Кіріспе
Оңтүстік Қытай теңізіндегі су асты шолы Джеймс шолы – Оңтүстік Қытай теңізіндегі риф (банк), теңіз бетінен тереңдігі шамамен 1,5 метр, Малайзияның Борнео жағалауынан шамамен 60 теңіз шақырымы қашықтықта орналасқан. Оған Малайзия, Қытай Халық Республикасы және Қытай Республикасы (Тайвань) талас даулайды. Рифтің өзі мен оны қоршаған аймақтарды Малайзия басқарады.
James Shoal is a reef (bank) in the South China Sea, with a depth of below the surface of the sea, located about off the Borneo coast of Malaysia. It is claimed by Malaysia, the People's Republic of China, and the Republic of China (Taiwan). The reef and its surrounds are administered by Malaysia.
Атауы
Джеймс шолы сондай-ақ Бетинг Тугау (Малайзия), Бетинг Серупай (Малайзия) және Зенгму рифі / Зенгму шоалдашап (Қытай материгі және Тайвань) деп аталады.
Тарих
Джеймс шолы, оның жанындағы екі нысан – Парсонс шолы (Беттинг Тугау, 八仙暗沙, 9,35 км оңтүстікке қарай) және Лиди шолы (Беттинг Мука, 立地暗沙, 27,94 км батыс-оңтүстік-батысқа қарай) 19 ғасырдың басында британдық зерттеушілер көптеген сараптамалар арқылы анықталды. Джеймс шолы алғаш рет 1870 жылдары Британдық Әскери-теңіз картасында көрсетілді. 1933 жылы Қытай Республикасының үкіметтік комиссиясы Оңтүстік Қытай теңізіндегі көптеген нысандарға қытайша атаулар берді. Бұл атаулар көбінесе британдық карталардағы атаулардың аудармалары немесе дыбысталуы болды. "Джеймс" есімі "Женг Му" деп дыбысталуға жатты ("Ж" және "М" әріптерімен). "Шоал" сөзі "Тан" деп аударылды, бұл құмдық немесе аймақ деген мағынаны білдіреді. Қытайлық комиссия Джеймс шолын арал деп жаңылысқан болуы мүмкін. 1947 жылы ҚХР атауын "Анша" (暗沙) деп өзгертті, бұл "қора" немесе "атаулы жер" дегенді білдіреді.
Орналасқан жері
Борнео құрлықтық жағалауында, Малайзияның Бинтулу қаласының солтүстік-батысында жатқан риф, Малайзия жағалауынан шамалы және Қытай материгінен қашықта орналасқан. Географиялық тұрғыдан алғанда, ол Спратли аралдарының оңтүстігінде орналасқан, бірақ кейде Оңтүстік Қытай теңізіндегі егемендік дауларының бөлігі ретінде олармен бірге қарастырылады. Риф Малайзияның континенттік шельфіне кіріп, оның 200 теңіздік шақырымдық Экономикалық эксклюзивтік аймағының (EEZ) ішінде жатыр. Жақын жерде Парсонс атоллы, Лиди атоллы және Лукония атоллы орналасқан, соңғысы солтүстікке қарай 97-223 км қашықтықта.
Малайзияның талаптары
Малайзияның рифке деген талабы континенттік шельф принципіне негізделген, себебі Малайзия – Джеймс Шоалды қамтитын континенттік шельфке ие болған жалғыз ел. Халықаралық құқық континенттік шельфті елдің құрлық массасының табиғи жалғасы ретінде 200 теңіз миліне (максималды 350 теңіз миліне) дейін анықтайды. Оңтүстік Қытай теңізіндегі материктен немесе кез келген аралдардан салынған Қытайдың континенттік шельфі Джеймс Шоалға жетпейді. Сол сияқты, Джеймс Шоал Вьетнамның, Филиппиннің немесе Қытай Республикасының (Тайвань) кеңейтілген континенттік шельфінің бөлігі де емес. Қытай Халық Республикасы мен Қытай Республикасы (Тайвань) бұл рифке құқығын таластап отыр. Қытай 1933 жылы британдық атауды «Зенг Му Тан» деп транслитерациялап, 1947 жылы оны «Зенг Му Анша» деп қайта атады. Қытай Халық Азаттық Армиясының Теңіз күштері 1981 жылдың мамырында, 1994 жылы және 2013 жылдың 26 наурызында рифке сапар жасады. Қытай Теңіздік қадағалау кемелері рифке барып, оны қытай территориясы ретінде белгілеу үшін 1990 жылдың 26 наурызында, 1992 жылдың 15 қаңтарында, 2010 жылдың 20 сәуірінде және 2012 жылы рифтің теңіз аймағына егемендік стеласын орналастырды. 2014 жылдың 29 қаңтарында Қытайдың мемлекеттік жаңалықтар агенттігі «Синьхуа» үш қытай әскери кемесінің (бір десанттық кеме және екі эсминец) әскери оқулар өткізу және ант қабылдау рәсімін өткізу үшін Джеймс Шоалға оралғанын хабарлады. Малайзия Корольдік Теңіз күштерінің басшысы Тан Шри Абдул Азиз Джаафар бұл хабарды жоққа шығарып, қытайдық оқулар халықаралық суларда жүздеген шақырым солтүстікке қарай өткенін мәлімдеді. Қытай студенттері мектептерде Джеймс Шоалдың қытай территориясының ең оңтүстік нүктесі екендігі және тоғыз сызықтың ішіндегі аумақ әрқашан Қытайға тиесілі болғандығы туралы оқытылады және тексеріледі, ал көрші елдердің аралдар мен айналасындағы суларға қатысты дауларына еш сілтеме жасалмайды. 2020 жылдың шілдесінде АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майкл Помпео бұл талапқа қатысты: 2020 жылдың қыркүйегінен бастап қытай кемелері Джеймс Шоалдың жанында үнемі патрульдік қызмет атқарып келеді.
as of September 2020, Chinese ships regularly patrolled near James Shoal.
Мұнай және газ қоры
Малайзия 2014 жылдан бері Джеймс шоалының маңында мұнай және газ кендерін белсенді түрде барлап, дамытуда, сондай-ақ айналасында бірнеше өндіріс нысандары салынды. Малайзия осы аймақтағы углеводород ресурстарын тұрақты түрде іздеу және өндіру жұмыстарын жүргізіп, аймаққа билігін тиімді түрде орнатуда.