Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қорғаушы, кейде "қорғағыш" деп те жазылады, мемлекет басшылары және басқа да билікке ие тұлғалардың әртүрлі тарихи лауазымдарының атауларында қолданылады.
Protector, sometimes spelled protecter, is used as a title or part of various historical titles of heads of state and others in authority.
Еуропа
Лорд-протектор (көпше түрі: Лорд-протекторлар) – британдық конституциялық құқықта мемлекет басшысының атағы ретінде кейде қолданылатын титул. Исландияда бір егемен Alls Íslands Verndari og Hæstráðandi til Sjós og Lands ("Жер мен теңіздегі барлық Исландияның қорғаушысы және жоғарғы билігі") атағымен 25 маусым – 22 тамыз 1809 жылдары билік құрды (Дания губернаторлары Stiftamtmadur аталған аралық кезең): Йорген Йоргенсен (т. 1780 ж., ө. 1841 ж.; "Ит күні патшасы" деген лақап атымен белгілі). Эстонияда мемлекеттік қорғаушы – Ригихойдьяның жиі қолданылатын мағынасы, ол Балтық республикасының мемлекет және үкімет басшысы, 24 қаңтар 1934 жылдан 24 сәуір 1938 жылға дейін (3 қыркүйек 1937 жылға дейін әрекет етті), Константин Пятс (т. 1874 ж., ө. 1956 ж.), бұрын бес рет мемлекеттік ақсақал болған, содан кейін Кеңес үкіметі орнағанға дейін бірінші және жалғыз президент. Финляндияда (эстон тіліне лингвистикалық жағынан жақын) Мемлекеттік қорғаушы – регенттен басқа, екі фин мемлекет басшысының тағы бір атауы, 18 мамыр 1918 жылдан 27 шілде 1919 жылға дейін, алғашқы иесі бұрынғы – атағы жоқ – әрекеттегі мемлекет басшысының соңғысы болды. Польша және Литваның "Достастығы" деп аталатын сайлаулы патшалығында (1655 жылғы тамыз – 1660 жылғы 23 ақпан), король Карл X Густав (т. 1622 ж., ө. 1660 ж.) (Швеция королі ретінде), поляк тілінде Кароль X Густав, билігінің орта кезеңінде (17 қаңтар 1649 ж. – 16 қыркүйек 1668 ж.) Ян II Казимирдің заңды сайланған короліне қарсы Protector Rzeczypospolitej ("Достастықтың қорғаушысы", яғни (Польша-Литва) Достастығы) атағымен танылды.
Lord Protector (plural: Lords Protectors) is a title that has been used at times in British constitutional law for the head of state. In Iceland, one Sovereign was styled Alls Íslands Verndari og Hæstráðandi til Sjós og Lands ("Protector and supreme authority of all of Iceland on land and sea") 25 June 22 August 1809 (an intermezzo between Danish Governors styled Stiftamtmadur): Jørgen Jørgensen (b. 1780 d. 1841; nicknamed Hundadagakonungur "the Dog Day King"). In Estonia, State protector is a common rendering of Riigihoidja, a single Head of state and Head of government of that Baltic republic, 24 January 1934 24 April 1938 (acting to 3 September 1937), Konstantin Päts (b. 1874 d. 1956), earlier five times State Elder, thereafter the first and only President before the Soviet takeover. In Finland (linguistically close to Estonian), State Protector is a common rendering, besides Regent, of two Finnish Heads of State 18 May 1918 27 July 1919, the first incumbent being also the last of the previous — untitled — acting heads of state. In the elective kingdom called "Commonwealth" of Poland & Lithuania (August 1655 – 23 February 1660), King Karl X Gustaf (b. 1622 d. 1660) (as King of Sweden), in Polish Karol X Gustaw, was styled Protektor Rzeczypospolitej ('Protector of the Republic', i. e. the (Polish Lithuanian) Commonwealth) as challenger to the duly elected king Jan II Kazimierz during the middle part of his reign (17 January 1649 16 September 1668).
Наполеондық Франция
Рейн өзенінің шығысындағы Германияның көп бөлігінде, Пруссиядан басқа, 1806 жылдың 25 шілдесінен 1813 жылдың 19 қазанына дейін француз императоры Наполеон I Рейн конфедерациясының қорғаушысы деген қосымша атаққа ие болды, яғни Рейн конфедерациясының қорғаушысы, көбінесе Рейнбунд ("Рейн лигасы") деп танылған, ол жеңімпазға бағынған неміс князьдерін біріктірді. Оның диетасы мен патшалар кеңесінің төрағалығын неміс ханзадасы, Фюрстпримас ("Принц-примат") атқарды. Бонапарт француз оккупациясы кезінде Швейцарияда (сол кезде Гелветика Республикасы / Швейцария Конфедерациясы деп аталды) ұқсас лауазымға ие болды, бірақ оның атауы Médiateur de la Confédération Helvétique (Орталастырушы, 1809 – 31 желтоқсан 1813) болды, ал диета төрағалығы (заң шығарушы жиналыс, 1803 жылдың 10 наурызынан бастап), Конфедерацияның әрекет ететін басшысы, Landammann der Schweiz /Landamman de la Suisse /Landamano della Svizzera атағымен, оны өткізіп отырған кантонның басқарушысына берілді.
in most of Germany, east of the Rhine, except Prussia, from 25 July 1806 to 19 October 1813, the French Emperor, Napoleon I, bore the additional title of protecteur de la Confédération du Rhin, i. e. Protector of the Confederation of the Rhine, generally known as Rheinbund ('Rhenan League'), uniting the German princes that had bowed to the conqueror. The actual presidency of its diet and council of Kings was held by a German prince, the Fürstprimas ('Prince primate'). Bonaparte had a similar position in Switzerland (then called the Helvetic Republic/Swiss Confederation) under French occupation, but there his style was Médiateur de la Confédération Helvétique (Mediator, 1809 31 December 1813), while the chairmanship of the Diet (legislative assembly, since 10 March 1803), the acting Head of the Confederation, with the title Landammann der Schweiz /Landamman de la Suisse /Landamano della Svizzera , fell simply to the chief magistrate of the canton hosting it.
Өлеңсіз
Өзін-өзі Америка Құрама Штаттарының императоры I Нортон Мексиканың қорғаушысы атағын да өзінің құрметті атауларына қосты.
The self styled Emperor Norton I of the United States included among his titles "Protector of Mexico."
Колониялық әкімшілік
Испан Америкасында индейлерді қорғаушы конкистадорлардың зұлымдықтарын тоқтатуға, индейлердің мүддесі үшін жұмыс істеуге міндетті болды, мысалы, Кусконың (Перу) алғашқы миссионерлік епискобына осы құқық берілген. Британ империясында Қытай протектораттарын басқаруға жауапты отарлық шенеунік, британдықтар бақылауындағы Малакка түбегіндегі (қазіргі Сингапур да оның құрамында) этникалық қытай тұрғындарының әл-ауқатын қамтамасыз етумен айналысты. Француз империясында Protecteur des Indigènes, яғни "Жергілікті тұрғындардың қорғаушысы" – жергілікті қауымды қорғаумен жүктелінген отарлық лауазымды тұлға; иронияға толысымен, мұндай "туған" мәртебесі Реюньон аралында ресми түрде тіркелген (азиялық) иммигранттарға да берілді.
In Spanish America, a Protector of the Indians was to restrain the abuses of the conquistadores at the expense of the indigenous Indios, e. g. granted to the first missionary bishop of Cusco (in Peru). In the British Empire, a colonial official responsible for administering the Chinese Protectorates, entities charged with the well being of ethnic Chinese residents of the British held Straits Settlements—which included current day Singapore—during that territory's colonial period. In the French empire, the Protecteur des Indigènes 'Protector of the Natives' was a colonial official charged with the protection of an indigenous community; ironically, such 'native' status was also awarded to the (Asian) immigrants thus officially named on the island of La Réunion.
Католик
XIII ғасырдан бері Римде әдетте Рим куриясында белгілі бір діни орден немесе институт, бауырластық, шіркеу, колледж, қала, ұлт сияқтылардың мүдделерін қорғау үшін ерекше қамқорлықты белгілі бір кардиналға сеніп тапсыру қалыптасқан. Мұндай адам "Кардинал Қорғаушы" деп аталады.
Since the thirteenth century it has been customary at Rome to confide to some particular Cardinal a special solicitude in the Roman Curia for the interests of a given religious order or institute, confraternity, church, college, city, nation, etc. Such a person is known as a Cardinal Protector.
Исламдық
Хадим әл-Харамайн әш-Шарифайн, араб тілінде "Екі қасиетті мешіттің қызметшісі" – Мекке мен Медина (қажылық сапарларының бағыттары; екеуі де Ұлы Шерифтің Арабия түбегіндегі иелігінде; үшіншісі – Иерусалим, провинцияның бір бөлігі) атағы 1517 жылы, Мысырды бағындырғаннан кейін бір жыл өткен соң, Меке шерифі Сәлім хан I-ге берілді. Ол сонымен қатар "Имандылардың басшысы" және "Әлемнің Раббысының Пайғамбарының мұрагері", яғни халиф атағын алғаннан кейін, бұл атау оның таққа отырған барлық ұрпақтарының ресми титулының бір бөлігі болып қала берді.
The title Hâdim ül Haramain ish Sharifain or Khādim al Ḥaramayn al Sharifayn, Arabic for 'Servant of the Noble Sanctuaries', notably Mecca and Medina (the destinations of the hajj pilgrimage; both in the Grand Sherif's peninsular Arabian territory; the third being Jerusalem, part of an province) was awarded to Sultan Salim Khan I by the Sherif of Mecca in 1517, a year after his conquest of Egypt and assuming of the title of Commander of the Faithful, and Successor of the Prophet of the Lord of the Universe, i. e. Caliph; both remained part of the full style of his successors on the throne.