Кіріспе

1562 жылғы француз дін соғысындағы шайқас

Дрю шайқасы 1562 жылдың 19 желтоқсанында католиктер мен гугеноттар арасында болды. Католиктерге Ан де Монморенси басшылық етсе, гугеноттарды Конде принці Людовик I басқарды. Екі тараптың қолбасшылары тұтқындалғанымен, француз католиктері жеңіске жетті. Бұл француз дін соғыстарының алғашқы маңызды шайқасы және бірінші француз дін соғысының жалғыз ірі шайқасы болды.

Ашылу қозғалыстары

Бұл француз дін соғыстарының алғашқы маңызды шайқасы болды. Протестант әскері Нормандияға солтүстікке қарай жылжуға тырысқанда Дрю жолында католик патша әскерімен кездесті. Олар аз ғана кемшілікпен басталды, себебі марш бойында жеткілікті мөлшерде барлаушылар орналастырылмаған еді, себебі Колиньи Кондені католиктер шабуыл жасамайтынына көндіргендіктен, шайқас шебі туралы шатасу туды. Католиктер сандар бойынша басым болғанымен және олардың жаяу әскері тәжірибелі болғанымен, олар сол кезеңдегі шешуші шайқастардың негізгі шабуылдық құралы болған ауыр атты әскерден күйреп қалды. Бұл оларды хугеноттармен, әсіресе ашық және көлбеу далалық жағдайда, үлкен атты әскер шабуылына өте қолайлы болған бұл майданда шайқасуға қатысты сақ қылды. Осы артықшылықты бейтарап ету үшін патша әскері Бленвиль мен Эпинай ауылдары арасында қорғаныс позициясын құрды. Протестант әскері екі қатарға бөлінді. Бірінші қатарда негізінен жандармдар мен неміс рейтерлерінен (мылтықпен қаруланған) ауыр атты әскері болды. Екінші қатарда жалдамалы ландскнехттер мен француз жаяу әскерінен құралған жаяу әскері орналасты. Мақсаты – атты әскер шайқастың негізгі күшін өз мойнына алуы, ал нашар жаяу әскері шайқас шебін тұрақтандыру және қайта жиналу орыны ретінде қолданылуы еді. Екі әскер екі сағат бойы бір-біріне қарап тұрды, содан кейін шайқас басталды. Ла Ну өзінің «Дискурсында» екі француз әскерінің бір ғасырдан астам уақыттан бері алғаш рет бетпе-бет келгенін, екі тарапта да достары мен туыстары болғанын және осы оқиға үлкен трагедияның бастауы болатынынан қорқып, шайқасты бастауға ешкім батылмағанын айтады.

Шайқас

Соғыс төрт негізгі кезеңге бөлінді. Бірінші кезеңде гугеноттар католиктердің сол жағына ірі атты әскер шабуылын жасады, олар оларды жылдам жеңіп, қысқа мерзім ішінде католик әскерінің бүкіл сол қанаты ыдырап, қашқа жолға түсті. Осы кезеңде Анн де Монморенсидің атының астынан атып түсірілді, ол тұтқынға алынып, тез арада Орлеанға әсір ретінде жеткізілді. Тек швейцариялықтар ғана ауыр қатыгездіктерге ұшырағанына қарамастан, орталықта тұруға қол жеткізді. Протестанттық атты әскердің көп бөлігі қашқан жауларын олардың жүк-дәулетін тасымалдаған керуендеріне қарай қуды да, оларды тонады. Соғыстың екінші кезеңінде швейцариялықтар күрестің көп бөлігін өз мойындарына алды, оларға атты әскерлер, содан кейін протестанттық Ландскнехт полкі бірнеше рет шабуыл жасады. Олар Ландскнехттерді жеңіп, католиктердің артиллериясын қайта басып алмақ болғанымен, ақырында жаңа гугенот жандармдарының соңғы шабуылымен жеңіліске ұшырады. Мұны көрген протестанттық атты әскердің көп бөлігі католиктердің жүк-дәулетін тонауға кетіп, өздерінің жаяу әскерін атты әскердің қолдауысыз қалдырды. Осы сәтте, үшінші кезеңде, осы уақытқа дейін күшін жинаған Гиз мен Сент-Андре жаңа әскерлерімен алға жылжыды. Олар нашар қаруланған, азаған пикмендері бар француз гугеноттарының жаяу әскерін жоқ етті, ал қалған гугенот Ландскнехт полкі бір соққы да жасамай кері шегінді. Бірнеше сағат бойы шайқасқаннан кейін шаршаған протестанттық атты әскер жақсы тәртіппен кері шегінді, бірақ Конде осы шегіну кезінде тұтқынға түсті. Соғыстың төртінші және соңғы кезеңінде католик әскері жеңіске жеткендей көрінді. Алайда Блейнвилл маңындағы орманның артында Колиньи мыңға жуық француз және неміс аттыларын жинап, қайтадан шабуылға шықты. Бұл соғыстың барысын қайта өзгерте алатын еді, өйткені қалған бірнеше жүз католик ауыр атты әскері бұл шабуылға қарсы тұруға жарамсыз болды. Алайда Гиз өзінің соңғы сенімді жаяу әскер полкіне, Мартиг басқаратын тәжірибелі француз бөліміне, Блейнвиллдің оңтүстігінде шаршы құруға бұйрық берді. Олар алға жылжыған гугеноттарға аркебус оқтарын төкті, ал олар бұрынғыдағы найзаларын қолданғандықтан пикмендерді бұзуға күші жетпеді. Жеңіске жете алмайтынын және қараңғылық жақындап келе жатқанын түсінген Колиньи, алаңды католиктерге қалдырып, әскерін кері шегінуге бұйырды.

Соғыстың соңы

Соғыстан кейін салдары айқын бола бастады. 30 000 сарбаздың шамамен 9–10 000-ы қаза тапты немесе жарақат алды, бұл сол дәуірдегі ең қанды шайқастардың біріне айналдырды. Парижден жарақат алғандарға көмек көрсетуге жіберілген хирург Амбруаз Паре: «бір лигалық аймақтағы жердің өлі денелермен толығымен жабылғанын, олардың бәрі екі сағаттан да аз уақытта қаза тапқан» деп сипаттады. Күнінің соңында майданға тасталып қалған көптеген жарақат алғандар суықтан және шоктан көз жұмды, бұл, Жан де Мергей есінде қалғандай, «мен сезінген ең суық түн» еді. Әрі, католиктер шайқаста жеңіске жеткенімен, олардың атты әскері арасында ауыр шығынға ұшырады, шамамен 800-і қаза тапты. Бұл француз ақсүйектеріне пропорционалдық емес әсер етті, олардың ішінде ерекше Сент-Андре, Франсуа II, Невер герцогы және Габриэль де Монморенси болды. Сент-Андренің қазасы және Монморенсидің шайқаста тұтқынға алынуы Гиз герцогын патшаның соғыс күштеріне толыққанды қолбасшылыққа жеткізді, бұл Екатерина де Медичидің келіссөздер арқылы бейбітшілікке келу жоспарларын қиындатты және Орлеандағы соңғы қақтығысқа жол ашты.

Соғыстың аяқталуы

Католиктер жеңіске жеткенімен, олар осы жеңістің артық пайдасын тигізе алмады және Орлеанға, Луарадағы соңғы гугенот бекінісіне шабуыл жасауға дайын болуларына шамамен жеті апта уақыт кетті. Осы уақыт ішінде протестанттар қаланы қалған жаяу әскерлерімен нығайтып, дерлік зардап көрмеген ат әскерін қайта жинады. Осы күштермен Колиньи төменгі Нормандиядағы маңызды қалаларға протестанттардың бақылауын қайта орнатты. Бұл, Орлеан қамалының қарсаңында Гиз герцогының қаза тауып, өлтірілуімен қосылғанда, бірінші азаматтық соғыс гугеноттардың толық жеңілісімен емес, гугеноттардың ғибадат етуіне шектеулер қойған Амбоаз эдиктымен аяқталды.

Стратегиялық әскери сабақтар

Бұл шайқастан екі жақ та маңызды сабақтар алды. Патша әскері швейцариялық жалдамалылардың тиімділігіне көз жеткізіп, француз дін соғыстары кезінде олардың бөлімдерін жалдауды жалғастырды. Керісінше, екі жақ та неміс Ландскнехттерінің нашар әскер екеніне көз жеткізіп, ертедегі азамат соғыстарында оларды пайдалануды тоқтатты; алайда, олар кейіннен қоршау кезінде өздерінің құндылығын дәлелдеді, олардың әмбебаптығы оларды атыс қаруын пайдаланбаған швейцариялықтардан гөрі әлдеқайда тиімді етті. Бұл шайқас сондай-ақ, найзалы ауыр атты әскердің ескіргені жоқ, майданның ең маңызды әскер түрі екенін нығайтты және екі жақ та болашақта жаяу әскердің есебінен ауыр атты әскерді көбейтуді жалғастырды. Шабуыл алдында тапаншадан оқ атып шабуылдай алатын неміс рейтерлерінің тиімділігі ерекше көзге түсті, олар швейцариялық полкті қырқып жіберді, бұл екі жақтан да байқалды. Дрю француздар үшін психологиялық шешімді момент болды, себебі ол француз әскери элиталарының өзара қырғынға ұшырауына кедергі келтіретін соңғы нәрсені жойды, бұл кейіннен француз мемлекетіне зор зиян келтірді. Соңында, бұл шайқас француз патша әскерінің ашық майдан шайқастарына деген көзқарасына маңызды әсер етті. Олар оны тек ең тар маржамен жеңді, себебі бұл гугеноттардың жеңісіне айналуы мүмкін еді, бұл шайқастардың өте қымбат және қауіпті екенін, жеңіске жетуге сенімділік болмаса, олардан қашу керек екенін көрсетті. Король өзінің негізгі қорғаныс күштерін жоюға мұқтаж болған жоқ. Тіпті олар әсерлі жеңістерге қол жеткізген кезде де, протестанттық бекіністерді толық басып алу үшін жеткілікті жылдамдықпен қимылдай алмады, сондықтан мұндай шайқастардың нәтижесі көбінесе көңіл көншітпейтін болды. Дрюде алынған сабақтар жүрекке сіңіріліп, дін соғыстары жалғасқан келесі он төрт жыл бойы сезілді.