Кіріспе

Фибраттар класына жататын, негізінен холестерин деңгейін төмендетуге қолданылатын препарат. Фенофибрат (Tricor, Fenobrat сияқты саудалық аттармен сатылады) – фибраттар класына жататын, қан липидтерінің бұзылған деңгейін емдеуге арналған ауызға қабылданатын дәрілік зат. Оны диеталық өзгерістермен бірге қолдану ұсынылады. Ол бірнеше механизм арқылы әрекет етеді. 1969 жылы патенттелген және 1975 жылы медициналық қолданысқа енгізілген. Бұл препарат жалпы қолданыстағы дәрі ретінде қолжетімді.

Медициналық қолданыстар

Фенофибрат негізінен бастапқы гиперхолестеринемия немесе аралас дислипидемия үшін қолданылады. Фенофибрат диабеттік ретинопатияның прогрессиясын баяулатуға және 2-типті диабетпен ауыратын, бұрыннан ретинопатиясы бар науқастарға лазерлік терапия сияқты инвазивті емдеу қажеттілігін азайтуға көмектеседі. Алғаш рет Австралияда 2-типті қант диабеті және диабетикалық ретинопатиясы бар науқастарға диабетикалық ретинопатияға қатысты қолданылған. Ірі халықаралық FIELD және ACCORD Eye зерттеулерінде фенофибратпен емдеудің диабетикалық ретинопатияға қажетті лазерлік емдеуді 5 жыл ішінде 1,5%-ға, ал прогрессияны 4 жыл ішінде 3,7%-ға азайтатыны анықталды. Осы жағдайда фенофибраттың рөлін толыққанды түсіну үшін диабетикалық ретинопатия прогрессиясындағы фенофибраттың рөлін бағалайтын қосымша зерттеулер қажет. Бұл зерттеулерде жүрек-қан тамырлары қатеріне қатысты статистикалық мағыналы пайда анықталмаса да, жоғары триглицеридті дислипидемиясы бар және қазіргі уақытта статин қабылдап жүрген науқастарға қосымша ем ретінде пайдалы болуы мүмкін. Фенофибрат микроқан тамырлары ауруы жоқ 2-типті диабетпен ауыратын науқастарда төменгі аяқ ампутациясының тәуекелін азайтуға көмектеседі. FIELD зерттеуі 200 мг тәулігіне дозада фенофибраттың кез келген ампутация қаупін гликемиялық бақылауға, дислипидемияның болуына немесе болмауына және липидтерді төмендету механизміне тәуелсіз 37%-ға төмендеткенін көрсетті. Дегенмен, ампутация жасалған қатысушылардың арасында бұрыннан жүрек-қан тамырлары ауруы (мысалы, стенокардия, миокард инфарктісі), диабеттің ұзақ мерзімді болуы және бастапқы нейропатиясы бар адамдардың саны көп болды. Ол диетаға қосымша, жоғары тығыздықты липопротеин холестеринін (ЖТХ), жалпы холестеринді, триглицеридтерді (ТГ) және аполипопротеин В (апо В) деңгейін төмендету үшін, ал жоғары тығыздықты липопротеин холестеринін (ЖТХ) деңгейін арттыру үшін бастапқы гиперхолестеринемиясы немесе аралас дислипидемиясы бар ересектерде қолданылады.

ІV немесе V типті ауыр гипертриглицеридемия

Ол ауыр гипертриглицеридемиямен ауыратын ересектерді емдеу үшін диетамен қатар қолданылады. Қандағы қант деңгейін жақсарту арқылы аш қарындағы хиломикронемиясы бар диабетпен ауыратын науқастарда дәрілік араласу қажеттілігі көбінесе азаяды. Сонымен қатар, 2016 жылы FDA «Ньяцин ұзартылған босатылу таблеткалары және фенофибрик қышқылы кешіктірілген босатылу капсулаларына қатысты статиндермен бірге қолдануға байланысты мақұлдауды кері алу туралы» өтінішті қарады, онда «Агенттік ғылыми деректердің жиынтығы енді триглицерид деңгейін төмендету және/немесе статинмен емделген науқастардағы ЖЖХ холестеринін деңгейін арттыру жүрек-қантамыр оқиғаларының тәуекелін азайтады деген қорытындыны қолдамайды деп шешім қабылдады. Осы шешімге сәйкес, FDA ниацин ER таблеткаларының және фенофибрик қышқылы DR капсулаларының статиндермен бірге қолданудан күтетін пайдасы қауіптен басып өте алмайды және осы жағдай бойынша мақұлдау алынып тасталды».

Әрекет ету механизмі

Жалпы, триглицеридтерге бай бөлшектердің күшейтілген катаболизмі және VLDL секрециясының азаюы фибраттардың гипотриглицеридемдік әсеріне себеп болады, ал олардың HDL метаболизміне әсері HDL аполипопротеин экспрессиясының өзгеруімен байланысты. PPARα сонымен қатар AI және AII апопротеиндерін арттырады, B апопротеинін қамтитын ВЖДЛ және ЛПНЖ деңгейлерін төмендетеді, ал AI және AII апопротеиндерін қамтитын ЛПНЖ деңгейлерін көтереді.

Қоршаған ортада болуы

Фенофибр қышқылы – Калифорниядағы 12 кәріз су тазарту қондырғыларынан алынған шлам үлгілерінде анықталған 12 заттың бірі, олар in vitro жағдайында эстрогендік белсенділікпен байланысты болды.

Тарих

Фенофибрат алғаш рет 1974 жылы клофибраттың туындысы ретінде синтезделді және бастапқыда Францияда қолданысқа енгізілді. Ол бастапқыда процетофен деп аталды, бірақ кейіннен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының халықаралық бейтарап атаулар ережелеріне сәйкес fenofibrate деп өзгертілді. Фенофибратты Францияның Groupe Fournier SA компаниясы жасап шығарды.

Қоғам және мәдениет

АҚШ-та 2005 жылы Tricor препараты қайта жаңартылды. Бұл жаңарту көтеріңкі пікір тудырды, оны генериктік аналогтардан бәсекелестікті шектеу әрекеті деп қарастырды және Teva компаниясы монополияға қарсы сотқа шағым түсірді.