Кіріспе

Американың түпкілікті тұрғыны газеті "The Cherokee Phoenix" – Америка Құрама Штаттарында түпкілікті тұрғындар басып шығарған алғашқы газет және түпкілікті тұрғындар тілінде жарық көрген алғашқы газет. Алғашқы саны 1828 жылғы 21 ақпанда, Чероки ұлтының астанасы Нью-Эхотада (қазіргі Грузия штаты) ағылшын және чероки тілдерінде жарық көрді. Газет 1834 жылға дейін шығарылды. "Чероки Феникс" газеті 20-шы ғасырда қайта жаңғырып, қазірде баспа және интернетте жарияланады.

19 ғасыр

1820-жылдардың ортасында Чероки тайпасына үкімет, әсіресе Грузия тарапынан, Миссисипи өзенінің батысындағы жаңа жерлерге көшіру немесе тайпалық үкіметін тоқтату және дәстүрлі аумағын АҚШ үкіметіне беру үшін қысым көрсетілді. Чероки ұлтының Бас кеңесі, миссионер Сэмюэл Ворчестермен бірлесіп, Чероки сылбырлары үшін әріптерді құйған ол кісінің көмегімен газет шығарды. Кеңес алғашқы редактор ретінде Элиас Будиноны таңдады. Чероки тілінде Галагина Оуати (ᎦᎴᎩᎾ ᎤᏩᏘ) деп аталған Элиас Будино 1804 жылы Чероки ұлтының Оуткалога қаласында, қазіргі Джорджия штатының Чатсворт қаласының жанында дүниеге келді. Сол жерде Будино атақты конгрегациялық отбасының қызы Харриет Рэгглз Голдқа үйленді. Олар Жаңа Эхотаға қайта оралды. Будино газетке «Чероки Фениксі» деп ата қойды, бұл от күлінен жаңа өмірге қайта туған мифтік құстың символы болды. Ұлт газетті қолдау жинау және Чероки ұлтының мүшелерін біріктіріп, хабардар ету үшін құрды. Газет ағылшын және чероки тілдерінде, 1821 жылы Секуа әзірлеген чероки сылбырларын пайдаланып басылды. Ланггуттың сөзіне сүйенсек, тек чероки тілін оқи алатындарға газет тегін берілді, ал ағылшын тілін оқи алатындар жылдық жазылым ақысын төледі: алдын ала төлесе 2,50 доллар, ал бір жыл күтсе 3,50 доллар. Газет Чероки ұлтын құрайтын көптеген Чероки поселкелері арасындағы маңызды байланыс құралы болды. Ұлт қазіргі Вирджиния, Солтүстік Каролина, Алабама және Джорджия штаттарының аумақтарын мекендеді. Газеттің алғашқы саны 1828 жылдың 21 ақпанында жарық көрді. Онда төрт беттен тұратын бес бағаннан орын алды. Редактор ағылшын және чероки тілдеріндегі аударманың баяу болғандықтан газетте аптасына үш баған чероки тілінде шығатынын хабарлады. Бірінші санында түрлі тақырыптар қамтылды. Сэмюэл Ворстер Секуаның сылбырды ойлап табуын мақтайтын мақала жазды, ал Будиноның алғашқы редакциялық мақаласында Чероки жерін бағындыруды көздеген ақ қоныс салушылар сынға алынды. Көшіру мәселесі АҚШ-та назар аударғаннан кейін газет қаржы жинау және жарнамалық тур ұйымдастырды, нәтижесінде АҚШ пен Еуропаның көптеген аймақтарынан жаңа жазылушылар табылды. Будино осы кең аудиторияға жету үшін ағылшын тілінде басылымдарды көбейтіп шығарды. Будино көшірудің сөзсіз болатынына сенді және черокилердің келісім-шарт арқылы өз құқықтарын қорғауы керек деп ойлады. Ол бұл тұрғыдан майор Риджбен келісті. Оның пікірлеріне Черокилердің көпшілігі, соның ішінде 1828 жылы конституциялық республика сайлаған Бас басшы Джон Росс қарсы болды. Чероки үкіметіндегі бұрынғы одақтастары Будиноға және басқа да «келісімді жақтаушыларға» қарсы шықты. Оппозиция олардың адалдығына күдік келтіріп, кеңестерде сөйлеулеріне тыйым салды. Росс Будиноның «Чероки Фениксіндегі әртүрлі көзқарастарға төзімділігін» айыптап, газетте көшіруді жақтаушылық аргументтерді талқылауға тыйым салды. Бұған наразылық білдіріп, Будино 1832 жылдың көктемінде редакторлық қызметтен кетті. Росс әйелінің інісі Илайджа Хикс Будиноның орнына бас редактор болып тағайындалды. Көшіруге қарсы болған Илайджа Хикс Будиноның орнына бас редактор болды. 1834 жылы федералды үкімет Черокилерге жыл сайынғы зейнетақысын төлемегеннен кейін газет жабылды. 1835 жылдың тамызында Грузия гвардиясының бір бөлігі баспахананы басып алып, одан әрі басылып шығаруға тыйым салды. Нағыз мақсат – газетті Джон Росс ықпалынан қорғау еді. Штат ополчениесі мемлекет талап еткен Чероки аумағын күзету үшін ұйымдастырылды. Газеттің цифрланған, іздеуге қолайлы нұсқасы Джорджия университетінің кітапханасы мен Джорджияның цифрлық кітапханасы арқылы қолжетімді. 19 ғасырдағы газеттің ағылшын тіліндегі бөліктерінің көшірмелерін Батыс Каролина университетінің Хантер кітапханасының веб-сайтынан табуға болады. Суретшілер Джефф Марли мен Фрэнк Бреннон 2013 жылдың 19 қазанында бірлесіп жобаны аяқтады, онда олар Жаңа Эхотадағы баспаханада Чероки сылбырлы әріптерін пайдаланды. Бұл 1835 жылдан бері Жаңа Эхотада сылбырлы баспа түрінің алғаш рет қолданылуы болды.