Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Австралиядағы тас формациясы
Rock formation in Western Australia
Wave Rock – мұхиттың үлкен толқынына ұқсайтын табиғи тас формациясы. Бұл "толқынның" биіктігі шамамен 15 метр, ал ұзындығы 110 метрге жуық. Ол "Хайден-Рок" деп аталатын жалғыз төбенің солтүстік бетін құрайды. Граниттен тұратын бұл төбе Хайден қалашығынан шамамен 3 километр шығысқа қарай және Батыс Австралиядағы Перт қаласынан 350 километр оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Wave Rock және Хайден-Рок – Хайден жабайы табиғат паркі табиғат қорығының бір бөлігі. Жыл сайын 100 мыңнан астам турист келіп тұрады.
Wave Rock is a natural rock formation that is shaped like a tall breaking ocean wave. The "wave" is about high and around long. It forms the north side of a solitary hill, which is known as "Hyden Rock". This hill, which is a granite inselberg, lies about east of the small town of Hyden and east southeast of Perth, Western Australia. Wave Rock and Hyden Rock are part of a nature reserve, Hyden Wildlife Park. More than 100,000 tourists visit every year.
Дамба
Талқы тастың үстінде, Хайден тасының шамамен жарты жолында қабырға жатыр, ол тастың беткейінің контурларын қайталайды. Ол жаңбыр суын жинап, сақтауға арналған бөгетке бағыттайды. Жергілікті тайпалар толқын тасты Жаңбырлы жыланның жаратылысы деп сенген, ол жердегі барлық суды ішіп алғаннан кейін, ісінген денесін жерге сүйреп, осылай пайда болған деп есептеген. Олар бұл аймақты мәдени білімнің символы ретінде құрметтеген; осы Dreamtime ертегісінен алынған нақыл өмір бойы есте сақталуы керек. Бұл тас Оңтүстік жағалаудағы Аугустадан солтүстік-шығысқа қарай Ұлы Виктория шөліне дейін созылатын арман жолының бір бөлігі болып табылады. Жол бойындағы басқа да ерекшеліктерге Мулка үңгірі, Пунтапин тасы, Джилакин тасы, Джитарнинг тасы және Дэмблюнг көлі кіреді.
A wall lies above Wave Rock about halfway up Hyden Rock and follows the contours of the rock surface. It collects and funnels rainwater to a storage dam. Local tribes believed that wave rock was a creation of the Rainbow Serpent, and was created in her wake by dragging her swollen body over the land after she had consumed all of the water in the land. They respected this area as an icon of cultural learning; a moral from this Dreamtime tale was to be remembered for life. The rock is part of a dreaming trail that extends from the south coast near Augusta to the Great Victoria Desert country to the north east. Other features along the trail include Mulka's Cave, Puntapin Rock, Jilakin Rock, Jitarning Rock and Dumbleyung Lake.
Геоморфология
Хайден жынысы, оның бір бөлігі Wave Rock болып табылады, 2,63 миллиард жыл бұрын пайда болған биотит K фельдспары порфирит моногранитінен тұрады және Yilgarn кратонының құрамына кіреді. Хайден-рок – үш күмбезден тұратын гранитті инсельберг. Орталық және батыс күмбездер терең саймен бөлінген, қазір ол су қоймасымен толтырылған. Орталық және шығыс күмбездер төмен жатқан платформамен байланысқан. Осы күмбездердің қалыптасуы жер бедерінің дамуының көп сатылы процесінің нәтижесінде болды. Хайден-Роктың дамуының бастапқы кезеңі 100 мен 130 миллион жыл бұрын, Крида кезеңінде, гранитті тау жынысының жер астындағы өзгерісі болды. Бұл беткейдің жарылу деңгейіне байланысты, осы беттің астындағы гранитті жыныс жер бетіне қарай әртүрлі тереңдікте өзгерді. Бұл процесс қатты гранитті тау жынысынан тұратын жер асты "күмбездерін" құрады, олардың айналасында терең ауа райына ұшыраған, салыстырмалы түрде ырғалған және бөлшектенген гранит орналасқан. Австралия мен Антарктиданың бөлінуінен және болашақ Оңтүстік-Батыс Австралияның еңкейісінен кейін, қоршаған жер бетін жамылған терең ауа райына ұшыраған граниттің үнемі эрозияға ұшырауы нәтижесінде осы көмілген қатты жыныстық күмбездер уақыт өте келе Хайден-Рок ретінде ашылды. Wave Rock – геоморфологтардың "жарылған беткей" деп атап кеткен құбылыстың керемет мысалы. Жарылған беткей – инсельбергтердің, борнардтардың және гранитті тас жыныстардың негізінде және олардың жоғарырақ бөліктерінде кездесетін, ішке қарай қисайған немесе дөңгелектелген тау жынысы беті. Wave Rock сияқты жарылған беткейлер Оңтүстік-Батыс және Оңтүстік Австралияның гранитті жер бедерінде ерекше жақсы дамыған. Жарылған беткейлердің пайда болуы инсельбергтің түбіндегі жер асты суларының шоғырланған химиялық әсерінен туындайды деп саналады. Жер асты суларының химиялық әсері тау жынысының терең ауа райына ұшырауына, ырғалған және бөлшектенген тау жынысының ішкі қалтасының пайда болуына әкеледі. Инсельбергтің айналасындағы терең ауа райына ұшыраған тау жынысының эрозияға ұшырауымен бірге, бұл қалта да жойылып, Wave Rock сияқты жарылған беткей пайда болады. Сондай-ақ, жарылған беткейлер кез келген инсельбергтің беткейлерінің эрозиясы кезінде де қалыптасуы мүмкін деген пікір бар. 2006 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Wave Rock жапондық джаз фьюжн тобы T Square-дің 1987 жылғы Truth студиялық альбомының обложкасында бейнеленген.
Hyden Rock, of which Wave Rock is part, consists of 2.63 billion year old biotite K feldspar porphyritic monzogranite that is part of the Yilgarn Craton. Hyden Rock is a granite inselberg, which consists of three domes. The central and western domes are separated by a deep valley, which is now occupied by a reservoir. The central and eastern domes are linked by a low platform. A multistage process of landform development created these domes. The initial step in the development of Hyden Rock was the subsurface alteration by weathering of granite bedrock beneath a lateritised land surface during the Cretaceous Period between 100 and 130 million years ago. Depending on the degree to which it was fractured by jointing, the granite bedrock underlying this surface was altered to varying depths beneath the land surface. This process formed underground "domes" of solid granite bedrock surrounded by deeply weathered, relatively loose, and disaggregated granite. Following separation of Australia and Antarctica and accompanying tilting of what became southwestern Australia, periodic erosion of the deeply weathered granite, which underlaid the surrounding land surface, exposed these buried solid bedrock domes over time as Hyden Rock. Wave Rock is a spectacular example of what geomorphologists call a "flared slope". A flared slope is a concave upward or inward bedrock surface that is typically found around the base of inselbergs, bornhardts, and granitic boulders and also on their higher slopes. Flared slopes like Wave Rock are particularly well developed in granitic landforms of south western and southern Australia. The flared slopes are argued to have formed by the concentrated chemical weathering around the base of an inselberg by groundwater. The chemical weathering of the bedrock by groundwater produces a concave upward or –inward pocket of deeply weathered, relatively loose, and disaggregated bedrock within the formerly solid bedrock base of an inselberg. When the land surface, which is underlain by deeply weathered bedrock, around an inselberg is lowered by erosion, the pocket of deeply weathered disaggregated bedrock is also removed to produce a flared slope such as Wave Rock. It has also been argued that flared slopes can form during the erosion of slopes of any inselbergs. that has been held annually since 2006. Wave Rock features on the album artwork for Japanese Jazz fusion band T Square's 1987 studio album, Truth.