Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ф. Ромуальд Спасовский (20 тамыз 1921 – 9 тамыз 1995), бұрынғы жарықтанған коммунист және Польшаның АҚШ-тағы елшісі, 1981 жылғы "Солидарлық" дағдарысының ең шиеленген сәтінде елден қашқандығымен әйгілі.
F. Romuald Spasowski (August 20, 1921 – August 9, 1995), once an ardent Communist and Poland's ambassador to the United States, is best known for having defected at the height of the Solidarity crisis in 1981.
Ерте өмір
Франсис Ромуальд Спасовский 1921 жылғы 20 тамызда Польшаның Варшава қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Владислав – университет профессоры және жетекші зиялы болған. Польша коммунистік партиясының мүшесі болмаса да, ол «Адамның азаттығы» деген маңызды коммунистік теориялық еңбекті жазды және Ромуальдты марксизмге сенуге тәрбиеледі. Ромуальд 1939 жылы Польшаға Германияның басып кіргеніне дейін, содан кейін 1942 жылы Кеңес Одағының Польшаға басып кіргеніне дейін механика колледжінде оқыды және сабақ берді. Спасовскийлер отбасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польша қарсыласының белсенді мүшесі болды. Спасовский мен оның әкесі Польшаны оккупациялаған неміс полициясы – гестапомен бірнеше рет тұтқындалды. Оның әкесі 1941 жылы нацистердің азаптауынан кейін өз-өзіне қол жұмсады. Спасовский бір уақыт бойы Милановкедегі анасының үйінде жасырынды, онда бірнеше еврей отбасы паналады. 1942 жылы ол Кеңес Одағына қашып кетті. Спасовский генерал Зигмунт Берлинг басшылығымен Кеңес Одағында құрылған Польша армиясы дивизиясында офицер болып қызмет етті. Польшаға деген терең адалдығы мен коммунизмнің туған еліне үлкен үміт беретініне сенімді болған ол Польшаның ресми коммунистік партиясы – Польшаның Біріккен Жұмысшылар партиясына қосылды және соғыстан кейін дереу мемлекеттік қызметке кірді. Уақыт өте келе, Спасовский партияның қаржысын қадағалап, тексеріп отыратын Орталық аудиттік комиссияда қызмет етті. Спасовский Нюрнберг процесінде Польшаның соғыс қылмыстары жөніндегі миссиясының мүшесі болып тағайындалды. Ағылшын және испан тілдерін жақсы білген Спасовский 1951-1953 жылдары Лондондағы елшілікте, одан кейін екі жыл Аргентинадағы елші болып қызмет етті. Спасовскийдің Польшаның АҚШ-тағы елшісі ретінде алғашқы сапары 1955 жылдан 1961 жылға дейін жалғасты. Ол сол кезде елшілер корпусының ең жас мүшесі болды. Ол 1943 жылы Варшава геттосы көтерілісінің жылдық мерекесін атап өтуге арналған жыл сайынғы шаралардан басқа, суық соғыс кезінде жайлы болды. Оның және оның отбасының діни төзімділікке деген берік нанымы осы оқиғалар кезінде поляк антисемитизмін айыптауға оны жетеледі. 1958 жылы сөйлеген сөзінде Спасовский: «Мен сізге Польшада антисемитизм жойылды деп айта алмаймын» деді. 1964 жылы Спасовский Вьетнам соғысы кезінде Ханой мен Сайгон арасындағы бейбіт келісімге көмектесу үшін құрылған Вьетнамдағы Бақылау және қадағалау жөніндегі халықаралық комиссияның мүшесі ретінде Польшаны өкілдік етті. 1967 жылдан 1971 жылға дейін Спасовский Польшаның Үндістандағы елшісі болды. 1970 жылдардың ортасында Спасовский Польша Сыртқы істер министрлігінде Сыртқы істер министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1970 жылдардың ортасында ол Батыс Берлиндегі Польша әскери миссиясының бастығы қызметін де атқарды.
Francis Romuald Spasowski was born in Warsaw, Poland on August 20, 1921. His father, Władysław, was a university professor and leading intellectual. Although not a member of the Polish Communist party, pl wrote "The Liberation of Man," an important Communist theoretical work, and raised Romuald to believe in Marxism long before it was fashionable in some Polish intellectual circles. Romuald studied and then taught at the College of Mechanics until Poland's invasion by Germany in 1939, then by Soviets in 1942. The Spasowski family was active in the Polish resistance during World War II. Spasowski and his father were arrested several times by the German occupying Poland police Gestapo. His father committed suicide in 1941 after being tortured by the Nazis. Spasowski hid in his mother's home in Milanówek for a time, where the family harbored several Jewish families. In 1942 he fled to the Soviet Union. Spasowski served as an officer in the Polish Army division formed in the Soviet Union under General Zygmunt Berling. Intensely loyal to Poland and convinced that Communism held great promise for his homeland, he joined the Polish United Workers' Party, the official Communist party in Poland, and entered government service almost immediately after the war. In time, Spasowski served on the Central Auditing Commission, which maintained and audited the party's finances. Spasowski was appointed a member of the Polish War Crimes Mission at the Nuremberg trials. Fluent in both English and Spanish, Spasowski served at the embassy in London from 1951 to 1953 and then two years as ambassador to Argentina. Spasowski's first tour as Polish ambassador to the United States lasted from 1955 to 1961. He was the youngest member of the ambassadorial corps at the time. He kept a low profile during the Cold War with the exception his annual appearances at observances marking the anniversary of the Warsaw Ghetto Uprising of 1943. His and his family's commitment to religious tolerance led him to denounce Polish anti Semitism during these occasions. In a speech in 1958, Spasowski said, 'I will not say to you here that in Poland anti Semitism has been eliminated.' In 1964, Spasowski represented Poland as a member of the International Commission for Supervision and Control in Vietnam, which was established to mediate peace between Hanoi and Saigon during the Vietnam War. From 1967 till 1971 Spasowski served as Poland's ambassador to India. In the mid 1970s, Spasowski was named Deputy Foreign Minister in the Polish Foreign Ministry. In the mid 1970s he also served as the Chief of the Polish Military Mission in West Berlin.
Екінші АҚШ елшілігінің сапары және бас салуы
1978 жылы Спасовский елші ретінде АҚШ-қа екінші рет оралды. Спасовскидің әйелі көп жылдар бойы католик дінін ұстанған. Бұрынғы Ванда Алина Сикорская Польшаның бұрынғы премьер-министрі, генерал Владислав Сикорскийдің туысы болды. Ванда Спасовсканың ықпалы мен діни көзқарастары күйеуінің коммунизмге сенімін әлсіретуге көмектесті. Көп жылдар бойы Спасовскийдің Польшадағы коммунистік режимге деген сенімі күңкейіп, 1978 жылы поляктың папалыққа тағайындалуы оның осы сенімнен түпкілікті бас тартуына себеп болды. Кардинал Кароль Войтыла Иоанн Павел II папасы болған күні Спасовский Вашингтондағы Матай шіркеуінде өткен арнайы миссаға қатысып, алдыңғы қатарда орын алды. Бұл Польша Сыртқы істер министрлігімен қарым-қатынастың шиеленісуіне әкелді. 1980 жылдың қыркүйегінде «Солидарлық» қозғалысының құрылуы Спасовскийді терең қозғалтты. Ол жеке түрде «Солидарлық» жетекшісі Лех Валенсаны және жұмысшы қозғалысының мақсаттарын қолдағандығын айтқан. Спасовскидің қызы мен күйеу баласы, «Солидарлық» жақтастары, 1981 жылдың басында АҚШ-қа қашып, саяси баспана алды. 1981 жылдың қазан айында Польша үкіметі Спасовскийді елге қайтаруға бұйырды. Ол наразылық білдірді, соның салдарынан кері шақыру бұйрығы күшін жойды. 1981 жылдың 13 желтоқсанында Польша үкіметінің басшысы генерал Войцех Ярузельский «Солидарлық» қозғалысына қарсы әрекеттерді бастап, әскери жағдай режимін жариялады. 1981 жылдың 19 желтоқсанында түстен кейін Спасовский АҚШ Мемлекеттік департаментіне телефон соғып, дезертирлік жасап, саяси баспана сұрағанын хабарлады. Ертесі күні ол бүкіл әлемге тараған радио арқылы «Солидарлық» пен Лех Валенсаны қолдау мақсатында дезертирлік жасағанын мәлімдеді. «Менің елімді қараңғылық пен үнсіздік басып алған қатал түн келді», - деді ол. Польша үкіметі оның отбасының мүлкін тәркілеп, оны сатқын деп жариялап, қасында болмағанда өлім жазасына кесті.
Spasowski returned to the United States for a second tour as ambassador in 1978. Spasowski's wife had been a practicing Catholic for many years. The former Wanda Alina Sikorska was a cousin of Poland's former prime minister, General Władysław Sikorski. Wanda Spasowska's influence and religious views helped undermine her husband's belief in Communism. For years, Spasowski's faith in the Polish Communist regime had been wavering, but the ascension of a Pole to the papacy in 1978 provided the impetus for a clear break. The day Karol Cardinal Wojtyła became Pope John Paul II, Spasowski attended a special Mass at St. Matthew's Cathedral in Washington, D. C., taking a place of honor in the first pew. It marked the beginning of an increasingly contentious relationship with the Polish Foreign Ministry. The formation of Solidarity in September 1980 deeply moved Spasowski. He is said to have privately voiced support for Solidarity's leader, Lech Wałęsa, and the labor movement's goals. Spasowski's daughter and son in law, supporters of Solidarity, fled to the United States early in 1981 and received asylum. In October 1981, the Polish government ordered Spasowski home. He protested, and the recall order was rescinded. On December 13, 1981, Polish government leader General Wojciech Jaruzelski started a crack down on Solidarity, declaring martial law. On the afternoon of December 19, 1981, Spasowski telephoned the U. S. State Department to announce that he was defecting and requesting asylum. The next day he told a worldwide radio audience that he had defected to show support for Solidarity and Lech Wałęsa. "The cruel night of darkness and silence was spread over my country," he said. The Polish government confiscated his family's property, branded him a traitor and condemned him to death in absentia.