Кіріспе

House of Cards телесериалындағы Ұлыбританияның ойдан шығарылған премьер-министрі, ойдан шығарылған саясаткер Фрэнсис Юэн Уркхарт – 1990 жылғы британдық телесериал және Майкл Доббстың «House of Cards» романдарының үш кітабынан тұратын трилогияның басты, жағымсыз кейіпкері. Телесериалда оны консервативтік партия мүшесі Иан Ричардсон сомдайды. Уркхарт – консервативтік партияның бас қамшысынан Ұлыбританияның премьер-министріне дейін көптеген қастандықтар, алдаулар мен кісі өлтірулер арқылы көтерілген, қатал саясаткер ретінде танымал. Ол Элизабет Уркхартқа үйленген, ол күйеуіне үлкен ықпал ететіндей көрінеді, оның ізгілік қасиеттерін және жоғары қабілеттерін жиі атап көрсетеді немесе оған тиімді жағдайды өз пайдасына қолдануға көмектеседі. Басты кейіпкердің бірінші сериалда Мэтти Сторинмен, ал екінші сериалда Сара Хардингпен құпия қарым-қатынасы болған. Уркхарттың әулеті шотланд аристократиясына тамыр жасайды, ол үш жыл бойы Кипрдегі британдық армияда қызмет еткен. Комиссиясынан кеткеннен кейін Уркхарт Оксфорд университетінде білім алған. Кейін саясатқа қадам басқан Уркхарт консервативтік партияға қосылып, 1974 жылы Нью-Форест сайлау округінің депутаты болды. 1987 жылы бас қамшы болудан бұрын бірнеше министрлік лауазымдарда қызмет етті. Сериалдағы Уркхарттың кейбір сөздері көрермендерге тікелей үндеу түрінде беріледі, бұл «төртінші қабырғаны бұзу» деп аталатын повестволеу тәсілі. Мұндай повестволық аралықтар, ең алдымен, телесериалға тән жаңалық, себебі кітапта үшінші тұлғадан баяндау қолданылған. Уркхарт – макиавеллизмге, социопатияға бейім және саяси жемқорлықтың символы ретінде сипатталған. Сериал барысында ол өз мақсаты үшін достарының ішінде көптеген адамдарды манипуляциялап, жоқ етеді. Ол өзінің күрделі схемаларының сәтті аяқталуын қамтамасыз ету үшін кез келген құралға, тіпті кісі өлтіруге де дайын екені көрсетілген. Бірінші сериалда ол бас қамшы болып, Ұлыбританияның премьер-министрі болу арқылы өзінің амбициялық мақсатына жетеді. «To Play the King» (1993) және «The Final Cut» (1995) сериалдары Уркхарттың премьер-министрлік қызметіне баса назар аударады, ол Маргарет Тэтчердің соғыстан кейінгі ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі ретіндегі рекордын бұзғанша лауазымынан бас тартпайды. Уркхарттың кейіпкері сонымен қатар Кевин Спейси сомдаған «Карточкалар үйі» американдық нұсқасының басты, жағымсыз кейіпкері Франк Андервудқа да үлгі болды.

Даму және қабылдау

Майкл Доббс Уркхарт кейіпкеріне шабыттанған идея Маргарет Тэтчермен болған шиеленісті кездесуден кейін, бассейн жанындағы ішімдік ішу кезінде туғанын, ол қасақана "FU" әріптерімен байланысты кейіпкер жасағанын айтты. 1990 жылы Иэн Ричардсонға BBC телеарнасының "Карточкалар үйі" сериалында Уркхарт рөлі ұсынылды, ол оны дереу қабылдады: "Мен алғашқы сценарийлерді оқыған сәттен бастап, бұл менің Шекспир сахнасындағы рөлдеріме берілген ең үлкен актерлік мүмкіндік екенін ғана емес, сонымен қатар, телеарнада ерекше жұмыс болатынын сезіндім". Ричардсон кейіпкерді сомдау үшін Жапониядағы Корольдік Шекспир труппасымен гастрольде жүргенде кездескен Британ Кеңесінің өкілінің бейнесін алды. Уркхарт рөлі оған жедел түрде танымалдық әкелгенін мойындаған Ричардсон, шотланд пресвитерианы болғандықтан, кейіпкердің "макиавеллилік алаяқтығы" мен тартымдылығын "шын мәнінде, өте жағымсыз" деп тапты. Ричардсон Уркхарт рөлін ойнағаны үшін жағымды пікірлер алды және BAFTA сыйлығына ие болды. Кейіпкер сонымен қатар, консервативті партияның ықпалды уәкілі Тристан Гарел Джонс сияқты заманауи консервативті саясаткерлерден де шабыт алды. Лос-Анджелес Таймс газетінің журналисі Хауард Розенберг Уркхартты "Ричард Никсонды әлсіз, адал емес адам ретінде көрсеткен" деп бағалады.

Тұлғасы мен тарихы

Уркхарт саясаттан басқа көп қызығушылықтары жоқ адам ретінде бейнеленген, бірақ ол итальяндық Ренессанс поэзиясы мен Елизавета және Яков дәуірінің драмасын жақсы оқиды, Джон Вебстер мен Сирил Турнер оның сүйікті авторларының бірі. Ол Уильям Шекспирді, әсіресе «Макбетті» жиі цитаталайды. Бірінші роман оның әкесінің өзін-өзі өлтіргенін, ал анасының оның отбасының мүлкін сақтап қалудың орнына саясатқа түсуді шешкеннен кейін одан бас тартқанын көрсетеді. Уркхарт Феттесте білім алған (дегенмен, BBC бейімделуінде ол көбінесе Ескі Этон галстугін тағады), ол аса дарынды болмаса да, еңбекқорлығымен және жақсы оқуымен танылған. Ол 18 жасында Британ армиясына қосылып, үш жыл Кипрде қызмет етті, онда ол EOKA террористерін ұстап, сұраққа алудағы батылдығы үшін мақталып, награда алды. Уркхарт әріптесінің бір күдіктіні қазақстандық түрде өлтіргені үшін әскери сотқа тартылғаннан кейін қызметтен кетіп, Оксфорд университетіндегі тарих мамандығына бөлінген орынын алды, онда ол үздік диплом алуға шамалы жетпеді. Кейін ол университетте Ренессанс дәуірінің итальян тарихын оқытып, Медичи мен Макиавелли сарапшысы болды. 1960 жылы ол виски өндіруші Уильям МакКаллоның үлкен қызы Элизабет МакКаллоға үйленді. «Карталар үйі» уақытына қарай Уркхарт академиялық қызметтен саясатқа ауысып, бірте-бірте Бас қамшы лауазымына көтерілді. Уркхарттың сыртқы саясаты англоцентрикалық; ол Ұлыбританияның әлемге, әсіресе Еуропаға, одан көбірек үйрете алады деп санайды. Ол Еуропалық Одақтың қалған бөлігінің ағылшын тілінде сөйлейтінін қалайды, бұл сыртқы істер министрі Том Макепистің наразылығын тудырады. Бұдан басқа, оның тәртіпке және заң үстемдігіне деген берік сенімі Кипрдегі сыртқы саясатын анықтайды, онда ол әскери көліктерді тоқтатып тұрған мектеп оқушыларына күш қолдануға рұқсат береді.

Басқа инкарнациялар

House of Cards трилогиясының АҚШ-тағы қайта түсірілімінде Уркхарттың орнын Оңтүстік Каролина штатының 5-ші округінен сайланған Демократ партиясының өкілі және Палатаның көпшілік қамшысы Фрэнсис "Фрэнк" Андервуд (Кевин Спейси) иеленеді. Ол АҚШ Президенті болу үшін қастандықтар жасап, кісі өлтіруге дейін барады. Сериал продюсері Бо Уиллимонның сөзіне қарағанда, тегінің өзгеруі "Диккенс стиліндегі" сезім мен "Андервуд" есімінің "шынайы американдық" дыбысталуымен байланысты. Уркхарт туғаннан аристократ болса, Андервуд өзін-өзі жасаған адам, ол оңтүстіктегі кедей отбасында, ішімші әкесімен дүниеге келген. Уркхарт телеарналардағы алғашқы антигеройлердің бірі болды, ал Андервуд "Сопранолар" сериалынан Тони Сопрано, "Breaking Bad" сериалынан Уолтер Уайт және "Dexter" сериалынан Декстер Морган сияқты жаңа буын антигеройлерге жатады. Дегенмен, көптеген басқа антигеройлерден айырмашылығы, Андервуд жағдайға (Уайт), туған тегіне (Сопрано) немесе тәрбиесіне (Морган) байланысты зұлымдыққа мәжбүр болмайды. Slant Magazine журналынан Алан Джонс 2-ші маусымды қарастырған рецензиясында Андервудтың өз қалауымен зұлым екенін жазды. Андервуд BBC сериалының басты кейіпкеріне негізделгенімен, 2-ші маусымды жазу және түсіру кезіндегі сұхбаттарында, сериалдың авторы және шоураннері Уиллимон Линден Б. Джонсонды "Карточкалар үйі" сериалындағы тақырыптар мен мәселелердің шабыт көзі ретінде пайдаланғанын айтты. Оңшыл Уркхарттан айырмашылығы, ол Консервативтік партияны басқарса, Андервуд Демократиялық партияның мүшесі, бірақ өзінің саяси ықпалын және билігін арттыру үшін идеологияға емес, "күнәсіз прагматизмге" ден қояды.