Кіріспе

Чеддер ірімшігінің өндіріс процесі осы ірімшікті ерекше ететін шеддерлеу процесін қамтиды. Чеддер ірімшігі бастапқыда өндірілген Оңтүстік-Батыс Англиядағы Сомерсеттегі Чеддер ауылының атымен аталады. Осы ірімшіктің өндірісі кейіннен бүкіл әлемге тарады, соның салдарынан атауы қалыпты атымға айналды.

Сүт

Жалпы, сүт шикі сүт (толық немесе 3,3%) болады. Сүтке қатырғыш қосу алдында оны "жетілдіру" қажет. "Жетілдіру" дегеніміз – сүт қышқылы бактерияларының (СҚБ) лактозаны сүт қышқылына айналдырып, ерітіндінің pH деңгейін төмендетуіне мүмкіндік беру, бұл сүттің қатыруына зор көмек көрсетеді. Бұл кесек сырды (сыр қаймағын) жасау үшін өте маңызды, содан кейін ол чеддер сырына айналады.

Ренна/химозин/реннин

Реннин – бұл фермент, бастапқыда сүтпен қоректенген бұзаудың асқазанынан алынған (табиғи реннин). Бұл фермент сүт ақуыздарын қатыруға жауапты, нәтижесінде ірімшік пайда болады. Осы әдіспен жасалған ірімшік вегетариандық та, кошерлік те емес. Ірімшікті қатыру үшін қышқылдарды да қолдануға болады, бірақ бұл әдіс сапасы төмен шиді береді. Табиғи ренниннің екі негізгі құрамы – химозин және сиыр пепсині. Қызылша сияқты өсімдіктерден алынған экстракттар да ұқсас әсер етеді және кейбір ірімшік түрлерін жасау үшін қолданылады (өсімдік ренніні). 1960 жылдары бұзау реннінінің жетіспеуіне байланысты ғалымдар белгілі бір бактериялар мен саңырауқұлақтарды ферментациялау арқылы химозиннің синтетикалық түрін жасады (микробтық реннин), бірақ ол да барлық ірімшік түрлеріне жарамды болмады. 1990 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы рекомбинантты ген (ГМО микробтық ренніні) технологиясын қолдана отырып жасалған шешімді мақұлдады. Бұл технология бұзаудың химозин өндіретін генін белгілі бір бактериялардың, ашытқылардың немесе саңырауқұлақтың гендеріне енгізеді, нәтижесінде таза химозин алынады.

Жабдық

Тұздықтың әр түрлі кезеңдерінде біркелкі кесу үшін тот баспайтын болаттан жасалған пышақтар қолданылады. Бұл құрылғы тот баспайтын болаттан жасалған каркасқа және тот баспайтын болат сымдарына ие, ол тұздықты таза кесуге арналған. Ванналар түрлі факторларға байланысты өзгереді, бірақ көбінесе сопақ немесе тікбұрышты пішіндес болып келеді, ал қуыс қабырғалары "жакет" деп аталады, олар тұздықты қажетті температурада ұстау үшін жылы сумен толтырылады. Чеддар өндірісі кезінде пайда болатын біріккен тұздықты кесу үшін фрезерлік станок қолданылады. Бұл тұздықты оңай тұздауға мүмкіндік береді.

Құмға құм қосылуы

Жалпы, әр қоспаға белгілі бір мөлшерде қатырғыш фермент қосылады. Бұл фермент сүт ақуызын қатырып, ірімшік түзеді. Қатырғыш фермент қосылғаннан кейін, оны тегіс араластыру үшін ыдысты мұқият араластыру керек, сондай-ақ оны сұйытуға және таратуға көмектеседі. Қатырғыш ферментті сұйыту үшін таза су қолданылады, себебі 7-ге жақын емес кез келген pH деңгейі мен хлор қатырғыш ферменттің тиімділігін жылдам төмендетеді. Сондықтан, қоспалары бар су ірімшік өнімділігінің айтарлықтай төмендеуіне әкеледі.

Қатты дайындап қою

Реннет қосылғаннан кейін, қоспа қатып, ірімшік пайда болуы үшін күту керек. Қоспа шамамен температурада ұсталады. Температураны ыдыстың қаптамасынан жылы су ағызу арқылы реттеуге болады. Қатыру уақыты әртүрлі келеді, сондықтан тиісті уақыт беру өте маңызды. Ірімшік қатыруға 30-40 минут уақыт кетеді. Ірімшіктің қашан қатып біткенін анықтаудың ең көп қолданылатын тәсілі – 45 градус бұрышпен жазық пышақты ірімшікке енгізіп, оны ақырындап көтеру. Егер ірімшік таза жұлынып, шыны тәрізді сынық қалдырса, оны кесуге болады. Ірі Cheddar өндіріс орнында бұл вискозиметр арқылы да тексерілуі мүмкін.

Қабықтарды кесу

Ірімшік тоңазытқыш болат сым арқылы текшелерге кесіледі. Текшелердің кіші болуы ірімшіктің ылғалдылығы төмен екенін, ал үлкендері – жоғары екенін білдіреді. Кесу уақытын қысқарту және кесулердің таза болуы маңызды. Кесу жұмысының тиімділігін анықтаудың ең жақсы тәсілі – сарысудың майлылығын анықтау. Сарысудың майлылығы 0,3% немесе одан аз болуы керек. Кесуден кейін ірімшік май мен белоктың сарысуға өтуіне жол бермес үшін абайсызда қолданылады. Ірімшік ыдыс қабырғаларына жабыспауына бақылау жасалады, бірақ оны аз қозғау қажет. Ірімшік қайтадан 10-15 минутқа тұруға қалдырылады. Май мен белоктың жоғалуы, ірімшік қай аймақта жасалғанына байланысты, оны шеддер ірімшігі деп санау мүмкіндігіне әсер етуі мүмкін (АҚШ стандарттары үшін Федералды ережелер жинағын қараңыз).

Қабық пісіру

Қатық ыстық су қосылып (39 °C-қа дейін) пісіріледі. Бұл кезеңде қатық бірқалыпты піспеуі немесе артық піспеуі үшін үнемі араластырылады, пісіру 20–60 минутқа созылады. Пісіру аяқталғанда сарысудың pH көрсеткіші шамамен 6,1-6,4 болады.

Қабықтарды құю

Сарысу, ірімшіктерден ыдыстан ағуына мүмкіндік беру арқылы алынып тасталады. Әдетте, ірімшіктердің ыдыстан шығып кетпеуі үшін қақпа орнатылады. Сарысудың көп бөлігі кеткен соң, ірімшіктер ыдыстың екі жағына жинастырылады, бұл сарысудың екі үйіндінің ортасынан ағуына жағдай жасайды.

Чедринг

Чеддер ірімшігін жасаудағы ерекше процестің бірі – төменгі қабаттардан қосымша сарысуды шығару үшін ірімшік "нандарының" бірін-бірінің үстіне жинақтау. Бұл көп кезеңді процесс сарысу мөлшерін азайтады, қышқылдықты реттейді, ерекше дәм береді және нәтижесінде тығыз, кейде ұсақ кесектей болатын текстураға ие ірімшік шығады.

Орнату

Сүзбе 6,4 шамасындағы pH деңгейіне жеткенше қатыруға рұқсат етіледі.

Нан кесу

Шұжықтар (ірімнің) әр жағынан шамалы 10 см-дей кесіледі. Он минуттан кейін шұжықтар кері бұрылып, үйілу басталады.

Нанды үйіп қою

Әр он минут сайын нанды аударып қоятын кезде, олар үйіліп қойылады. Бұл қадам нанның бір-біріне салмағын түсіріп, артық ылғалды сығырып шығаруға көмектеседі. Алғаш рет екі нан бір-бірінің үстіне қойылады. Келесіде нан аударылып, екі-екіден үйіледі. Үймелер жеткілікті үлкен болғанда (әдетте, 4 қабатты), үймелеу тоқтатылады, бірақ нан әр он минут сайын аударыла береді. Бұл процесс сарысудың қышқылдығы 5,1 мен 5,3 аралығында болғанда аяқталады, сондықтан оны үнемі тексеріп отыру керек.

Қабық ұнтақтау

Бұралу процесі аяқталғаннан кейін, нанның пісірілген бөліктерін ұн тартатын станокқа сыятын мөлшерде кесу керек. Станок қамырдың біртегіс массасын шамамен бөліктерге бөледі. Осы процесте қайтадан біте қалуына жол бермес үшін ұнтақталған қамырды үнемі араластырып отыру керек.

Тұздау

Барлық айран ұнтақталғаннан кейін тұз қосылуы керек. Тұздың мөлшері өзгереді, бірақ салмағы бойынша 1%-дан 3%-ға дейін болуы мүмкін. Тұзды мұқият араластыру қажет. Тұз, ірімшіктен бір бөлігін сірке суынан бөліп шығаруға көмектеседі, бұл ылғалдылықты азайтады, ірімшіктің дәмін жақсартады, сондай-ақ ірімшіктің тым қышқылдануын тоқтатады, осылайша ащы дәмнің пайда болуын болдырмайды.

Қаптау және престеу

Ірімшіктер қысып, Чеддардың тіктөртбұрышты бөліктерін жасау үшін қалыптарға салынады. Содан кейін, Чеддар ірімшігі пісіріледі.

Қартаю

Жасыру уақыты Чеддар түріне байланысты. Әдетте, жұмсақ Чеддар екі-үш ай бойы жасытылады, ал піскен (қызыл) және аса піскен Чеддар 12-18 ай жасытылады. Ең ескі Чеддар әдетте он жылға жуық жасырылған.