Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Формулалық тіл (бұрын автоматты сөйлеу немесе эмболалия деп аталатын) – формасы тұрақталған, көбінесе тура мағынада емес, эмоционалдық бояуы бар және коммуникативтік-прагматикалық контекстке тікелей байланысты тілдік құрылымдар. Идиомалар, дөрекі сөздер және мақал-мәтелдермен қатар, формулалық тілге сөз кешіктірулер (мысалы, "Сияқты", "Эр" немесе "Ум") және әңгімелесу тілінің тұрақты фразалары (мысалы, "Әдемі әзіл!", "Кешіріңіз?" немесе "Бір сәт күтіңіз") жатады.
Utterances with fixed forms and often non literal meaning
Formulaic language (previously known as automatic speech or embolalia) is a linguistic term for verbal expressions that are fixed in form, often non literal in meaning with attitudinal nuances, and closely related to communicative pragmatic context. Along with idioms, expletives and proverbs, formulaic language includes pause fillers (e. g., "Like", "Er" or "Uhm") and conversational speech formulas (e. g., "You've got to be kidding," "Excuse me?" or "Hang on a minute").
Өмірбаян
"Эмболалия" сөзі грекше "эмболос" сөзінен шыққан, "ішке тасталған нәрсе" дегенді білдіреді, "ішке тастау" мағынасын беретін сөзден, ал "лалия" сөзі "сөйлеу, әңгімелеу және тарату; сөйлеудің бұрмаланған немесе қалыптан тыс түрі" дегенді білдіреді. Қазіргі лингвистер, 1933 жылы Леонард Блумфилд басқарып, мұны "кешіктіру формалары" деп атайды, яғни кекеулеу кезіндегі дыбыстар (ух), діңкелеу (ум, ум), тамақты тазалау (ахэм!), сөзді тоқтату (жарайды, ум, яғни), сөйлеуші сөз таппағанда немесе келесі ойға келгенде араласады. Ал француз психиатры Жюль Сеглас "эмболалия" терминін "сөздерге тұрақты префикстер немесе суффикстер қосу" деп түсіндірді және кейде адамдар осы мінез-құлқы арқылы әңгімелесушіге назар салып отырғанын көрсетуі мүмкін екенін айтты. Гарри Левин мен Айрин Сильверман 1965 жылы күмәндік құбылыстар туралы жазған мақаласында формулалық тілді "дауыстық бөліністер" деп атады және балалармен жүргізген тәжірибелерінен бұл бөліністердің ерікті күмәндік құбылыстарға қарағанда азырақ көрінетінін және стресс кезінде бақыланбайтын эмоционалдық жағдайдың белгісі болуы мүмкін екенін анықтады. Ирландиялық ақын Уильям Батлер Йейтс әйелімен бірге формулалық тілді зерттеулер жүргізді, бұл оған поэзиясы үшін символдармен қатар әдеби теориялар да берді.
The word embolalia comes from the Greek word embolos which means 'something thrown in', from the word meaning 'to throw in', and lalia meaning 'speech, chattering and babbling; abnormal or disordered form of speech. Modern linguists led by Leonard Bloomfield in 1933 call these "hesitation forms", the sounds of stammering (uh), stuttering (um, um), throat clearing (ahem! ), stalling (well, um, that is), interjected when the speaker is groping for words or at a loss for the next thought. French psychiatrist Jules Séglas, on the other hand, defined the term embolalia as "the regular addition of prefixes or suffixes to words" and mentioned that the behavior is sometimes used by normal individuals to demonstrate to their interlocutor that they are paying attention to the conversation. Harry Levin and Irene Silverman called formulaic language "vocal segregates" in their 1965 paper on hesitation phenomena and found out from their experiments on children that these segregates seem to be less voluntary hesitation phenomena and may be signs of uncontrolled emotionality under stress. The Irish poet William Butler Yeats argued for formulaic language experiments with his wife, which provided him with symbols for his poetry as well as literary theories.
Формулалық тізбектердің анықтамасы
Канадтық заманауи тілдер журналында айтылғандай, формулалық тізбектер – «сөздердің тұрақты үйлесімдері, олар сөйлеуде үзілістерді қысқартып, жиілігін азайту арқылы, сондай-ақ үзілістер арасындағы сөйлеу ұзақтығын арттыру арқылы сөйлеудің еркіндігін жеңілдетеді». Формулалық тізбек – «үзіліссіз немесе үзілісті сөздердің немесе басқа элементтердің тізбегі, ол алдын ала жасалған сияқты көрінеді: яғни, қолданылған кезде жадтан толығымен сақталып алынады, тіл грамматикасымен жасалмайды немесе талданбайды». Олар тілдік қолданыстың барлық саласында кездеседі және «кез келген мәтіннің үлкен бөлігін құрайды». Формулалық тізбектер кез келген ұзындықта болуы мүмкін және оларды хабарламаларды жеткізуге, функцияларды орындауға, әлеуметтік байланысты нығайтуға және ақпаратты қате түсініксіз өте жылдам өңдеуге пайдалануға болады.
According to The Canadian Modern Language Review, formulaic sequences are "fixed combinations of words that can facilitate fluency in speech by making pauses shorter and less frequent, and allowing longer runs of speech between pauses". A formulaic sequence is "a sequence, continuous or discontinuous, of words or other elements, which is, or appears to be, prefabricated: that is, stored and retrieved whole from memory at the time of use, rather than being subject to generation or analysis by the language grammar." They can be found everywhere in language use and "make up a large proportion of any discourse". Formulaic sequences can be of any length and can be used to express messages, functions, social solidarity and process information very fast without communication misunderstanding.
Сөйлеу жылдамдығы
Формулалық тіркестер салыстырмалы түрде формулалық емес тіркестерге қарағанда жылдам айтылады. Сөйлеу жылдамдығы танымдық жүктемемен тығыз байланысты. Танымдық жүктемеге байланысты, сөйлеушінің айту жылдамдығы әдеттегі, белгілі бір жылдамдықпен салыстырғанда жылдамырақ немесе баяурақ болады. Бұл сөздердің қайталануына әкеледі, бұл орын алуы мүмкін, бірақ пауза сөздерінен (толтырушылар) гөрі жиірек емес. Сөйлеушілер сөйлеуінде сирек қолданылатын сөздерді таңдағанда, олар мұның себебін біледі және сөйлеу кезінде ұсынуда қиындықтарға тап болуы мүмкін. Сөйлеушінің атқаратын рөлі (қарындас, қыз немесе ана сияқты) оның сөйлеуіндегі ұсынудағы қиындықтардың, әсіресе пауза сөздерінің (толтырушылардың) санына, ұзақтығы мен күрделілігіне қарамастан, айқын әсер етеді.
Formulaic phrases are uttered more quickly than comparable non formulaic phrases. Speech rate is closely related to cognitive load. Depending on the cognitive load, the rates of a speaker's utterances are produced either faster or slower, in comparison to a fixed speaking rate which happens usually. resulting in the repetition of words which is more likely to happen but no more likely than fillers. Speakers, when choosing to use low frequency words in their speech, are aware, and are more likely to be disfluent. The different roles the addresser played (such as a sister, a daughter or a mother) greatly influences the numbers of disfluencies, particularly, fillers produced, regardless of length or complexity.
Түсіну белгілері
Дисфлюенция сегменттік және прозодикалық деңгейде маңызды өзгерістермен бірге жүреді, сондай-ақ спикерлер мен тыңдаушылар мұндай белгілерді жүйелі және мағыналы түрде пайдаланады деген жалпы келісім бар. Осылайша, олар басқа құрылғыларға ұқсас лингвистикалық әмбебап құрылғылар ретінде көрінеді, спикерлермен басқарылады және тілдік ерекше шектеулермен реттеледі. Формулалық тіл, алда тағы да көп ақпарат келе жатырын көрсететін пайдалы белгі ретінде қызмет ете алады, бірақ кейбір адамдар осы толтырғыш сөздерге беймәлім тәуелділікке ие болады. Мұндай жағдайда, спикерге формулалық тілдік өндіріске тым көп жүйкеленгенін түсіндіру және оны басқа тілдік стратегияларды тиімді пайдалануға үйрету арқылы мәселені түзету қажет. Адам сенімділікке ие болғанда және толтырғыш сөздерге деген қажеттілігі азайғанда, формулалық тілге деген бейімділігі біртіндеп төмендейді. Foxtree (2001) жүргізген зерттеу көрсеткендей, ағылшын және голланд тіліндегі тыңдаушылар "Uh" болмағанға қарағанда, "Uh" сөзімен алдын ала айтылған сөздерді тезірек анықтады, бұл әртүрлі толтырғыштар әртүрлі әсер ететінін, себебі олар әртүрлі ақпаратты жеткізе алатынын көрсетеді. Fischer және Brandt Pook сондай-ақ, сөйлеу бөлшектері тақырыптық үзілістерді белгілейтінін, алдыңғы және келесі сөйлемдер арасындағы байланысты көрсететінін, спикердің жеткізілген мазмұнды түсінгенін көрсететінін және сөйлеуді басқарудағы мүмкін проблемаларды сигналдай отырып, тұжырымдау процесін қолдайтынын анықтады. Олар тыңдаушының түсінуін жеңілдету үшін "жақсы белгілер" мен "жаман белгілер" арасын ажыратты. "Жақсы белгі" тыңдаушыны жаңа құрамдас бөлік (атап айтқанда, Атау фразасы, Етіс фразасы) пайда болатынын дұрыс болжауға бағыттайды, ал "жаман белгі" тыңдаушыны жаңылыс болжауға итермелейді. Формулалық тілдің элементтері, мысалы толтырғыштар, коммуникативтік функция атқарады және спикердің жеткізуге тырысатын ақпараттың ажырамас бөлігі болып саналады, бірақ олар мағыналық мазмұнға немесе негізгі хабарламаға қосымша емес.
There is a common agreement that disfluencies are accompanied by important modifications both at the segmental and prosodic levels and that speakers and listeners use such cues systematically and meaningfully. Thus they appear as linguistic universal devices that are similar to other devices and are controlled by the speaker and regulated by language specific constraints. While formulaic language can serve as a useful cue that more is to come, some people do develop an unconscious dependence on these filler words. When this is the case, it is necessary to correct the problem by making the speaker be aware of their over reliance on formulaic language production and by training the person to make more efficient use of other verbal strategies. As the individual gains confidence and is less apt to have a need for filler words, the predilection toward formulaic language is then able to gradually diminish. A study done by Foxtree (2001) showed that both English and Dutch listeners were faster to identify words in a carrier sentence when it was preceded with an "Uh" instead of without an "Uh", which suggested that different fillers have different effects as they might be conveying different information. Fischer and Brandt Pook also found out that discourse particles mark thematic breaks, signal the relatedness between the preceding and following utterance, indicate if the speaker has understood the content communicated, and support the formulation process by signalling possible problems in speech management. made a distinction between "Good Cues" and "Bad Cues" in facilitating listener's comprehension. A "Good Cue" leads the listener to correctly predict the onset of a new constituent (Noun Phrase, Verb Phrase), whereas a "Bad Cue" leads the listener to incorrectly predict the onset of a new constituent. mentioned that parts of formulaic language, such as fillers, serve a communicative function and are considered integral to the information the speaker tries to convey, although they do not add to the propositional content or the primary message.
Сөйлеудің апраксиясы
Сөйлеу апраксиясы дисартриямен (сөйлеу өндірісіне әсер ететін бұлшықет әлсіздігі) немесе афазиямен (нейрологиялық зақымдануға байланысты тілдік қиындықтар) бірге кездесуі мүмкін. Ересектердегі сөйлеу апраксиясының бір ерекшелігі – "формулалық тілге қарағанда ерікті сөйлеуде қателердің азырақ болуы". Дамушылық вербальды диспраксия формулалық тілге қарағанда ерікті сөйлеуге күштірек әсер ететіні анықталды. Сөйлеу апраксиясының сипаттамаларына сөйлеу дыбыстарын еліктеудегі қиындықтар, сөйлеу қозғалыстарын еліктеуге келмейтін жағдайлар (мысалы, тілді сығарту), дыбыстарды іздеу және ауыр жағдайларда дыбыс шығара алмау, тұрақсыз қателер және сөйлеудің баяу темпі кіреді. Дегенмен, сөйлеу апраксиясымен күресетін науқастар "рахмет" немесе "қалайсыз?" сияқты формулалық тілді қолдану қабілетін сақтап қалуы мүмкін. Даму координациясы бұзылған балалар белгілі бір ерікті сөйлеу түрлерін жасауға шамалары келмейді, бірақ олар кейбір сөздерді немесе тіркестерді өздігінен айта алады, бұл формулалық тілді құрайды, алайда оларды сұрағанда қайталай алмайды.
Apraxia of speech can also occur in conjunction with dysarthria (muscle weakness affecting speech production) or aphasia (language difficulties related to neurological damage). One of the articulatory characteristics of apraxia of speech found in adults includes speech behavior that "exhibits fewer errors with formulaic language than volitional speech". Developmental verbal dyspraxia has also been found to have more effect on volitional speech than on formulaic language. The characteristics of apraxia of speech include difficulties in imitating speech sounds, imitating no speech movements, such as sticking out the tongue, groping for sounds, and in severe cases, the inability to produce any sounds, inconsistent errors and a slow rate of speech. However, patients who suffer from apraxia of speech may retain the ability to produce formulaic language, such as "thank you" or "how are you?". Children with developmental coordination disorder are unable to formulate certain kinds of voluntary speech; however, they may speak set words or phrases spontaneously, constituting formulaic language—although they may not be able to repeat them on request.