Паардеберг шайқасы: Екінші Бур соғысының маңызды кезеңі
Battle of Paardeberg
Паардеберг шайқасы (1900): Англо-Бур соғысының маңызды шайқасы. Кимберли қамалын бұзу мақсатымен лорд Робертс басқарған британ әскерінің күшті шабуылы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1900 жылғы Екінші Буер соғысының шайқасы
1900 battle of the Second Boer War
Паардеберг шайқасы немесе Пердеберг ("Ат тауы", 18–27 ақпан 1900) – Екінші ағылшын-буер соғысы кезінде болған маңызды шайқас. Ол Кимберлидің (қазіргі Летсеменг жергілікті муниципалитеті, Еркін Мемлекеті) жанындағы Оранж Еркін Мемлекеті аймағында Моддер өзенінің жағасындағы Паардеберг бұрылысы маңында болды. Лорд Метхен 1899 жылдың қараша айында Кимберли қамалын (және сондай-ақ қамалда тұрған Мафекинг қаласын) босату мақсатымен теміржол бойымен ілгеріледі. Бұл бағытта Граспан, Белмонт және Моддер өзенінде шайқастар болды, бірақ Магерсфонтейн шайқасында британдықтардың жеңілісінен кейін екі айға тоқтатылды. 1900 жылдың ақпан айында фельдмаршал лорд Робертс британдықтардың күшін едәуір арттырып, жеке басқаруды қабылдады. Бур генералы Пит Кронье әскері байланыс жолдары генерал-майор Джон Френчтің кавалериясы Кимберлиді босату үшін бур позициясын айналып өткеннен кейін Магерсфонтейндегі бекінілген орнынан Блумфонтейнге шегінді. Кроньедің баяу жылжыған колоннасын Френч Паардебергте тоқтатып, генерал-лейтенант Герберт Китченердің тікелей шабуылға тырысқаннан кейін, ұзақ қоршаудан соң бур генералы капитуляциялады.
The Battle of Paardeberg or Perdeberg ("Horse Mountain", 18–27 February 1900) was a major battle during the Second Anglo Boer War. It was fought near Paardeberg Drift on the banks of the Modder River in the Orange Free State near Kimberley (now in Letsemeng Local Municipality, Free State). Lord Methuen advanced up the railway line in November 1899 with the objective of relieving the Siege of Kimberley (and the town of Mafeking, also under siege). Battles were fought on this front at Graspan, Belmont, Modder River before the advance was halted for two months after the British defeat at the Battle of Magersfontein. In February 1900, Field Marshal Lord Roberts assumed personal command of a significantly reinforced British offensive. The army of Boer General Piet Cronjé was retreating from its entrenched position at Magersfontein towards Bloemfontein after its lines of communication were cut by Major General John French, whose cavalry had recently outflanked the Boer position to relieve Kimberley. Cronjé's slow moving column was intercepted by French at Paardeberg, where the Boer general eventually surrendered after a prolonged siege, having fought off an attempted direct assault by Lieutenant General Herbert Kitchener.
Өмірбаян
Бұрынғы британдық Кимберлиді азат ету әрекеті, генерал-лейтенант лорд Метхен басшылығымен, Кронже мен Коос де ла Рейдің буарларымен кездесті. Бурлар 28 қарашада британдықтардың Моддер өзенінен өтуіне бөгет қоймаса да, олармен он үш күннен кейін Магерсфонтейн шайқасында ауыр шығын келтіріп, оларды тоқтатты. Келесі екі айда Кимберлидің оңтүстігіндегі фронт тоқырады. Де ла Рей басқаруындағы бурлардың үлкен тобы Колесбергке жіберілді, онда басқа аймақтардан өзгеше, бурлар шамамен тең британдық күштермен кері шегінді. Кронжедің қалған күштері аттарына жем таба алмағандықтан әлсіреп қалды. Көптеген буар шайқасушыларының отбасылары Кронжедің Якобсдалдағы негізгі лагеріне қосылды. Кронже күштеріне көптеген жауынгер емес адамдардың, олардың баяу қозғалатын өгіздермен тартқан шарабадарын қосу кейіннен оған елеулі кедергі келтірді.
An earlier British attempt to relieve Kimberley, led by Lieutenant General Lord Methuen, had been opposed by Boers under Cronjé and Koos de la Rey. Although the Boers had failed to prevent the British crossing the Modder River on 28 November, they had fought them to a standstill at the Battle of Magersfontein thirteen days later, inflicting heavy casualties. Over the next two months, the front south of Kimberley stagnated. A substantial Boer detachment under De la Rey was sent to Colesberg where, in contrast to the situation elsewhere, the Boers were being driven back by a roughly equal British force. Cronjé's remaining forces were weakened by lack of grazing for their horses. Many of the Boer fighters' families joined Cronjé's main encampment at Jacobsdal. The inclusion with Cronje’s forces of large numbers of non combatants with their slow moving ox drawn wagons would later prove to be a significant handicap to him.
Британдық жоспарлар
1899 жылдың желтоқсанында фельдмаршал Робертс генерал Бюллерден кейін Оңтүстік Африкадағы британдық әскерлерге басшылық етуге тағайындалды. Робертс өзінің ұлы Фреддидің Коленсо шайқасында қаза тапқанын жаңа ғана білген еді. Бюллер сияқты, Робертс те Блумфонтейн мен Преторияның бур астаналарына тікелей шабуыл жасауды жоспарлаған, осы екі астанаға дейінгі Кейптауннан өтетін орталық темір жол желісін байланыс жолы ретінде пайдалануға ниеттенген. Бюллер сияқты, ол Оңтүстік Африкаға келгеннен кейін, Ұлыбритания мен Оңтүстік Африкадағы халықтың Лэдисмит, Кимберли және Мафекинг қалаларында қоршауда қалған британдық күштерді құтқаруды талап етіп жатқанын байқады және жоспарларын өзгертуге мәжбүр болды. Лэдисмитті құтқару операциясын Бюллерге тапсырып, Робертс 1900 жылдың 11 ақпанында Оранж және Моддер өзендері арасындағы темір жол арқылы Оңтүстік Африкаға жаңадан келген көптеген күштерді жинады. Ол бурлардың сол қанатын айналып өтуді және олардың артынан кавалериясын өткізіп, Кимберлиді құтқаруды көздеді, ал оның жаяу әскері олардың қалдырған жеріндегі маңызды өткелдерді бақылауға алды. Робертстің құрамында екі жаяу әскер дивизиясы (6-шы және 7-ші), әрқайсысы екі жаяу әскер бригадасынан, сондай-ақ генерал-майор Джон Френч басқаратын үш бригададан тұратын атты дивизия болды. Кампания барысында тағы бір жаяу әскер дивизиясы (9-шы, генерал-лейтенант Генри Эдвард Колвилл басқаратын) құрылды.
Field Marshal Roberts had been appointed to command the British forces in South Africa in December 1899, succeeding General Buller. Roberts had just learned that his son Freddy had been mortally wounded at the Battle of Colenso. Like Buller, Roberts at first intended to make a direct thrust on the Boer capitals of Bloemfontein and Pretoria, using the central railway line from Cape Town to these two capital cities as his line of communication. Also like Buller, he found on arrival in South Africa that public opinion both in Britain and South Africa was clamouring for the relief of British forces besieged at Ladysmith, Kimberley and Mafeking and was forced to modify his plans. Leaving Buller in command of the attempt to relieve Ladysmith, Roberts collected large numbers of reinforcements which had recently arrived in South Africa along the railway line between the Orange and Modder rivers on 11 February 1900. He intended to outflank the Boer left and pass his cavalry around them to relieve Kimberley, while his infantry secured vital fords behind them. Roberts had two infantry divisions (the 6th and the 7th) each of two infantry brigades, and a mounted division of three brigades under Major General John French. Another infantry division (the 9th, under Lieutenant General Henry Edward Colville) was formed during the campaign.
Кимберлидің жеңілісі
Метуэннің 1-ші дивизиясы Магерсфонтейндегі буерлердің бекіністеріне қарсы демонстрация көрсетті, ал генерал-майор Гектор Макдональд басқаратын таулы бригада 32 шақырым батысқа қарай Коедосбергке жорықтап, буерлердің назарын оң флангасына аударды. Робертстің ірі әскері 11 ақпанның кешінде құпия түрде шығысқа қарай жорық бастады. 12 ақпанның кешінде оның алдыңғы қатарлы атты әскерлері бірінші кедергі – Риет өзенінен өтуге қолайлы жерлерді бақылауға алды. Келесі күні, 13 ақпанда, британдық атты әскер күйдіретін күн астында 48 шақырымдық қиын жолмен Моддер өзенінен өтуге қолайлы жерлерді басып алды. Құрғақ дала шөбі салғысыз тасталған тұспалдағы оттан тұтанып, ыстықтың әсерін күшейтті. Француз дивизиясы келесі күні (Кlip-Дрифтте) фордтарда күтуге мәжбүр болды, алдыңғы қатарлы жаяу әскерлер оларға соңғысы да шаршаңқы жорықтан кейін жеткенше. Британдықтар үшін бақытына орай, бұл әрекет буерлерді күтпеген жерден шапты, олар фордтарды немесе жақын маңдағы төбелерді қорғау үшін күшін жинамады. 15 ақпанның таңында Француз дивизиясы Кимберлиді азат етуге соңғы жорықты бастады. Оларға тек шашыраңқы және ұйымдаспаған буерлер қарсылық көрсетті, ал британдық атты әскердің көп саны олардың жұқа шебін бұзып, олардың құйрық бұлтында жасырынып өтті. Сол күні кешке олар Кимберлиге жетіп, қуанышпен қарсы алынды. Француз қоршаудағы гарнизонның әскери қолбасшысы, подполковник Кекевичке баруы керек еді. Оның орнына ол алдымен Кейп колониясының бұрынғы премьер-министрі және көрнекті империалист Сесил Родсты қаланың басты қонақ үйіне шақырды. Соңғы күні француз дивизиясының көп бөлігі шаршап қалды. Оның көптеген британдық әскери атты әскерлері тым көп жабдық алып жүрді, ал олардың жаңа климатқа бейімделмеген жылқылары (және атты артиллерияның жеті батареясының жылқылары) шаршап қалды. Оның тиімді күші Жаңа Зеландия мен Австралияның екі жеңіл атты полкіне және екі «бригадаға» (іс жүзінде батальондарға) азайды. 16 ақпанда Француз солтүстікке қарай шегініп бара жатқан буерлердің «Ұзын Том» аталған Creusot 40 фунттық қоршау пушкасын тоқтатуға жасаған сәтсіз әрекеттерімен әскерін одан әрі шаршатуға мәжбүр болды.
While Methuen's 1st Division demonstrated against the Boer entrenchments at Magersfontein and the Highland Brigade under Major General Hector MacDonald marched 20 mile (32 km) westward to Koedoesberg and fixed the Boers' attention to their right flank, Roberts's large force began marching east in secret, late on 11 February. By the evening of 12 February, his leading horsemen had secured fords across the first obstacle, the Riet River. The next day, 13 February, the British mounted force made a gruelling march of 30 mile (48 km) under a blazing sun to capture fords across the Modder. The effect of the heat was made worse when the dry grass of the veld caught fire from a carelessly discarded match. French's division had to wait at the fords (at Klip Drift) during the next day until the leading infantry reached them, after making an equally exhausting march. Luckily for the British, the move had taken the Boers by surprise and they did not move in strength to defend the fords or the hills nearby. Early on 15 February, French's division began the final march to relieve Kimberley. Only scattered and disorganised Boers opposed them, and the enormous mass of British horsemen broke through their thin line, concealed in the dust cloud they created. Late that evening they reached Kimberley, where they were greeted with cheering crowds. French should by rights have gone to the military commander of the besieged garrison, Lieutenant Colonel Kekewich. Instead he called first on Cecil Rhodes, the former prime minister of Cape Colony and foremost Imperialist, at the town's chief hotel. The final day's ride had crippled most of French's division. Most of his British regular cavalry carried too much equipment and their unacclimatised horses (and those of the seven batteries of horse artillery) were exhausted. His effective force was reduced to two regiments of New Zealand and Australian light horse, and two "brigades" (actually battalions) of mounted infantry. French was to further tire his men on 16 February by futile attempts to intercept one of the Boers' Creusot 40 pounder siege guns (nicknamed "Long Tom") which was withdrawing to the north.
Кронье Паардебергке көшіп барады
Сондай-ақ 15 ақпанда Кроньедің әскері, шамамен 5000 Трансваальдық және Фристетерліктер, Джейкобсдалдағы лагерін толығымен эвакуациялады. Олардың Магерсфонтейндегі орны енді маңызды болмады және генерал-лейтенант Чарльз Таккер басқаратын британдық 7-дивизияның қоршауында қалу қаупі туды, бұл дивизия Клип Дрифттен батысқа бұрылған еді. 15-ші күні түнінде боерлердің өгіздермен жүктелген үлкен керуені Френч дивизиясының артқы бөлігі мен генерал-лейтенант Томас Келли Кеннидің 6-шы дивизиясының Моддер фордындағы алғы шебі арасымен өтті. Келесі күні боерлердің атты әскерлері британдық 6-шы дивизияның (бар болғаны бір толық емес атты жаяу әскер бөлімімен) оларды қуып жете алмайтынын қамтамасыз етті. 17-ші күні боерлердің үлкен керуені Паардеберг ағысында Моддер өзенін кесіп өтуге жетті. Олар өзенді кесіп өте бастағанда, 1500 британдық атты әскер, француздардың жақсы жағдайдағы аттары мен Кимберлиден 64 шақырымдық шаршаңқы жолдан өткен әскерлері, солтүстіктен күтпеген жерден оқ атып, жағдайды шатастырды. Содан кейін Кронье дұрыс емес шешім қабылдап, Моддер өзенінің жағасында лагерь құрып, бекініс жасады. Оның мұндай қадам жасауының себептері белгісіз, өйткені британдықтардың желікті әскері жеткіліксіз болды, сондықтан Кронье үшін оларды оңай жеңіп, Моддер өзенінің шығысындағы басқа боерлермен байланысуға мүмкіндік болған еді. Белгілі қолбасшы Кристиан Де Вет басқаратын боерлер оңтүстік-шығысқа қарай 30 миль (48 км) қашықтықта болды, ал бас қолбасшы Игнатиус Феррейра басқаратын күштер солтүстікке шамамен сондай қашықтықта орналасқан еді. Дегенмен, Кроньенің тоқтауы британдықтарға Кроньеден әлдеқайда көп санды және артиллерияда басымдыққа ие 15000 әскерден тұратын күш жинауға мүмкіндік берді. Британдықтарға енді боерлердің позициясын қоршап алып, қалауынша бомбалау ғана қалып қойды.
Also on 15 February, Cronjé's men, some 5,000 Transvaalers and Freestaters, finally evacuated their camp at Jacobsdal. Their position at Magersfontein was no longer relevant and they were in danger of being besieged in Jacobsdal by the British 7th Division under Lieutenant General Charles Tucker, which had turned west from Klip Drift. On the night of the 15th, the large convoy of Boer ox wagons passed between the rear of French's division and the outposts of Lieutenant General Thomas Kelly Kenny's 6th Division at the Modder fords. Throughout the next day, the Boer mounted rearguards prevented the British 6th Division (with only one understrength mounted infantry unit) overtaking them. On the 17th, the large convoy of Boer wagons reached the crossing of the Modder at Paardeberg Drift. They were starting to cross the river when a force of 1,500 British mounted troops, almost all of French's fit horses and men who had covered the 40 mile (64 km) from Kimberley in another desperately tiring march, opened fire on them unexpectedly from the north, causing confusion. Cronjé then inadvisedly decided to form a laager and dig in on the banks of the Modder river. His reasons for doing so are unclear because the British had insufficient cavalry and it would therefore have been an easy matter for Cronjé to brush them aside and link up with other Boers east of the Modder. Boers under noted commander Christiaan De Wet were only 30 mile (48 km) away to the south east and other forces under Chief Commandant Ignatius Ferreira were a similar distance to the north. In any event, Cronje’s pause allowed the British to assemble a force of 15,000 men that significantly outnumbered Cronje and that enjoyed overwhelming superiority in artillery. All the British then had to do was lay siege to the Boer position and bombard them at their leisure.
Шайқас
Британдық 6-дивизияның қолбасшысы генерал-лейтенант Келли Кенни Кроньені қоршауға алып, оның әскерін бомбалау арқылы қарсыластырылуға сенімді жоспар құрған. Бұл жоспар, әлдеқайда табысқа жетер еді және британдықтардың аз ғана шығынға ұшырауына себеп болар еді. Бірақ Робертс ауырғандықтан, оның штаб бастығы генерал-лейтенант Герберт Китченер британдық күштердің бас командасын өз қолына алды. Оның өзгеше жоспарлары болды және ол Келли Кеннидің пікірін қабылдамады.
Lieutenant General Kelly Kenny, commanding the British 6th Division, had a sound plan to lay siege to Cronjé and bombard his force into surrender. This would almost certainly have proved successful and cost the British very few casualties. Roberts was ill however, and his chief of staff, Lieutenant General Herbert Kitchener, was now in overall command of the British force. He had different plans, and overruled Kelly Kenny.
Қазалы жексенбі
Китченер жаяу әскерін және атты әскерін бурлардың лагеріне қарсы бір-бірімен үйлесімсіз майдандық шабуылдарға жіберді. Бұл, алдыңғы айларда қоршаудағы бурларға қарсы майдандық шабуылдардың қаншалықты шығынды келтіретіні бірнеше рет дәлелденгеніне қарамастан жасалды. Бұл жолы да жағдай өзгермеді. Британдықтар көптеп қаза болды. Ең болмаса бір британдық сарбаздың бурлардың қатарларына жеткеніне күмән туды. 18 ақпан күні кешке 24 офицер мен 279 сарбаз қаза тауып, 59 офицер мен 847 сарбаз жараланды. Британдықтардың жоғалғандары бойынша, бұл соғыстағы ең ауыр жеңіліс болды және "Қанды жексенбі" деп аталды. Келли Кенни Китченерді "Китченердің Копьесін" қорғалмаған қалдырмауға ескерткен еді. Копьеге ие болу британдықтардың оңтүстік-шығысын қорғау және Кроньенің қашуына жол бермеу үшін маңызды болды. Бірақ Китченер, толыққанды шабуылға құмар болғандықтан, копьеді тек "Китченердің аты" (ерікті британдық отаршылар) қорғады. Сондықтан Де Вет көп қарсылықсыз копьеге ие болды. Стратегиялық жағдай күрт өзгерді. Де Вет енді британдықтардың Моддер өзенінің оңтүстік-шығыс жағалауындағы позицияларын ұстап тұруын мүмкінсіз етті, ал бурлар солтүстік-шығыстан оңтүстік-шығысқа дейін созылатын майданның кең аумағын бақылады. Қараңғы түскенде Китченер әскерлеріне қазылып бекінуге бұйрық берді. Аз ғана адам бұл бұйрықты алды, тіпті одан да азы орындады. Шаршап, шөлдеген британдықтар лагерьге қайта оралды. Кроньені құтқару енді ықтимал нәтиже болып көрінді. Бірақ бурлар тарапынан қарағанда да жағдай жаман еді. Кронье мен оның әскері бірнеше күн бойы британдықтардың қуып жететінінен қашып жүрді. Моддер өзенінің жұмсақ жағасының арқасында бомбалаудан келген шығын 100 қаза тапқан және 250 жараланған адамға дейін төмендеді, бірақ жылқылар, өгіздер мен керуендер жасыруға арналған бекіністерге ие болған жоқ. Көптеген керуендер қирады. Оқ-дәрілер жарылып, азық-түліктер бүлінді. Көптеген бурлар үшін бұл керуендер барлық мүліктері болды. Жылқыларын жоғалту одан да қиын болды, өйткені жылқы бурдың әскери қабілеті үшін Маузер мылтығындай маңызды болды. Кронье лагеріндегі көңіл-күй өте нашар болды.
Kitchener proceeded to order his infantry and mounted troops into a series of uncoordinated frontal assaults against the Boer laager. This was despite the fact that the cost of frontal assaults against entrenched Boers had been demonstrated time and again the preceding months. It was no different this time. The British were shot down in droves. It is thought that not a single British soldier got within of the Boer lines. By nightfall on 18 February, some 24 officers and 279 men were killed and 59 officers and 847 men wounded. Judged by British casualties it was the most severe reverse of the war and became known as Bloody Sunday. Kelly Kenny had warned Kitchener not to leave "Kitchener's Kopje" undefended. Possession of the kopje was essential to guard the south east of the British position and prevent Cronjé's escape. But Kitchener, in his zeal for an all out attack, had left the kopje defended by only a handful of "Kitchener's Horse" (volunteer British colonists). De Wet was therefore able to take the kopje with little resistance. The strategic picture had now changed dramatically. De Wet could now make the British position on the south east bank of the Modder untenable, and the Boers now commanded a swathe of front stretching from the north east right through to the south east. As darkness fell, Kitchener ordered his troops to dig in where they were. Few received these orders and fewer still obeyed them. Desperately thirsty and exhausted, the surviving British trickled back into camp. Rescue for Cronjé now seemed the likely outcome. But seen from the Boer side, things were also bad. Cronjé and his men had been in headlong retreat for several days with the British snapping at their heels. While casualties from the bombardment had been reduced to around 100 dead and 250 wounded by the soft bank of the Modder, the horses, oxen and wagons had no trenches in which to shelter. Many wagons were destroyed. Ammunition exploded and stores were ruined. For many of the Boers, these wagons carried all their worldly possessions. The loss of their horses was even worse, for the horse was almost as important to the fighting ability of a Boer as his Mauser rifle. The morale in Cronjé's laager was desperate.
Қоршау
19 ақпанда, дүйсенбі күні таңертең генерал Робертс оқиға орнына келді. Ол бастапқыда майдандық шабуылдарды қайта бастауға шақырды, бірақ Кронже қаза тапқандарды жерлеу үшін атысты тоқтатуды сұрады. Британдықтар бас тартты, ал Кронже: «Егер сіз маған сұрағандай бітімгершіліктен бас тартуға ниетті болсаңыз, онда қалағаныңызды істей беріңіз. Мен тірідей тапсырма бола алмаймын. Қалай қаласаңыз, солай бомбалаңыз» деді. Бітімгершілік туралы хабарласулар күнінің көп бөлігін алып, енді шабуылдарға уақыт қалмады. Келесі күні Робертс пен Китченер тағы да шабуылдар ұйымдастыруды жоспарлады, бірақ басқа британдық жоғары шенді офицерлер оларға күшті қарсылық көрсетті. 21 ақпанға қарай Робертс кері шегінуді ойлады, бірақ мұндай шешім Кронжеге қашуға мүмкіндік берер еді. Боерлер бірінші болып шегінді – Де Вет, кез келген уақытта күшейтілуі мүмкін толық британдық дивизияға тап болып, өзінің адамының қауіпсіздігі үшін алаңдап, оңтүстік-шығыстан жасақтарын кері шақырды. Наас Феррейраның боер күштері Де Ветке қолдау көрсетуі мүмкін еді, бірақ Феррейра өз күзетшілерінің бірінен оққа ұшырап қаза болғаннан кейін бассыз қалды. Кронже лагерін тастап кетуден түңілді. Енді Де Вет Кронжені тастауға мәжбүр болды. Кронже лагері күшейе түскен артиллериялық оққа ұшырады, өйткені көптеген қарулар (соның ішінде 5 дюймдік орта гаубицалар батареясы және тағы бір 1 фунттық «пом-пом») қоршауға алған британдық күштерге қосылды. Шамалы дерлік жылқы, есек және өгіздер өлтірілді, ал иіс пен шыбыршықтар шыдай алмайтын болды.
As the sun came up on the morning of Monday, 19 February, General Roberts arrived on the scene. He initially urged a resumption of the frontal assaults, but Cronjé requested a cease fire to bury the dead. The British refused and Cronjé replied "If you are so uncharitable as to refuse me a truce as requested, then you may do as you please. I shall not surrender alive. Bombard as you will". The truce communications had taken up much of the day and there was no time for any more assaults. The following day Roberts and Kitchener again planned to launch more assaults, but were firmly resisted by the other British senior officers. By 21 February, Roberts was intent on withdrawing, but to do so would have allowed Cronjé to escape. The Boers withdrew first – De Wet, faced with an entire British division who might be reinforced at any time, and fearing for his men's safety, withdrew his commandos from the south east. Naas Ferreira's Boer forces, which might have supported De Wet, had been left without direction after Ferreira was accidentally shot dead by one of his own sentries. Cronjé had inexplicably refused to abandon his laager. Now De Wet had to abandon Cronjé. Cronjé's encampment was subjected to an increasingly heavy artillery bombardment, as more guns (including a battery of 5 inch medium howitzers and another of 1 pounder "pom poms") joined the besieging British forces. Almost every horse, mule and ox was killed, and the stench and flies became unbearable.