Элваш шайқасы: Португалияны қалпына келтіру соғысының шешуші жеңісі

Кіріспе

Португалияның қалпына келтіру соғысындағы шайқас. Эльвастың қорғаныс шебіндегі шайқас (ˈɛlvɐʃ) 1659 жылдың 14 қаңтарында Португалия мен Испания арасында, Португалияның қалпына келтіру соғысы барысында болды. Ол Португалияның шешуші жеңісімен аяқталды.

Өмірбаян

1659 жылға қарай 1640 жылы басталған Португалияны қалпына келтіру соғысы тоқтап қалған еді. Шекаралық шабуылдардан басқа, аз ғана шайқастар болды, испандық және португалдық әскерлердің ешқайсысы шешуші жеңіске жете алмады. Испанияның Филипп IV қақтығысты аяқтау үшін маңызды португалдық бекінісін қоршауға алып, жаулап алуға тырысты, осылайша қоршауға алынған гарнизонға көмектесуге тырысқан португал әскерін жеңіп алуды көздеді. Эльвас қаласы испандық Бадахоз қаласына төнген қауіпті ескере отырып, нысана ретінде таңдалды. Бұл 1644 жылғы Монтихо шайқасында айқын болды, онда Эльваста орналасқан португал әскері шекараны кесіп, испандық қалаларға шабуыл жасап, испан әскеріне шабуылдаған болатын. Эльвас пен Санта-Лузия бекінісін басып алу испан әскеріне қаласы Лиссабонға қарай Эстремоз жолымен жүруге мүмкіндік берер еді. Португалиялық сарай қалаға төнген испандық қауіпті білгендіктен, соғыс барысында қаланың қорғаныс бекіністерін күшейте берді. Алайда, аймақтағы жылдар бойындағы ұсақ әскери қимылдар гарнизонның дайындығын төмендетті, ал қала қоршауға дайын емес еді. Испандықтардың шабуылға дайындықтары байқалғанымен, португал әскерінің көп бөлігі елдің солтүстігінде, күдікті испандық шабуылға қарсы дайындық жүргізіп жатты. 1658 жылдың желтоқсан айында Д. Гранде Луис де Харо басқаратын испан әскері 14 000 жаяу әскер, 3 500 атты әскер және бірнеше артиллериямен Кая өзенінің шекарасында орналасты. Испандықтардың Эльвасты қоршауға дайындалуы бірнеше күнге созылды, осы уақытты португалдықтар қаланың қорғанысын одан әрі күшейтуге және көмек шақыруға пайдаланды. Де Харо әскерін окоптарға орналастырып, қалаға жақындағандарды өлтіруге бұйрық берді және португалдықтар сөзсіз жіберетін көмекші күштерге қарсы тұруға әскерін дайындады. Испандықтар қалаға бомба тастады, осыдан азаматтық халық арасында үрей мен жарақаттар туды, ал індет аурулары қабырғалар ішінде күніне 300 адамның өмірін алды. Қоршау бірнеше аптаға созылды. Португалдықтардың жағдайды өздеріне пайдалы етудің жалғыз жолы – көмекші әскердің келуі еді. Корольдік ана Луиза де Гусман Кантанхеде графы Антонио Луис де Менесесті шақырып, Альентежодағы барлық португалдық әскерлерге басшылық етуді тапсырды. Сондай-ақ, ол сол операциялар театрына Санчо Мануэль де Вильхенаны ауыстырды, ол фельдмаршал лауазымын иеленді. Менесес өте нашар логистикалық жағдайға тап болса да, Эстремозда әскер жинады. Ол Висеу және Мадейра аралдарында жұмылдыру жұмыстарын ұйымдастырды және Борба, Журоменха, Кампо Майор, Вила Висоса, Монфорте және Арроншес гарнизондарын біріктіріп, бір әскер құрды. Жиналған әскерде 8 000 жаяу әскер, 2 500 атты әскер және жеті зеңбірек болды. Португалдық атты әскерін соғыстың ең қабілетті қолбасшысы деп есептелген және португалдық атты әскерін элиталық күшке айналдырған генерал Андре де Альбукерке Рибафрия басқарды. Португалдық әскер қаңтар айының басында Эстремоздан шығып, қоршауға алынған қалаға қарай батысқа бет бұрды. Португалдықтар Эстремоз бен Эльвас арасындағы тегіс басты жолды пайдаланбастан, қаланың солтүстігіне және шығысына қарай жылжи бастады. 16 қаңтар түнінде әскер келді және Эльвастың солтүстік-шығысындағы төбелерді басып алды, одан қала мен жаудың қатарларын көруге болады.

By 1659, the Portuguese Restoration War which began in 1640 had degenerated into a stalemate. Other than cross border raids, little fighting had occurred and neither the Spanish or Portuguese armies could achieve a decisive battlefield victory. Philip IV of Spain sought to end the conflict by laying siege to and capturing a major Portuguese position, thereby luring out and destroying any Portuguese army that tried to aid the embattled garrison. The town of Elvas was chosen as a target due to the threat it posed to the Spanish city of Badajoz, as seen during the Battle of Montijo in 1644 when a Portuguese army based at Elvas had crossed the border, raided Spanish towns, and attacked a Spanish army. The capture of Elvas and Fort Santa Luzia would also allow the Spanish Army to proceed down the Estremoz road to the Portuguese capital of Lisbon if they so chose. The Portuguese court was aware of the Spanish threat to the city and had greatly reinforced the strength of the city's defensive fortifications during the course of the war. However, years of only minor military action in the area had degraded the readiness of the garrison, and the city was unprepared for a siege. In addition, though the Spanish preparation for the offensive was detected, the vast majority the Portuguese Army was deployed in the north of the country in preparation for a suspected Spanish attack there. In December 1658 a Spanish army commanded by D. Grandee Luis de Haro camped in the frontier of the Caia River with 14,000 infantry, 3,500 cavalry, and several pieces of artillery. The Spanish preparation for the siege of Elvas took several days, time which the Portuguese used to further prepare the city defenses and call for aid. De Haro distributed his troops in trenches, giving orders to kill everyone that approached the city, and prepared his army to confront the relief force the Portuguese would inevitably send. The Spanish bombarded the city, causing panic and casualties among the civil population, while disease claimed 300 lives a day inside the walls. The siege would persist for several weeks. The only way the situation could turn in favor of the Portuguese was with the help of a relief army. Queen Mother Luisa de Guzman decided to call for António Luís de Meneses, Count of Cantanhede, and gave him the command of all Portuguese troops in Alentejo. She also transferred to the same theater of operations Sancho Manoel de Vilhena, who assumed the post of field marshal. Meneses, although facing extremely poor logistical conditions, gathered an army in Estremoz. He organized recruitment efforts in Viseu and in the Madeira islands and united the garrisons of Borba, Juromenha, Campo Maior, Vila Viçosa, Monforte, and Arronches into a single army. The gathered army had 8,000 infantry, 2,500 cavalry, and seven cannon. The Portuguese cavalry were notably led by General André de Albuquerque Ribafria, who was considered the most capable commander of the war and credited with reforming the Portuguese cavalry into an elite force. The Portuguese army left Estremoz in early January, marching to the east towards the besieged city. Rather than take the flatter main road between Estremoz and Elvas, the Portuguese instead moved to the north and east of the city. On the night of 16 January the army arrived and occupied the hills to the northeast of Elvas, from where they could see the city and the enemy lines.

Шайқас

17 қаңтарда, таңғы сағат сегізі шамасында португал әскері Ассомада төбесін басып алып, одан испан қоршау шебіне қарай жылжуды бастады. Алға жылжыған күштерді қалың тұман орап алды, олар испан шебі алдындағы аңғарға енген кезде. Таңғы сағат сегізіне қарай португалдықтар Муртаис ауылының жанында (мүмкін, сол аттас өзен бойында) испан әскеріне шабуыл жасады. Португалдық жаяу әскерлер осындай ерлікпен шайқасты, испандықтарды өз траншеяларының сол бөлігінен ығыстырып шықты. Испан атты әскері араласуға келгенде, португалдықтар оларға артиллериядан оқ жаудырды. Менесес өз жаяу әскерін артиллериямен үйлестіріп, бірнеше испан атты әскерінің шабуылын тойтарды. Содан кейін португалдық атты әскерге шегініп келе жатқан испан атты әскеріне қарсы шабуыл жасауға бұйрық берілді, және испандықтардың саны көп болғанына қарамастан, оларды жеңіске бұйырды. Бұл жеңіске генерал Рибафрианың жеке бастамасы мен көшбасшылығы үлкен үлес қосты, ол испан атты әскерін қорғанысқа түскен кезде талқандауға ниеттенді. Осы алғашқы жеңістерді пайдаланып, Менесес әскерін екіге бөліп, бір бөлігін испан траншеяларына шабуыл жасауға, ал екінші бөлігін испан әскерінің оң қанатын айналып өтуге жіберді. Де Харо көптеген атты әскерін жоғалтқандықтан, бұл әрекеттен хабарсыз қалды. Ассомада төбесінен Менесес Эльвас гарнизонына қорғаныстан шығып, шабуылға қосылуға сигнал берді. Де Харо өз стационарлық траншеялық шебіне негізделген қорғаныс шайқасын жалғастырды және португалдық күштердің қоршауынан шыға алмады. Түске дейін испандықтар өз шебін батыл қорғады, бірақ біраз уақыттан кейін Менесестің екі жақты маневрі қорғаушыларды шаршатып, олар бірнеше бағыттан шабуылға ұшырады. Де Харо өз стратегиясынан тым кеш бас тартты, испандық шеп бұзылды, мыңдаған сарбаздар үрейлене қашты. Менесес испандықтарды қууды бастады және оларды үш күн бойы Бадахозға қарай шегінгенде қудалады. Көптеген испандар Кая өзенінің жағасында қоршалып, қарсыласуға мәжбүр болды. Жеңіліс толық болды, сондықтан испандық артиллерияшылар португалдықтар тұтқындағанға дейін өздерінің пушкаларын жарамсыз етуге үлкермеді, Кантанхеде басқа да олжалармен қатар 22 түрлі артиллериялық құралға ие болды. Испандықтардың шығыны ауыр болды: Де Харо басқарған 17 500 сарбаздан тек 5 000 жаяу әскері мен 1 300 атты әскер Бадахозға жетті. Португалдықтар шамамен 200 адам қаза тапты, 700-і жараланды. Португалдықтардың ең көрнекті құрбаны Рибафриа болды, ол испан траншеяларындағы қиын нүктеге шабуыл жасағанда қаза тапты. Шабуылдағы табысынан кейін, Менесес, Кантанхеде графы, 11 маусымда 1661 жылы Маркиз де Мариальва титулын алды. Алты жылдан кейін Монтес-Кларос шайқасында Менесес осыған ұқсас стратегияны қолданып, испан атты әскерінің шабуылын тойтарды. Шабуыл болған жерде ескерткіш орнатылған. Эльвас шекаралық гарнизондық қаласы және оның бекіністері 2012 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

On 17 January, around 8 o'clock in the morning, the Portuguese army occupied the hill of Assomada and from there began to advance on the Spanish siege lines. The advancing forces were shrouded by a thick fog as they moved into the valley in front of the Spanish lines. Around 8 o'clock in the morning, the Portuguese attacked the Spanish army near the village of Murtais (possibly by a stream of the same name), where the Portuguese infantry fought with such ferocity that the Spanish were driven from that segment of their trenches. When the Spanish cavalry moved to intervene, the Portuguese cannon fired into them. Using his infantry in conjunction with his artillery, Meneses was able to stall several Spanish cavalry charges. The Portuguese cavalry was then ordered to counter charge the retreating Spanish cavalry, and, despite the superior Spanish numbers, routed them. This victory was in no small part due to the personal initiative and leadership of General Ribafria, who was keen on crushing the Spanish cavalry while they were on the defensive. With these early actions won, Meneses divided his army, drawing up one part to attack the Spanish trenches while sending the other around the Spanish army's right flank. Having lost most of his cavalry, De Haro was left unaware of this movement. From his position on Assomada hill, Meneses then signaled the Elvas garrison to sally forth from their defenses and join the attack. Meanwhile, De Haro continued to conduct a pitched defensive battle centered on his static trench line, and failed to deal with the encircling Portuguese forces. By mid afternoon the Spanish were valiantly defending their lines, but after some time Meneses's dual flanking maneuver began to wear down the defenders, who were now under attack from multiple directions. De Haro abandoned his strategy too late in the day, and the Spanish lines eventual broke, with thousands of soldiers fleeing in panic. Meneses wasted no time in his pursuit of the Spanish, and harried them for the next three days as they retreated across the border to Badajoz. Many Spaniards became trapped against the Caia river and were forced to surrender. The rout was so total that the Spanish artillerymen were unable to spike (disable) their cannons before the Portuguese captured them, and Cantanhede came into possession of 22 assorted artillery pieces among other loot. Spanish casualties were heavy; Of the 17,500 men commanded by De Haro, only 5,000 infantry and 1,300 cavalry managed to reach Badajoz. The Portuguese suffered some 200 killed and 700 wounded. The most notable Portuguese casualty was Ribafria, who was killed while leading an assault on a hard point in the Spanish trenches. After his success in the battle, Meneses, Count of Cantanhede, received among several honours the title of Marquis of Marialva on 11 June 1661. Six years later at the Battle of Montes Claros, Meneses used a strategy similar to the one he used at the Battle of the Lines to repulse a similar Spanish cavalry charge. A commemorative monument stands on the site of the battlefield. The Garrison Border Town of Elvas and its Fortifications were declared a World Heritage Site in 2012.