Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әскери-теңіз флотының әуе шабуылы. "Тунгостен" операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әскери-теңіз флотының неміс линкоры "Тирпицті" нысанаға алған әуе шабуылы. Операцияның мақсаты "Тирпицті" Норвегияның солтүстігіндегі Каафьорд портындағы базасында зақымдау немесе жою болды. Ол, жөндеуден кейін қайта қызметке кірмес бұрын жасалды. Британдықтардың Каафьордқа шабуыл жасау шешіміне линкор қайтадан қызметке кірген кезде Кеңес Одағына көмек көлігімен бара жатқан стратегиялық маңызды конвойларға шабуыл жасайды деген қауіп себеп болды. "Тирпицтің" қаупін жою одақтастарға Солтүстік теңізде оған қарсы тұру үшін ұстап тұрған кемелерін қайта орналастыруға мүмкіндік беретін еді. Төрт айлық жаттығудан және дайындықтан кейін британдық үй флоты 1944 жылдың 30 наурызында іске қосылды, ал бес әуе тасымалдағыштан ұшырылған ұшақтар 3 сәуірде Каафьордқа шабуыл жасады. Шабуыл күтпеген жерден жасалды және британдық ұшақтар аз қарсылыққа тап болды. Линкорға 15 бомба тиді, ал истребительдердің шабуылы оның экипажына ауыр шығын келтірді. Операция кезінде төрт британдық ұшақ және тоғыз авиатор қаза тапты. Шабуыл кезінде келтірілген залал "Тирпицті" батыруға немесе жарамсыз етуге жеткіліксіз болды, бірақ оның үстін және броньсыз аймақтарына елеулі зақым келді, нәтижесінде оның экипажының 122 мүшесі қаза тапты және 316 адам жарақат алды. Немецтің Kriegsmarine линкорды жөндеуге шешім қабылдады, жұмыстар шілде айының ортасына дейін аяқталды. Британдықтар 1944 жылдың сәуір және тамыз аралығында "Тирпицке" қарсы тағы да бірнеше әуе шабуылы жасады, бірақ олардың ешқайсысы сәтті болмады. "Тирпиц" ақырында 1944 жылдың соңында Корольдік әуе күштерінің ауыр бомбалаушыларымен жартылай жарамсыз етіліп, батырылды.
Operation Tungsten was a Second World War Royal Navy air raid that targeted the German battleship Tirpitz. The operation sought to damage or destroy Tirpitz at her base in Kaafjord in the far north of Norway before she could become fully operational again following a period of repairs. The British decision to strike Kaafjord was motivated by fears that the battleship, upon re entering service, would attack strategically important convoys carrying supplies to the Soviet Union. Removing the threat posed by Tirpitz would also allow the Allies to redeploy the capital ships which had to be held in the North Sea to counter her. After four months of training and preparations, the British Home Fleet sailed on 30 March 1944 and aircraft launched from five aircraft carriers struck Kaafjord on 3 April. The raid achieved surprise, and the British aircraft met little opposition. Fifteen bombs hit the battleship, and strafing by fighter aircraft inflicted heavy casualties on her gun crews. Four British aircraft and nine airmen were lost during the operation. The damage inflicted during the attack was not sufficient to sink or disable Tirpitz, but she suffered considerable damage to her superstructure and unarmored areas, with 122 members of her crew killed and 316 were wounded. The German Kriegsmarine decided to repair the battleship, and works were completed by mid July. The British conducted further carrier raids against Tirpitz between April and August 1944 in the hope of prolonging the period she was out of service, but none was successful. Tirpitz was eventually disabled and then sunk by Royal Air Force heavy bombers in late 1944.
Өмірбаян
Тирпицтің қауіп-қатері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық әскери-теңіз стратегиясына маңызды әсер етті. 1941 жылдың ақпанында қолданысқа берілді және сол жылдың соңында экипаждың оқуын аяқтады. Шамамен сол кезде неміс жоғарғы басшылығы линкорды Норвегияда орналастыруды шешті; бұл орналасу одақтастардың Норвегияға басып кіруінен сақтану және Арктика теңізі арқылы Кеңес Одағына қарай жүзіп бара жатқан конвойларға қауіп төндіруді мақсат етті. Бұл конвойлар Ұлыбритания мен Исландия порттарынан үлкен мөлшерде соғыс материалдарын тасымалдады және Норвегияда орналасқан неміс әуе және теңіз күштерінің жиі шабуылына ұшырады. Тирпиц 1942 жылдың қаңтарында Норвегияға келді және фьордтардағы тіреуіштерден жұмыс істеді. Ол қолданыста болған кезде одақтастар Арктикадағы конвойларға қарсы күшін сақтап тұру үшін британдық флоттың күшті әскери кемелерін ұстауға мәжбүр болды, ал көптеген конвойларға капиталдық кемелер Совет Одағына дейін бір бөлігіне дейін сүйемелдеді. 1942 және 1943 жылдары британдықтар Тирпицке бірнеше рет шабуыл жасады. 1942 жылдың 6 наурызында Тирпиц PQ 12 конвойын тоқтату үшін шықты, конвойдың эскортының бөлігі болған соғыс кемесіне торпедалық бомбалаушылармен шабуыл жасауға тырысты. Ұшақтар соғыс кемесіне 20 торпеданы ұшырды, бірақ барлығы өткізіп алды. 1942 және 1943 жылдары бірнеше рет Корольдік әуе күштері мен Кеңес әуе күштерінің бомбалаушылары Тирпицтің тіреуіштердегі нысаналарын алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Тирпицке жөндеу жұмыстары Каафьордтағы импровизацияланған құралдарды пайдаланып жүргізілді, өйткені зақымдалған соғыс кемесін Германияға тасымалдауға тырысу тым қауіпті деп есептелді. Оның орнына, жабдықтар мен жұмысшылар неміс порттарынан фьордқа жеткізілді. 1944 жылдың 10-11 ақпанында 15 совет ұшағы соғыс кемесіне шабуыл жасады, бірақ ешқандай зақым келтірмеді. 17 наурызға қарай Тирпицтің қару-жарағы, машиналары және корпусының жөндеу жұмыстары аяқталды, бірақ бірнеше шағын жөндеу жұмыстары аяқталмады. Кеме жөндеуден өткен кезде, 26 желтоқсанда Солтүстік мүйіс шайқасында қалған жалғыз операциялық неміс линкоры Шарнхорст батып кетті. Осыдан кейін Корольдік флот Совет Одағына баратын және келе жатқан конвойларды қорғау үшін линкорларды жөнелтуді тоқтатты. Соғыстың осы кезеңінде одақтастарда көптеген қарама-қарсы су асты кемелеріне және әуе шабуылына қарсы эскорт кемелері болды және Арктикадағы барлық конвойларды қорғау үшін күшті күштерді жұмылдыра алды. Норвегия теңізінде жұмыс істейтін неміс су асты кемелері конвойдың эскортынан сирек қаша алды және жаудың шабуылынан зақымданған сауда кемелерінің саны аз болды. Британ үкіметі мен Корольдік флот Тирпицтің қайтадан қолданысқа кірген кездегі қауіп-қатерінен алаңдады. Одақтасқандардың барлау қызметі дешифровкаланған неміс радиохабарламалары, фотосуреттер және Норвегиядағы агенттерден алынған куәліктер арқылы соғыс кемесіндегі жұмыстың барысын қадағалады. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін соғыс кемесі Норвегия теңізінде немесе Атлант мұхитында конвойларға шабуыл жасауы мүмкін деген қорқыныш болды. Бұл мүмкіндікке қарсы күзетуді қамтамасыз ету Францияға жоспарланған шабуылды қолдау үшін қажетті соғыс кемелерін де басып алатын еді. Нәтижесінде, 1943 жылдың соңында соғыс кемесін батыруға тағы бір әрекет жасау туралы шешім қабылданды. Одақтастардың алаңдауларына қарамастан, Тирпиц одақтас кемелерге шектеулі қауіп төндірді. 1943 жылдың соңынан бастап соғыс кемесі одақтастардың шабуылынан және отын тапшылығынан ұшақ экипажын оқыту үшін теңізге шыға алмады. Бұл тапшылық немістердің соғыс кемесін тіреуіштер арасында жылжыта алмауына да себеп болды, бұл оны табуды және шабуылдауды қиындатты.
Дайындықтар
Каафьордтағы Тирпицке шабуыл жасау мүмкіндіктері шектеулі болды. Су асты кемелерімен жасалатын тағы бір рейд амалсыздық деп есептелді, себебі ұсталған радиохабарламалар мен далалық агенттерден алынған ақпаратқа сәйкес, соғыс кемесінің су асты қорғанысы күшейтілген және аймақтағы әуе барлау патрульдері көбейтілген. Каафьордқа шабуыл жоспарлау 1943 жылдың желтоқсан айында басталды. "Үй флотының" қолбасшысы вице-адмирал Брюс Фрейзер, сәттілікке үміттенбеді және операцияны жүзеге асыру үшін бірінші теңіз лорды сэр Эндрю Каннингхэмды көндіруге тура келді. Фрейзер рейдті жоспарлау және басқару жауапкершілігін өзінің екінші командирі вице-адмирал сэр Генри Мурға жүктеді. Британдықтар ақпан айында "Тунгстен" операциясын тоқтатуды қарастырды, себебі Сингапурдағы жапондық соғыс кемелерінің күшеюіне қарсы тұру үшін "Викториус" Үнді мұхитында қажет болды. Шабуылға рұқсат беру үшін АҚШ Әскери-теңіз күштері "Саратоганы" уақытша Шығыс флотына беруге келісті, соның арқасында "Викториус" Солтүстік теңізде қалуға мүмкіндік алды. Рейд жоспары екі шұңғымалық бомбалау шабуылына негізделген. Шабуылды Рой Сидни Бейкер Фолкнер басқарды. Әр шабуылға 40 истребительдің сүйемелдеуімен 21 "Баракуда" қатысты. "Викториус" ұшағынан ұшып келген "Вуг" F4U "Корсар" неміс ұшақтарына қарсы қорғаныспен қамтамасыз етті, ал "Фуриус" және эскорт кемелерінен ұшып келген "Грумман" F4F "Уайлдкэт" және F6F "Хеллкэт" Тирпицке және оның жанындағы зениттік батареяларға шабуыл жасады. "Фуриус" және эскорт кемелерінен ұшып келген басқа ұшақтар флотты неміс ұшақтары мен су асты кемелерінің шабуылынан қорғады. Әскери-әуе күштері бұрын соғыс кемесінің қалың палубалық бронясын тесіп өте алатын бомбаға ие болмаған, бірақ жақында жасалған броньды тесіп өтетін бомба, егер 3500 фут (1067 м) немесе одан жоғары биіктіктен тасталса, Тирпицтің бронясының бірінші қабатын кем дегенде тесіп өте алады деп үміттенді. Мұндай соққыдан соғыс кемесі қызметтен шығарылатын болады деп күтілді. Тоғыз "Баракуда" 1600 фунт салмақты бомбалармен, ал тағы 22-сі 500 фунт салмақты жартылай броньды бомбалармен қаруландырылды. Олар 2000 футтан (610 м) жоғарыдан тасталған жағдайда, кеменің нашар қорғалған жоғарғы палубаларын тесіп өте алатын еді. Қалған он ұшақ 500 және 600 фунт салмақты жалпы мақсаттағы бомбалармен және су асты кемелеріне қарсы бомбалармен жабдықталды. Бұл бомбалар су астында жарылған жағдайда, кеме экипажына зиян келтіріп, кеме корпусының жанында су асты зақымдануын тудыруға арналған еді. Көлдің ортасындағы аралда соғыс кемесінің көлеміне тең аудан белгіленіп, бірнеше рет бомбаға ұшырады. Одақтастар дайындық жүріп жатқанда Тирпицтің қозғалысын қадағалап отырды. Ақпан айының соңында эскорт-тасымалдағыш фототалдаушыларды және Корольдік әуе күштерінің фотобарлау жасағының жердегі экипажын Ресейдің солтүстігіндегі Ваенга әуежайына жеткізді. Бұл персоналға наурыз айында үш "Супермарин Спитфайр", фотобарлауға жабдықталған және бір "Консолидейтед PBY Каталина" қосылды. "Спитфайрлер" Каафьорд үстінен тұрақты ұшуды жүзеге асырды және 12 және 13 наурызда Тирпицтің және жақын маңдағы зениттік батареялардың өте егжей-тегжейлі суреттерін түсірді. "Каталина" бұл суреттерді дамытқаннан кейін Ұлыбританияға жеткізді. Норвегияның солтүстігіндегі неміс күштері "Спитфайрлердің" ұшуын байқағанмен, Каафьорд аймағының қорғанысы күшейтілмеді немесе дайындыққа алынбады. 16 наурызда сегіз британдық, голландтық және норвегиялық су асты кемелеріне Норвегия жағалауында позицияға тұруды бұйырды, себебі шифрланған неміс радиохабарламалары Тирпицтің Каафьордтан Германияға жөндеуді аяқтау үшін кететінін көрсетті. 18 наурызда тағы сегіз британдық және голландтық су асты кемесі жіберілді, бірақ екі күннен кейін Тирпиц теңізге шығуға дайын емес деген қорытындыға келді және су асты кемелері басқа тапсырмаларға ауыстырылды немесе портқа қайтаруға бұйырылды. 21 наурызда британдық барлау қызметі адмиралтействоны кеңестік әскерлердің Шығыс майданындағы жақындағы жетістіктеріне байланысты немістердің Кеңес Одағына жабдықтау ағынын бұзуға ерекше мән беріп отырғаны туралы ескертті және Тирпицті капиталдық кемелермен сүйемелденбеген кез келген конвойға шабуыл жасауға жіберуі мүмкін еді. Жауап ретінде Фрейзерге келесі Арктикалық конвойды соғыс кемесімен қорғауды тапсырды. "Тунгстен" операциясын жүзеге асыру туралы соңғы шешім наурыздың ортасында шифрланған радиохабарлама негізінде қабылданды. Бұл хабарламада Тирпицтің жауынгерлік дайындыққа жақын болғаны және 1 сәуірде жоғары жылдамдықты сынақтардан өтетіні көрсетілген. 1 сәуірден бастап адмиралтейство Каафьордқа жақын Алтадағы норвегиялық құпия барлау қызметі агенттерінен сағат сайынғы ауа райы туралы ақпарат алды.
Қарсылас күштер
Корольдік теңіз күштері "Тунгстен" операциясы үшін қуатты күш жинады. Басты соққы беру күшін екі "Барракуда" қанаты құрады: 8-ші қанат 827-ші және 830-шы теңіз әуе эскадрильяларынан, ал 52-ші қанат 829-шы және 831-ші теңіз әуе эскадрильяларынан тұрды. 8-ші қанат әдетте "Furious" кемесінде, ал 52-ші қанат "Victorious" кемесінде орналасқан болса, Мур әрбір тасымалдаушыда әр қанаттан бір эскадрильяны орналастырды, осылайша олар бір уақытта ұшып, біртұтас бөлімдер ретінде шайқасқа түсе алады. Қалғандары британдықтар болды. Операцияға бөлінген көптеген соғыс кемелері бастапқыда екі топқа бөлінді. Бірінші топқа Фрейзер жеке басшылық етті, сонымен қатар "Victorious", "Лион" (Мур мен оның штабы бар), жеңіл крейсер және бес эсминец кірді. Екінші топты контр-адмирал Артур Ла Туш Бисет басқарды, оның құрамына "Furious", төрт эскорттық авиатасымалдаушы, бес эсминец және екі танкер кірді. Жоспар бойынша, Бірінші топ бастапқыда JW 58 конвойын қолдауға тиіс болды, ал Екінші топ жеке жүзіп, Норвегияға тікелей бағыт алады, онда 3 сәуірде "Anson" және "Victorious" қосылып, келесі күні рейд жүргізеді. Каафьордтағы "Tirpitz" теңіз бекеті әуе шабуылына қарсы артиллериялық батареялармен және истребительдермен қорғалған. Операция кезінде жағалауда, соғыс кемесіне жақын жерде төрт ауыр және жеті жеңіл зениттік артиллериялық батарея орналасқан. "Tirpitz" маңында бірнеше әуе шабуылына қарсы кемелер мен эсминецтер де орналасқан. Соғыс кемесінде 68 зениттік артиллериялық қару орнатылған. Сондай-ақ, Каафьорд маңына "Tirpitz"-ті ұшақтардан жасыру үшін жасанды түтін шығаратын құралдар орнатылған. Неміс әуе күштері (Luftwaffe) Каафьорд маңындағы базаларда аз ғана истребительдерді орналастырған, ал олардың операциялары отын тапшылығымен шектелген. Британдық барлау қызметі, егер төтенше жағдай туса, неміс истребительдерінің күші осы аймақта тез кеңейтілуі мүмкін деп сенді. Екінші топ сол күні жеке жолға шықты. Неміс барлау ұшақтары 30 наурызда JW 58 конвойын анықтады және Норвегия теңізіндегі барлық U- қайықтары оны тоқтатуға бағытталды. Неміс ұшақтары конвойды қорғаған соғыс кемесін немесе басқа одақтас кемелерді іздеу үшін кең ауқымды ұшулар жасаған жоқ. 1 сәуір мен 3 сәуір аралығында 17 U- қайық JW 58 конвойына шабуыл жасады, бірақ ешбір одақтас кемесі зардап шеккен жоқ, конвойдың сүйемелдеуші кемелері төрт U- қайықты батырып, алты неміс ұшағын түсірді. JW 58 конвойы 6 сәуірде Кола шығанағына жетті. Саяхат кезінде бірнеше одақтас ұшақтары жоғалып кетті, көбінесе ұшу апаттарынан, бірақ барлық кемелер зардапсыз келді. Қолайлы жағдайлардың жиынтығына байланысты Фрейзер 1 сәуірде Каафьордқа шабуылды 24 сағатқа жылдыруға шешім қабылдады. Дешифрленген неміс сигналдары "Tirpitz"-тің сынақтары 3 сәуірге дейін кешіктірілгенін көрсетті, ал Фрейзер осы күні шабуыл жасау соғыс кемесін әдеттегі қорғалған тұрақтан алыс ұстайды деп үміттенеді. Сонымен қатар, JW 58 конвойын сүйемелдеуші кемелер жақсы жұмыс істеп жатқандықтан және "Tirpitz" ашық теңізге шығатынына ешқандай белгі болмағандықтан, Фрейзер Бірінші топқа көліктерді қолдауды қамтамасыз етудің қажеті жоқ деп шешті. Норвегия теңізіндегі ауа райы да көктемнің басында ерекше жақсы болды және ұшу операцияларына өте қолайлы болды. Шабуыл жасау туралы шешім қабылданғаннан кейін екі танкер мен екі эскорттық эсминец Екінші топтан бөлініп, Каафьордтан солтүстік-батысқа қарай 483 км жердегі нүктеге бағыт алды, онда олар отын жетіспей қалған эсминецтерді жабдықтау үшін қалды. Екінші топтың қалған бөлігі Бірінші топпен кездесу үшін бағытын өзгертті, бұл 2 сәуірде сағат 16:20-да орындалды. Екі топ Фрейзермен бірге "Йорк герцогы" кемесінде кездескеннен кейін, екі эсминец солтүстік-батысқа қарай жүзіп, егер "Tirpitz" Каафьордтан ешкім байқамай кеткен жағдайда оны тоқтатуға болатын позицияны алды. Қалған флоттың қалған бөлігі шабуылға қарай бағыт алды. Шабуыл 3 сәуірде таңертең басталды. Барлық ұшқыштар түн ортасынан кейін оянып, сағат 1:15-те шабуыл жетекшісі Бейкер Фолкнердің соңғы брифингіне қатысты. Шабуылға қолданылатын ұшақтар осы уақытта қаруланды, барлық бомбалар "Tirpitz"-ге арналған хаттармен белгіленді. Ұшқыштар таңғы сағат 4:00-де ұшақтарына отырып, ұшу операциялары 15 минуттан кейін басталды; бұл уақытта әскери кемелер Каафьордтан 193 км қашықтықта болды. 1834-ші және 1836-шы теңіз әуе эскадрильяларынан алынған он "Corsair" ұшағы алғашқы ұшақтар болды, содан кейін 8-ші қанаттың 21 "Barracuda" ұшағы ұшырылды; 827-ші эскадрилья "Victorious" кемесінен, ал 830-шы эскадрилья "Furious" кемесінен ұшты. "Barracuda" ұшақтарының жетісі 1600 фунт салмақты бомбамен, ал қалғандары 500 немесе 600 фунт салмақты қарумен жабдықталған. "Barracuda" ұшақтары әуеге ұшқаннан кейін, қалған 30 "Wildcat" және "Hellcat" истребительдері 800-ші, 881-ші және 882-ші теңіз әуе эскадрильяларынан ұшырылды. Бірінші толқынның барлық ұшақтары сәтті ұшырылды және күш сағат 4:37-де толық құралып аяқталды. Ауа райы өте қолайлы болды және неміс күштері британдық флоттың жақындасуын анықтамады. Британдық күштің келуі "Tirpitz"-ті дайын емес ұстады. Ұшақтар Норвегия жағалауын кесіп өткеннен кейін неміс радарында байқалғанмен, соғыс кемесіне дереу ескерту жіберілген жоқ. Шабуыл кезінде "Tirpitz" жоғары жылдамдықты сынақтарға дайындалып жатқан, экипажы кеменің тұғырларынан босатумен айналысқан. Оның бес эскорттық эсминеці Stjern Sound-тағы сынақ аймағына бұрыннан кеткен. Радар станциясынан алынған ескерту британдық ұшақтар Каафьорд үстінен пайда болғанға дейін бірден келді, соғыс кемесінің экипажы әлі де шайқасқа дайындалуда болды, осы уақытта барлық су өткізбейтін есіктер жабылмаған және кейбір зақымды басқару станциялары толық жабдықталмаған. Жоспарланғандай, британдық шабуыл "Hellcat" және "Wildcat" истребительдері "Tirpitz"-тің әуе шабуылына қарсы артиллериялық қаруларын және жағалаудағы батареяларын атқылап бастады; бұл шабуыл соғыс кемесінің артиллерияшыларына ауыр шығын келтірді, оның басты әуе шабуылына қарсы басқару орталығын бұзды және бірнеше қаруларын зақымдады. Истребительдер Каафьордтағы бірнеше әуе шабуылына қарсы кемелерді де атқылады. Жалпы, бірінші шабуыл кезінде соғыс кемесіне он бомба тиді. Бұл бомбалардың көпшілігі кеменің брондалған палубасын тесіп өтпеді, өйткені олар тым төмен биіктіктен тасталған. Соғыс кемесі Каафьордтың батыс жағалауына соғылып, қарап қалды, бірақ тез судан шығарылды. 830-шы эскадрильяның "Barracuda" ұшағы шабуылдан кейін құлап, экипажының үш мүшесі де қаза тапты. Бірінші толқынның қалған ұшақтары сағат 6:19-да тасымалдаушыларға қонды, барлығы сағат 6:42-ге дейін қабылданды. Екінші толқынның алғашқы ұшақтары сағат 5:25-те көтерілді. 829-шы эскадрильяның "Barracuda" ұшағының бірі ұшып кеткеннен кейін бірден құлап, экипажының үш мүшесі қаза тапты, ал осы эскадрильядан тағы бір ұшақ қозғалтқыш проблемаларына байланысты ұшырылмады. Осы толқындағы "Barracuda" ұшақтарының тек екеуі 1600 фунт салмақты бомбамен жабдықталған. Бірінші шабуыл сияқты, 40 истребитель торпеда тасушыларды сүйемелдеді; олар 1834-ші және 1836-шы теңіз әуе эскадрильяларынан алынған он "Corsair", 896-шы және 898-ші теңіз әуе эскадрильяларына бөлінген барлық 20 "Wildcat" және 804-ші теңіз әуе эскадрильясынан алынған он "Hellcat" ұшақтарынан тұрды. Барлық ұшақтар сағат 5:37-ге дейін ұшырылды және күш Каафьорд аймағына оқиғасыз ұшты. Неміс қорғанысы енді дайын болғанымен, Каафьорд маңында жасалған жасанды түтін экраны "Tirpitz"-ті жасыруға жеткіліксіз болды. "Tirpitz"-ке жасалған екінші шабуыл бірінші шабуылға ұқсас болды. Ол "Hellcat" истребительдері әуе шабуылына қарсы батареяларды атқылап бастады, ал "Wildcat" истребительдері соғыс кемесіне шабуыл жасады. Истребительдер Каафьордтағы неміс кемелеріне және радио немесе радио бағыттау станциясына да шабуыл жасады. ...
Салдары
Тырпицке жасалған екі шабуыл көбінесе жоспар бойынша өтті. Ұшқыштар Каафьордтағы қорғаныс пен географиялық жағдайды Лох-Эриболл оқу полигонына өте ұқсас деп тапты, ал шабуылдан кейінгі есептердің бірі операцияны «бұрынғы уақытта жиі жүргізілген жаттығу» деп сипаттады. Операция жоспарлары мен оның орындалуы арасындағы ең маңызды айырмашылық – көптеген ұшқыштар Тирпицке соғу мүмкіндігін арттыру үшін белгіленген ең төменгі биіктіктен, 3000 футтан (914 м) төмен түсіп, бомбаларын тастады. Ұшу уақытының қысқа болуы салдарынан, ұрыс кемесін соққан бомбалардың кейбіреулері кеменің палубалық броньын тесу үшін қажетті жылдамдыққа ие болмаған болуы мүмкін. Рейд кезінде Корольдік теңіз күштерінен тоғыз адам қаза тапты. Ұрыс кемесіне келтірілген көптеген зақымдар оның үстіне және брондалған палубалары арасында болды. Оң жақтанғы катапульті мен кран, сондай-ақ Тирпицтің екі Arado ұшағы жойылды. Оң жақтанғы екінші бастиондық мұнарасы бұзылды, ал үшінші сол жақтанғы 150 мм-лік мұнарасы ауыр зақымдар алды. Офицерлердің асханасы мен бірнеше кемелік ас үйлер қирады, кеме түтінге толып кетті. Тирпицтің түтігіне де бомба сынықтары тиді, олар қазандықтың барлық кіреберісін қатты зақымдады. Басты турбина соққыдан зақымдалып, екі қазандық өрт сөндіруге қолданылған тұзды сумен ластанғаннан кейін жарамсыз болды, бірақ соғыс кемесі Каафьорд ішінде буға қабілетті болды. Тирпиц экипажы шабуыл кезінде ауыр шығынға ұшырады. Барлығы 122 теңізші қаза тауып, 316 адам жарақат алды, бұл соғыс кемесі экипажының 15 пайызын құрады. Құрбандардың көп бөлігі – британдық истребительдердің пулеметтен атып жаралаған немесе өлтірген зениттік артиллериялықтар болды. Британдық истребительдер сондай-ақ төрт патрульдік кемені және үлкен жөндеу кемесін зақымдады, қарулы траулердің капитаны қаза тауып, осы кемедегі тағы 13 теңізші жарақат алды. Kriegsmarine бас қолбасшысы, бас адмирал Карл Дёниц, Тирпицке Тунгстен операциясы кезінде келтірілген зақымды жөндеуді бұйырды. Соғыс кемесі әуе көмегінің болмауынан одақтастардың конвойына қарсы әрекет ете алмаса да, одақтастардың теңіз күштерін байлап ұстау үшін оны қызметте ұстау қажет деп саналды. Жөндеу жұмыстары мамыр айының басында Германиядан Каафьордқа техника мен жұмысшыларды тасымалдаған эсминецтен кейін басталды. 2 маусымда Тирпиц өз күшімен жүзе алды. Маусым айының соңында оқпен жаттығулар жүргізуге қабілетті болды, ал барлық жөндеу жұмыстары шілде айының ортасында аяқталды. Осы кезеңде соғыс кемесінің ұшаққа қарсы қару-жарағы қосымша пушкалармен күшейтілді, 150 мм-лік пушкалар ұшақтарға шабуыл жасау үшін бейімделді және оның бас пушкаларына ұшаққа қарсы снарядтармен жабдықталды. Тунгстен операциясынан кейін британдық барлау Тирпиц алты ай ішінде жөнделетінін бағалады. Осыған сәйкес, 13 сәуірде Каннингэм Фрейзерге соғыс кемесіне тағы бір шабуыл жасауды бұйырды. Фрейзер бастапқыда Каннингэмнің бұйрығына қарсылық көрсетті, өйткені немістер Тирпицтің айналасындағы қорғанысты нығайтатынын және ауа райы Тунгстен операциясы кезіндегідей болмайтынын айтты. Ақырында ол мойынсұнып, Мур 21 сәуірде Каафьордқа қайта шабуыл жасау үшін Скапа-Флоудан шықты. Бұл рейд «Планета» операциясы деп аталды, бірақ 24 сәуірде мақсатты аймандағы нашар ауа райы салдарынан тоқтатылды. Тағы екі шабуыл, «Браун» және «Жабық тырнақ» операциялары да 15 және 28 мамырда ауа райының қолайсыздығына байланысты тоқтатылды. Шілде және тамызда шабуылдар қайтадан жасалды, одақтастардың барлауы Тирпицке жөндеу жұмыстары аяқталуға жақын екенін анықтағаннан кейін. «Маска» операциясы кезінде 42 «Барракуда» және 40 истребитель 17 шілдеде Тирпицке шабуыл жасады, бірақ соғыс кемесі түтінмен жасырылғандықтан ешқандай соққы берілген жоқ. 22-29 тамызда «Гудвуд» операциясы кезінде Каафьордқа қарсы тағы төрт рейд жасалды, бірақ олар соғыс кемесіне тек жеңіл зақымдар келтірді. Тамыз айының соңында немістер Тирпицті түтінмен жауып, «Барракуда» ұшақтарына жеткізбеуге қабілетті болды, ал бұл ұшақтар ауыр зақымдар келтіру үшін жеткілікті бомба тасымалдай алмады. Тирпицті жою әлі де мақсатты болып саналғандықтан, бұл міндет Бомбалаушылар командасына жүктелді. 15 қыркүйекте ауыр бомбардировщиктердің күші Ресейдің солтүстігіндегі базаларда май құйғаннан кейін Каафьордқа шабуыл жасап, соғыс кемесіне түзетуге келмейтін зақымдар келтірді. Осыдан кейін Тирпиц Тромсё маңындағы тіреуге орналастырылып, жылжымайтын жағалау қорғаныс батареясы ретінде пайдаланылды. 29 қазан күні жасалған тағы бір ауыр бомбардировщиктер шабуылы, «Обвиат» операциясы, тек аз ғана зақымдар келтірді, ал үшінші рейд, «Катехизис» операциясы, 12 қарашада жүргізілді, онда Тирпиц бірнеше «Tallboy» бомбаларымен соққыға ұшырап, экипажының көп бөлігі қаза болған күйде аударылды.