Кіріспе

Коста-Рикадағы Голфо-Дульсе шығанағы, Пунтаренас провинциясының оңтүстігінде орналасқан. Бұл шығанақ Коста-Риканың Тынық мұхиты жағында басталып, батысқа қарай бұрылмас бұрын сәл солтүстікке қарай созылады. Ең батыс бөлігі Ринкон қаласында. Бұл шығанақ Оса түбегін Коста-Риканың материктік бөлігінен ажыратады.

Қорғалатын аумақтар

Солтүстік-шығыс бөлігінде Пьедрас-Бланкас ұлттық паркі (бұрынғы Корковадо ұлттық паркінің кеңейтілген бөлігі) орналасқан, оның құрамында қорғалған тропикалық жаңбырлы ормандар бар. Тропикалық жазықтардағы ылғалды орман – ең көп қауіп төндірілген және аз зерттелген өсімдік түрлерінің бірі. Пьедрас-Бланкас ұлттық паркі 1992 жылы Оса түбегіндегі Корковадо ұлттық паркіне қосымша ретінде құрылды, оған жануарлар популяциялары арасындағы биологиялық әртүрлілікті және тұрақты экологиялық және эволюциялық процестерді қамтамасыз ететін орман дәлізі кірді. Парк маңында Golfo Dulce Retreat сияқты, тек қайықпен ғана баруға болатын бірнеше тұру орындары бар. 2018 жылдың мамыр айында Коста-Рика үкіметі солтүстік Гольфо-Дулседегі батқылық жерлерді шарбақты балғалы акуланың қасиетті орны деп жариялады, бұл 4000 гектарлық "аулауға тыйым салынған" аймақты құрды – Коста-Рикадағы алғашқы акулалар қасиетті орны. Бұл, теңіз биологтары Илена Занелла мен Андрес Лопес басқаратын Misión Tiburón ұйымының жұмысының нәтижесі болды. Дәстүрлі және акустикалық таңбалау бағдарламаларын пайдалана отырып, ересек шарбақты балғалы акулалардың Кокос аралынан (пелагикалық суларда тамақтанатын және жұптасатын жер) Гольфо-Дулсе өзендерінің сағалары мен мангр тоғайларына дейінгі қозғалысы тіркелді. Бұл батқылық жерлер жас акулалар мен балапандар үшін қоректік заттарға толы ортаны қамтамасыз етеді. Қасиетті орны мәртебесін қорғау осы акулалардың ұзын сызықты аулау кезінде кездейсоқ түскі ретінде аулануын болдырмауға көмектеседі, онда олар қанаттары үшін өлтіріледі. Илена Занелла 2019 жылы осы жойылып бара жатқан түрді сақтаудағы еңбегі үшін Уитли сыйлығын алды. Гольфо-Дулсе 2019 жылдың ақпан айында Mission Blue үміт белгісі деп жарияланды, себебі тропикалық шығанақтың бірегей биомасы шарбақты балғалы акулалар, дөңгелек киттер және дельфиндердің төрт түрі сияқты теңіз жануарларына мекен етеді. 2009 жылы Сильвия Эрл бастаған Mission Blue жобасының мақсаты – "океанның денсаулығы үшін маңызды" деп танылған теңіз аймақтарын қорғау және олар туралы хабардарлықты арттыру.

Шолу

Гольфо-Дульсе тропикалық фьорд саналады, орташа жылдық температурасы 86 градус Фаренгейт, өте сирек кездесетін биом. Аймақта барлығы он жеті қорғалатын қорық бар, бұл Коста-Рика жерінің үш пайызын құрайды. Аймақ Коста-Риканың флорасы мен фаунасының 50 пайызын қамтиды және жылына 5-6 метр жауын-шашын алады. Экожүйенің екі бөлігі бар: теңіз экожүйесі және құрлық экожүйесі.

Теңіз экожүйесі

Гольфо-Дульсе теңіздік экожүйесі тіршілікке толы және теңіз сүтқоректілері, жорғалаушылар, балықтар, акулалар және омыртқасыз жануарларды қамтиды.

Теңіз сүтқоректілері

Голфо-Дульсе аймағына бірнеше кит түрлері келіп, оны төлдеу және балапандарына күтім жасау орны ретінде пайдаланады. Орташа температурасы 84,7 градус Фаренгейт болатын жылы су, сондай-ақ осы түрлердің тамақтанатын шағын балықтары мен планктонының көптігі бұл аймақты төлдеу үшін өте қолайлы етеді. Бұл аймақта жиі кездесетін кит түрлері: Кемер кит, Дақты дельфин, Тесік мұрын дельфин және Касатка.

Жыртқыш жануарлар

Шығанақта тіршілік ететін теңіз жорғалаушыларының ішінде теңіз тасбақалары ең көп кездеседі, олардың бірнеше түрі бар, мысалы, Тынық мұхитының жасыл теңіз тасбақасы, Зәйтүн ридли, Хоксбилл және Тынық мұхитының тері тасбақасы. Бұл аймақтағы теңіз тасбақаларын жылы су температурасы және олардың жемі болатын медузалар мен теңіз өсімдіктері тартады. Теңіз тасбақаларымен қатар, сары ішті теңіз жыландары, тұзды су каймандары және тұзды су крокодилдері де осы аймақта мекендейді.

Акулалар

Акулалардың бірнеше түрі шығанақта тіршілік етеді; олардың ішінде кит акуласы, тісті балғалы акула және шағалалар бар. Акулалармен қатар, шығанақта ине балық, дорадо және марлин сияқты басқа да ірі балықтар да мекендейді. Ине балықтар қорғауға алынса, марлиндер мен дорадолар спорттық балық аулауда жиі кездесетін нысаналар.

Омыртқасыздар

Golfo Dulce теңізінде көптеген омыртқасыз жануарлар тіршілік етеді, олардың ішінде медузалар, португалдық галеондар, теңіз жұлдыздары, коралды рифтер, қабылдақтар және теңіз моллюскалары бар.

Жердегі экожүйе

Голфо-Дулсені қоршаған экожүйе де судағыдай тіршілікке толы, оның флорасының 2-3 пайызы Жер бетінде басқа еш жерде кездеспейді. Экожүйеде көптеген бауырымен жорғалаушылар, құстар, қосмекенділер, жәндіктер және тіпті сүтқоректілер де бар.

Жыртқыш жануарлар

Голфо-Дулцедегі құрлықта тіршілік ететін бауырымен жорғалаушыларға игуаналар, тұзды суда тіршілік ететін каймандар, тұзды суда тіршілік ететін крокодилдер, көптеген түрлі уысты және усыз жыландар, сондай-ақ гекконың бірнеше түрі кіреді.

Құстар

Бұл аймақтағы басты құс түрлері - қызыл макао және тукан.

Құмтазылар

Қосмекенділер негізінен өзендер мен көлдер сияқты тұщы су қоймаларының жанында кездеседі, оларға бақалар, кесірткелер және тіпті улағыш жебе бақалары кіреді, соның ішінде эндемикалық, бірақ құрып кету қаупі бар Голфо-Дульсе улағыш жебе бақасы.

Қауіптер

Коста-Рика елі ұлттық сұлулығын сақтауға тырысса да, Голфо-Дульсе экожүйелеріне бірнеше қауіп төндіреді. Шиғанақты қоршаған барлық аймақтар тығыз халқымен толы болмаса да, Павонес және Голфито сияқты тығыз орналасқан аймақтар, негізінен қоқыс тастау арқылы ластану тудырады, бұл құрлықтағы және теңіздегі экожүйелерге әсер етуі мүмкін. Көбінесе қоқыс өзендерге түсіп, ағын суға жайылған қалдыққа айналып, соңында мұхитқа жетеді. Мұхиттағы қоқысқа байланысты жиі кездесетін мәселелерге жануарлардың торлар мен мата сияқты материалдарға ілініп қалуы, теңіз тасбақалары сияқты жануарлардың зиянды пластиктерді жұтып алуы және пластиктен суға химиялық заттардың сіңіп шығуы жатады. Ластанумен қатар, қорғалмаған аумақтардағы орманды жою да маңызды фактор болып табылады. Голфито сияқты пальма майы плантациялары бар жерлерде пальма майы ағаштарын отырғызу үшін табиғи ормандар жойылған. Бұл процесс экономикаға пайдалы болғанымен, көптеген флора жойылады, ал одан кейін орман ішінде тіршілік ететін фауна өліп қалады немесе қоныс аударуға мәжбүр болады. Пальма майын өңдеу зауыттары да ауаның ластануына үлес қосады, бірақ оның әсері үлкен емес.

шығанақты қоршаған аймақтар

Голфо-Дульсені төңірегінде төрт негізгі аймақ бар: Голфито, Павонес, Занкудо және Оса түбегі.

Голфито

Голфито – Голфо Дульсе шығысында орналасқан қала. Оның экономикасы көбінесе оны айнала қоршаған үлкен пальма майы егістіктеріне байланысты. Голфитода кішкентай әуежай бар, бірақ ол тек Коста-Рика және Солтүстік Панама ішіндегі басқа рейстермен байланысады.

Занкудо

Занкудо – Гольфо-Дульсе шығанағының солтүстік-батысындағы шалқар жағалау. Занкудо таза жағажайларымен және табиғи сұлулығымен туристерді қызықтырады; ол Коста-Риканың сирек қоныстанған аймақтарының бірі.

Оса түбегі

Оса түбегі Гольфо-Дульсе шығанағының батысында орналасқан және Гольфо-Дульсе аймағындағы қорғалатын экожүйелердің ең ірі жер көлеміне ие, осы арқылы көптеген экологиялық туристерді қызықтырады. Экологиялық туризммен қатар, Оса түбегі әйгілі Матапало толқынына серфингшілерді тартады, ол тікелей оңтүстікке қарап жатыр.

Құсбақалар

Павонес Голфо Дульседен оңтүстікке қарай орналасқан. Қала экономикасы негізінен жергілікті балық аулауға негізделген, алайда экологиялық туризм мен серфинг туризмі де маңызды рөл атқарады. Павонес жаяу саяхатшылар үшін танымал мақсатты орын, сонымен қатар ол Жер шарындағы екінші ең ұзын нүктелік толқынмен танымал, ол көптеген серфингшілерді қызықтырады.

Атаудың аудармасы

Кейбір ағылшын әдебиеттерінде бұл географиялық нысан кейде "Дулче шығанағы" деп аталады, бұл қате аударма, себебі дұрыс аудармасы "Тәтті шығанақ" болар еді, бірақ бұл атау жергілікті немесе халықаралық деңгейде қолданылмайды. Барлық тілдерде дұрыс атауы – "Golfo Dulce".