Кіріспе

1862 жылы АҚШ Азамат соғысының шайқасы

Кремптон саңылауының шайқасы немесе Буркитсвилл шайқасы 1862 жылдың 14 қыркүйегінде Мэриленд штатының батысындағы Кремптон саңылауында, АҚШ Азамат соғысының Мэриленд кампаниясы аясында, Оңтүстік тау шайқасының бөлігі ретінде Конфедерация бригадасының генерал-майоры Хоуэлл Кобб пен Одақ генерал-майоры Уильям Б. Франклин күштері арасында болды. Франклиннің VI корпусы Оңтүстік таудағы Кремптон саңылауында Конфедерация генерал-майоры Лафайетт МакЛоустың артқы қауіпсіздігін қорғауға тырысқан, шашырап жиналған шағын конфедерациялық күшке шабуыл жасады. МакЛоус Плезант аңғарының арғы жағындағы Мэриленд Хайтс қаласында Харперс Ферриді қоршауға қатысып жатқан еді. Конфедерация күштері санда аз болғанына қарамастан, күні бойы қарсы тұрып, ауыр шығынға ұшырады. Кешке қарай VI корпус конфедерациялық шепті бұзып, Плезант аңғарына өтті. Алайда Франклин жеңісін пайдалана алмады және Мэриленд Хайтс қаласында МакЛоусқа шабуыл жасамады. Тактикалық тұрғыдан шайқас Одақтың жеңісімен аяқталды, себебі олар конфедерациялық шепті бұзып, саңылаудан өтті. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Конфедерация Одақтың шабуылын тоқтатып, МакЛоустың артқы жағын қорғауға қол жеткізді.

Өмірбаян

1862 жылдың 13 қыркүйегінде Одақ генерал-майоры Джордж Б. Макклеллан Роберт Э. Лидің №191 арнайы бұйрығының жоғалған көшірмесін алды, онда Мэриленд штатындағы Конфедерацияның әрекет жоспары егжей-тегжейлі сипатталған. Бұл Ли әскерін бөліп, Харперс-Ферриді басып алу үшін бір бөлігін жібергенін көрсететін маңызды ақпаратты қамтыды. Осы қоршаудың бір бөлігі ретінде генерал-майор Лафайетт Маклоустың басқаруындағы бөлімдер Мэриленд Хайтс қаласын басып алуға, содан кейін қаладағы Одақ гарнизонын бомбалауға жіберілді. Артынан қорғау үшін Маклоус Браунсвилл ойысында (Крамптон ойысынан оңтүстікке бірнеше шақырым жердегі кішірек ойыс) және Крамптон ойысында шағын күзет орналастырды, екеуі де Плезант аңғарына және Мэриленд Хайтс шығыс беткейіне қол жеткізуге мүмкіндік берді. Крамптон ойысындағы күштерге бір артиллериялық батарея, генерал Уильям Махоун басқаруындағы үш жаяу әскер полкі, генерал Хауэлл Кобб басқаруындағы бір бригада және полковник Томас Т. Мунфорд басқаруындағы шағын кавалерия бөлімі кірді. Лагерьдегі көптеген оттар күткеннен гөрі Одақ күштерінің көп екенін көрсеткеннен кейін, генерал Ли бұл оның бөлінген күштеріне қауіп төндіретінін түсінді, сондықтан генерал Коббқа «өміріне түскен жағдайда да қақпаны ұстауға» бұйрық берді. Макклеллан генерал-майор Уильям Франклинге және оның VI корпусына келесі күні таңертең Букистаундың лагерінен Беркитсвиллге жолға шығуды бұйырды, Крамптон ойысы арқылы өтіп, Маклоустың артқы жағына шабуыл жасауды тапсырды. Ол бұйрықты дереу жібергенімен, Франклинге таңертеңге дейін күтуге рұқсат беру арқылы оның бұйрығы шамамен 11 сағатқа кешікті.

Шайқас

Шағын Конфедерация күштері жерді барынша пайдаланды: Махоун бригадасының үш полкі мен Мунфордтың атты әскері бастапқыда таудың шығыс жағында орналасқан, артиллерия оның еңісінің ортасында, ал Кобб бригадасы шыңда бекініп орналасты. Таудан олар таң бойы Франклиннің VI корпусы Миддлтаун аңғары арқылы оларға қарай келе жатқанын бақылады. Федералистер шамамен түскі уақытта Беркитсвиллге жеткенде, Конфедерация артиллериясы атыс ашты. Беркитсвиллде, артиллерия атысына ұшырағанда, Франклин әскерін үш колоннаға жинады. Сағат 15:00-де, шамамен 3 сағаттық кешігуден кейін, VI корпус шабуылға көшті. Кешігудің себебі анықталған жоқ, бірақ ол қымбатқа түсті. Одақтың әскері баяу, бірақ тұрақты түрде ілгеріледі, артиллерия қолдау көрсетті. Олардың көптігі Махоун полктерін, атты әскерді және тау еңісіндегі артиллерияны жеңіп шықты. Шегінетін Конфедерация әскерін генерал Кобб қысқа уақытқа шыңда қайта жинады, бірақ Бірінші Нью-Джерси бригадасының (алғашқы төрт Нью-Джерси полкі) шабуылына төтеп беруге шамалары жетпеді. VI корпус шыңға жеткен соң, Конфедерация әскерін олардың орналасқан жерінен ығыстырып, он бес минуттың ішінде ауыр шығын келтірді. Конфедерацияның жоғалтуларына Коббтың көмекшісі Джон Базил Ламар және Люциус К. К. Ламардың інісі Джефферсон М. Ламар кірді. Екі Ламар да Коббтың бұрынғы әйелі Мэри Энн Ламармен туысқандық байланыста болды. Конфедерацияның шыңдағы шебі бұзылғаннан кейін, әскерлер Плезант-Вэллиге барлық бағытта тарап кетті және федералистерге қарсы күресу мүмкіндігінен айырылды. Бірақ жеңіліске ұшырамас бұрын, олар үш сағатқа қарсы тұрды. Бұл, VI корпустың Крамптонс Гэпке жетіп, шабуылды бастауындағы кешігумен бірге, Франклин адамдарын Плезант-Вэллиде қайта жинаған кезде сағат 18:00-ден кейін болды және Мэриленд Хайтстағы Маклоустың күштеріне екінші шабуыл жасау үшін тым кеш болды. Келесі күні Харперс-Ферри Конфедерацияға берілді, ал Франклин Плезант-Вэллиде лагерьде отырып, Маклоустың күштері одан екі есе көп екеніне сенді.

Салдары

VI корпустың барлығы 115 қаза тапты, 416 жараланды және 2 жоғалып кетті, жалпы саны 533 адам шығынға ұшырады. Конфедерация күштері 130 қаза тапты және 759 жараланды, барлығы 887 адам шығынға ұшырады. Тактикалық тұрғыдан алғанда, федералдылар конфедераттарды өткелден ығыстырып, оларға ауыр шығын келтірді, соғыстың осы кезеңіне дейін Ли армиясының бөлігі алғаш рет шайқас алаңынан шығарылды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, конфедераттар күштері сандық артықшылығына қарамастан, федералдықтардың үш сағатқа шабуылын тоқтата алды. Бұл кешігу Мерлиленд Хайтстағы МакЛоустың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және келесі күні таңертең Харперс Ферриді басып алуға жеткілікті болды. Одан да маңыздысы, Кремптонның өткелін басып алғаннан кейін генерал Франклин МакЛоусқа шабуыл жасауға батыл болмады және Стоунволл Джексон корпусының Шарпсбургтегі конфедерация армиясының негізгі күштерімен кездесуіне мүмкіндік берді, бұл үш күннен кейін Антиэтам шайқасына жағдай жасады. Сол жерде Ли соғыстың ең қанды күнінде қарсы тұрды. Президент Авраам Линкольн Антиэтамдағы шартты жеңісті өзінің Азат ету жарлығын жариялауға негіз ретінде пайдаланды.

Сақтау

Ұрыс алаңы және шығысқа қарай кең аумақ Ұлттық тарихи орындар тізілімінде тарихи аудан деп жарияланды. Кремптонның қабығы тарихи ауданы 2011 жылдың 12 қаңтарында бекітілді, оған Кремптонның қабығы және Браунсвилл қабығы төңірегіндегі тау, Буркиттсвилл қаласы және айналасындағы ландшафт кіреді.