Кіріспе

Чех Холокост құрбаны Ханичка "Хана" Брэйди (туған Hana Bradyová; 16 мамыр 1931 – 23 қазан 1944) – Холокост кезінде Польшаның оккупацияланған аумағында орналасқан Аушвиц неміс концлагерінде газ камерасында қаза болған чехословакиялық еврей қызы. Ол Карен Левиннің 2002 жылы жарық көрген "Хананың чемоданы" атты құжаттық балалар кітабының негізгі кейіпкері.

Өмірбаян

Хана Брэйди 1931 жылы 16 мамырда Прагада Маркета (туған есімі Дубский) мен Карел Брэйдидің қызы болып дүниеге келді. Оның отбасы Чехословакияның Высочина аймағындағы Нове Место на Моравде тұрды. Нацистік Германия Чехословакияны толығымен басып алғаннан кейін және 1939 жылдың 15 наурызында Богемия мен Моравия протектораты құрылғаннан кейін, бұл аймақта дискриминациялық Нюрнберг заңдары қолданыла бастады. Сегіз жасар Хана мен оның үлкен ағасы Джордж (туған есімі Жири Брэди) өз ата-аналарының нацистер тарапынан тұтқындалып, алып кететінін көрді және оларды ешқашан қайта көрмеді. Хана мен Джордж Терезиенштадт концлагеріне жіберілді. 1944 жылы Хана Аушвиц концлагеріне депортацияланды. Оның ағасы жұмысшы болып жұмыс істеп аман қалса, Хана 1944 жылдың 23 қазанында келгеннен кейін бірнеше сағаттан соң газ камерасына жіберілді. Оның денесі крематорийдегі пештерде басқа құрбандармен бірге өртелді.

Хананың әмиян

Хана Брэйдидің тарихы алғаш рет 2000 жылы жапондық педагог және жапондық коммерциялық емес «Токио Холокост білім беру ресурстық орталығының» директоры Фумико Ишиока (石岡史子, Ishioka Fumiko) Хананың чемоданын концентрациялық лагердің қалдығы ретінде көрсеткен кезде көпке белгілі болды. 1999 жылы Аушвицке сапар шеккен Ишиока басқа балаларға Холокост тарихын жеткізу үшін балаларға арналған заттарды қарызға алуды сұрады. Чемодан Холокост туралы әңгіме айтудың өте тиімді құралы болды, балалардың санасына түсіну деңгейінде жетіп, оларға үлгі болып қызмет етті. Чемоданның үстінде ірі әріптермен есім, туған күні және неміс тіліндегі «Waisenkind» (жетім) деген сөз жазылған. Ишиока Хананың өмірін жіті зерттеп, ақырында Канадада аман қалған оның інісін таба алды. Хана Брэйдидің тарихы және оның чемоданы Ишиоканы Торонтоға қалай жеткізгені CBC деректі фильмінің тақырыбына айналды. 2004 жылдың ақпан айында Хананың немересі Лара Брэйди 1960 жылдары соғыстан кейін Хананың досымен бірге түскен суреттегі чемодан мен көрмедегі чемодан арасындағы айырмашылықты байқады. Чемодан суреттегіден жаңа көрінгенімен, тұтқасының орны да кері бұрылған еді. Наурыз айында Фумико мен Джордж Брэйди Аушвиц мұражайының директорынан чемодан туралы ақпарат сұрады. Директор түпнұсқа чемодан 1984 жылы Англиядағы Бирмингемде өткен көрмеде өртеніп жойылғаннан кейін, сол суреттердің негізінде көшірме жасалғанын түсіндірді. Осы өрттің себебін өрт сөндірушілердің салдарынан болған деп санайды (сол кездегі директор мен полицияның пікірінше). Мұражай қызметкерлері оны «Токио Холокост білім беру ресурстық орталығына» берген кезде бұл фактіні жасырғандықтан, чемоданның көшірме екендігі көп жыл бойы байқалмады. Отбасы мен Орталық, тіпті осындай жағдайда да, көшірменің адам құқықтары мен бейбітшілік туралы білім беру ісіне қосқан үлесі оның түпнұсқа еместігіне қарамастан төмендемейді деп мәлімдеді.

Марапаттар мен мойындау

2002 жылы жарық көрген бұл кітап бестселлерге айналып, Банк-стрит педагогикалық колледжінің Флора Стиглиц Штраус атындағы көркем емес әдебиеттерге арналған сыйлығын, Ұлттық еврей кітап сыйлығын және балалар әдебиеті саласындағы бірнеше канадалық сыйлықтарды иеленді.

Бейімделулер

Эмиль Шер кітап негізінде пьеса жазды. 2009 жылы "Хананың чемоданының ішінде" фильмі шықты. CBC деректі фильмінде көрсетілген чемодан түпнұсқа емес, көшірме болды. Ал нағыз чемодан 1984 жылы Англияның Бирмингем қаласындағы қойманы өртеп жіберген неонацистердің қолынан жойылды. Аудиокнига белгілі бір сайттарда қолжетімді. 2011 жылы пьесаның иврит тіліндегі нұсқасы Израильдің Холон қаласындағы Нефеш театрында сахналанды.