Кіріспе
Тыныс алу жүйесіндегі бөгеуіл – ауа жолындағы ауаның еркін өтуіне кедергі келтіретін тыныс алу жолының тоқырауы. Оны жоғарғы тыныс жолы (ЖТЖ) немесе төменгі тыныс жолы (ТТЖ) бөгеуі деп жіктеуге болады. Ауа жолының тоқырауы – өмірге қауіпті жағдай, сондықтан дереу назар аудару және қажет болған жағдайда көмек көрсету қажет. Жоғарғы тыныс жолының бөгеуін жою үшін алдымен тұншығуға қарсы алғашқы көмек техникаларын қолдану керек.
Airway obstruction is a blockage of respiration in the airway that hinders the free flow of air. It can be broadly classified into being either in the upper airway (UPA) or lower airway (LOA). Airway obstruction is a life threatening condition and requires urgent attention, and assistance when it is needed. The assistance to clear an upper airway obstruction would begin employing first aid anti choking techniques.
Жоғарғы тыныс жолдарының бұзылуы
Жоғарғы тыныс жолдарының тұйықталуына себептер: шетел денесін жұту, күшті соққы салдарынан ларинготрахея зақымдануы, тесіліп жарақаттану салдарынан ларинготрахея зақымдануы, тонзилланың үлкейіп өсуі, дауыс танабының немесе дауыс жиегінің сал болуы, вирустық круп сияқты жіті ларинготрахеит, бактериялық трахеит, эпиглоттит, тонзилла айналасындағы абсцесс, коклюш, жұтқыншартқыш абсцесі, спазмодикалық круп. Негізгі және кеңейтілген өмірді сақтау шараларында тыныс жолдарының кедергілері көбінесе «А» проблемалары деп аталады. Тыныс жолдарының күтімі минималды инвазивті және инвазивті техникаларға негізделеді.
Төменгі тыныс жолдарының бұзылуы
Төменгі тыныс жолдарының кедергісі негізінен бронхиолалардың қарсылығының артуынан (әдетте бронхиолалар радиусының тарылуынан) туындайды, бұл әрбір тыныс алудағы ауа мөлшерін және өкпе артерияларына жететін оттегінің көлемін азайтады. Бұл тыныс жолдарының шектелуінен өзгеше, себебі тыныс жолдарының шектелуі өкпедегі кедергі салдарынан ауаның өкпе артерияларына таралуына тосқауыл қояды. Төменгі тыныс жолдарының кедергісін тудыратын аурулар кедергілі өкпе аурулары деп аталады. Төменгі тыныс жолдарының кедергісі спирометрия арқылы өлшенуі мүмкін. FEV1/FVC көрсеткішінің төмендеуі (қалыпты 80% көрсеткішіне қарағанда) тыныс жолдарының кедергісін көрсетеді, өйткені тыныс шығарудың бірінші секундында қалыпты көлемдегі ауа шығарылмайды. Тыныс жолдарының шектелуі FEV1/FVC көрсеткішін төмендетпейді, бірақ өкпе сыйымдылығын азайтады. Осының салдарынан желдету процесі бұзылып, желдету-перфузия арақатынасының бұзылуына және гипоксияға алып келеді.
Салдарлар
Тыныс жолдарының бітелуі келесідей жағдайларға алып келуі мүмкін: обструктивті пневмонит немесе бітелуден кейінгі пневмонит. Сонымен қатар, бұл созылмалы обструктивті өкпе ауруының (СОАБ) белгісі болуы мүмкін, ол өкпе қатерлі ісігінің қауіп факторы болып табылатын кең таралған тыныс алу бұзылысы.