Кіріспе

Орындалу аудиті – мемлекеттік немесе коммерциялық емес ұйымның бағдарламасын, функциясын, қызметін немесе басқару жүйелері мен процедураларын тәуелсіз тексеру болып табылады. Бұл тексеру ұйымның қолда бар ресурстарды пайдалануда үнемділікке, тиімділікке және нәтижелілікке қол жеткізуін бағалау мақсатымен жүргізіледі. Тексеру объективті және жүйелі болып келеді, көбінесе құрылымдалған және кәсіби қабылданған әдістемелер қолданылады. Көптеген елдерде мемлекеттік қызметтердің орындалуын аудиттеуді федералдық немесе штаттық деңгейдегі сыртқы аудит органдары жүзеге асырады. Осы аудит органдарының көпшілігі орындалу аудитін жүргізу бойынша нұсқаулықтарды әзірледі, онда орындалу аудиті қалай жоспарланатыны, жүргізілетіні және нәтижелері қалай есептелері түсіндіріледі. INTOSAI, Жоғарғы Аудиторлық Мекемелердің Халықаралық Ассоциациясы, өзінің іске асыру нұсқаулықтарында орындалу аудитінің жалпы қабылданған принциптерін жариялады. АҚШ-та мемлекеттік орындалу аудитінің стандарты – мемлекеттік есеп беру кеңсесі (GAO) ұстап тұратын, «Сары кітап» деп белгілі жалпы қабылданған мемлекеттік аудит стандарттары (GAGAS). Сонымен қатар, Еуропалық Аудиторлар Коллегиясы (ECA) Еуропалық Комиссияның қаржылық басқаруын және Еуропалық Одақ бюджетінен қаржыландырылатын бағдарламаларды аудиттеу үшін орындалу аудитінің әдістемесін әзірледі. Орындалу аудитін аудиттелетін ұйымның қызметкерлері болып табылатын ішкі аудиторлар да жүргізе алады. Дегенмен, кейбір ұлттық үкіметтер агенттіктерге, департаменттерге және бөлімшелерге оларды жүргізу үшін сыртқы аудиторларды мерзімді түрде тартуды талап етеді. АҚШ-та GAGAS стандарттарын сақтайтын барлық аудиторлар тәуелсіздікті, бақылауды, үздіксіз кәсіби білімді сақтауға және аудит сапасын арттыруға, сондай-ақ аудит жұмысының саяси ықпалына ұшырауын азайтуға бағытталған белгілі бір процедураларды қолдануға міндетті. Қаржы аудиторлары үшін жеке кәсіби куәліктер мен сертификаттар болғанымен, АҚШ-та орындалу аудитін жүргізетін адамдар көбінесе Certified Public Accountants, Certified Internal Auditors, Certified Responsible Government Auditors болып табылады немесе мемлекеттік саясат, бизнес немесе мемлекеттік басқару саласында кең тәжірибеге ие. Орындалу аудитінің шеңберіне алаяқтық, ысырап пен теріс пайдалануды анықтау кіруі мүмкін, бірақ көбінесе бұл мәселелер аудит шеңберіне кірмейді. Орындалу аудитін бастамас бұрын аудитор аудит процесін басшылыққа алу үшін қолданылатын аудит шеңбері мен жоспарын анықтауы тиіс. Орындалу аудиті нәтижелерді өлшеуден өзгеше, соңғысы ұйым басшылығының жауапкершілігінде болады. Сонымен қатар, нәтижелерді өлшеу тәуелсіз сыртқы бағалаудың қатаң талаптарына сай келмейтін кең ауқымды іс-шараларды қамтуы мүмкін.