрастырған Тан династиясының сарай саясатын көбірек бейнелегені үшін сынға ұшырады. Фангтың командасы бұрыннан бар Цзинь тарихын ғана емес, сонымен қатар көптеген түпнұсқа Цзинь деректемелерін қолда бар болғанымен, кітап негізінен Цзан Ронгсюдың (臧荣绪) Оңтүстік Циде жарық көрген, сол атаумен аталатын Цзиньшуға негізделгендігі және оған фантастикалық романдардан алынған материалдар қосылғандығы байқалады. Тан тарихшысы Лю Цзи (661–721) редакторларды тарихи тұрғыдан ең сенімді деректерді емес, ең көрнекті және қызықты тілі бар деректерді таңдады деп айыптады. Жобаның бірлескен сипаты және жылдам өндіріс уақыты кітапта бірқатар ішкі қайшылықтар мен редакциялық қателерге әкелді; мысалы, жеке есімдер мен жер-су атауларының дұрыс жазылмауы, дайын емес және тегіс емес тіл, сондай-ақ жариялануға үлкермеген, жоспарланған бірақ жарық көрмеген тарауларға жасалған "сілтемелер". Осы кемшіліктерге қарамастан, «Цзинь кітабы» Цзинь династиясы мен Он алты патшалық туралы ең маңызды бастапқы дереккөз ретінде танылады, өйткені одан жинақталған бұрынғы тарихтар мен басқа да деректердің барлығы жоғалып кетті – тек басқа еңбектердегі шашыраңқы цитаталар ғана сақталды. Чхо 98-томдағы Хуан Вэннің және 56-томдағы Сунь Чуоның өмірбаянын аударады. Кнапп 88-томдағы Лю Иннің және 51-томдағы Хуанфу Мидің өмірбаянын аударды.