Кіріспе
Көксік бұлшық еттері, көбінесе «көксік» деп аталады, көксік аймағын құрайтын үш бұлшық еттің тобы: gluteus maximus, gluteus medius және gluteus minimus. Үш бұлшықет иық сүйегі мен сақтан басталып, сан сүйегіне бекінеді. Бұлшықеттердің қызметтеріне жамбас буынының созылуы, жаңғақтың сыртқа қарай жылғалануы, сыртқы және ішкі айналуы жатады.
The gluteal muscles, often called glutes, are a group of three muscles which make up the gluteal region commonly known as the buttocks: the gluteus maximus, gluteus medius and gluteus minimus. The three muscles originate from the ilium and sacrum and insert on the femur. The functions of the muscles include extension, abduction, external rotation, and internal rotation of the hip joint.
Құрылымы
Глютей максимусы – үш глютей бұлшық етінің ішіндегі ең үлкені және ең үстірткісі. Ол жамбастың пішіні мен сыртқы түрінің көп бөлігін құрайды. Бұл төртбұрышты пішінді, тар және қалың етті масса, және ол жамбастың көрінуін қалыптастырады. Глютей медиусы – жамбастың сыртқы бетінде орналасқан кең, қалың, сәулелі бұлшықет. Ол глютей максимусының астында орналасқан, ал оның артқы үштен бір бөлігі глютей максимусымен, ал алдыңғы үштен екі бөлігі – тері және фасциядан бөлетін глютеалды апоневрозбен жабылған. Глютей минимусы – үш глютей бұлшық етінің ең кішісі және ол глютей медиусының тікелей астында орналасқан. Глютеалды бұлшық еттерінің көлемі жамбастың пішініне толыққанды ықпал етпейді. Басқа маңызды фактор – жамбастың май қабаты (панникулус адипозус), ол осы аймақта жақсы дамыған және жамбасқа ерекше дөңгелек пішін береді. Жалпы жаттығулар (тек глютеалды бұлшықтарды ғана емес, бүкіл дене үшін) майды жоғалтуға көмектеседі, бұл денедегі тері астындағы май жинақтарының азаюына, соның ішінде панникулустың көлемінің кішіреюіне әкелуі мүмкін. Сондықтан, арық және белсенді адамдарда глютеалды бұлшықтар жамбастың пішініне, майлы және аз қозғалған адамдарға қарағанда көбірек үлес қосады. Панникулус сияқты әртүрлі жерлерде сақталатын дене майының мөлшері генетикалық және гормоналды факторлармен анықталады.
Үлкен жақ сүйек
Глютеус максимусы ішкі жоғарғы иықтың артқы глутеальды сызығынан, оның үстінен және артынан, соның ішінде сүйектің кедір-бұдыр бөлігінен; сакрамның төменгі бөлігінің артқы бетінен және кокцикстің бүйірінен; эректор спина (мұрттық фасция), сакротубероздық байлам және глютеус медиусты жабатын фасцияның апоневрозынан басталады. Талшықтары көлбеу түрде төмен және жаққа қарай бағытталған; бұлшық етте екі бекітілу орны бар: бұлшық еттің жоғарғы және ірі бөлігін құрайтын, төменгі бөлігінің беткі талшықтарымен бірге қалың шеміршек қабықшасында аяқталады, ол үлкен трохантерден өтеді және фасция латаның илеотибиальды жолағына бекітеді; ал бұлшық еттің төменгі бөлігінің терең талшықтары vastus lateralis және adductor magnus арасындағы глутеальды түймешікке бекітіледі. Оның қызметі – жамбас буынын созу және сыртқа бұру, сондай-ақ, омыртқаны созу.
Those forming the upper and larger portion of the muscle, together with the superficial fibers of the lower portion, end in a thick tendinous lamina, which passes across the greater trochanter, and inserts into the iliotibial band of the fascia lata; and the deeper fibers of the lower portion of the muscle are inserted into the gluteal tuberosity between the vastus lateralis and adductor magnus. Its action is to extend and to laterally rotate the hip, and also to extend the trunk.
Жатырлық орта
Глютей ортасы бұлшығының басталуы иық сүйектің сыртқы бетінде, иық қыртысы мен артқы глютейлік сызық арасында, жоғарыда, ал алдыңғы глютейлік сызық төменде орналасқан. Глютей ортасы бұлшығы сонымен қатар оның сыртқы бетін жабатын глютейлік апоневроздан да басталады. Бұлшық ет талшықтары күшті, жалпаққан сіңірге жиналады, ол үлкен трохантердің бүйір бетіне бекітеді. Нақтырақ айтқанда, бұлшық ет сіңірі үлкен трохантердің бүйір бетінде төмен және алға қарай созылатын көлбеу тізімге еніп орналасады.
Минималды омыртқа
Кішкентай жамбас бұлшықтары желдей пішіндес, иықтың сыртқы бетінен, алдыңғы және төменгі жамбас сызықтары арасынан, ал арт жағынан үлкен секірме шетінен басталады. Бұлшық талшықтары сәулелі апоневроздың терең бетіне жиналады, және бұл үлкен трохантердің алдыңғы жиегіндегі ойысқа енетін tendon-да аяқталады, сондай-ақ жамбас буынының қапшығына кеңейеді.
Функция
Бұлшықеттердің функцияларына жамбас буынының кеңеюі, жаңғақтың шетке қарай жылғалануы, сондай-ақ ішкі және сыртқы айналуы кіреді. Глютей максимусы илиотибиалдық жол арқылы созылған тізеге де қолдау көрсетеді.
Клиникалық маңызы
Ұзақ уақыт отыру тұрақты қысым мен қолданылмау салдарынан жамбас бұлшықтарының әлсіреуіне (атрофиясына) алып келуі мүмкін. Бұл төменгі бел ауруымен байланысты болуы мүмкін (бірақ оның міндетті себебі емес), сондай-ақ, отырудан тұру, баспалдақпен көтерілу сияқты жамбас бұлшықтарының қатысуын қажет ететін кейбір қимылдарда қиындықтар тудыруы мүмкін.
Жаттығу және созу
Кез келген жаттығу, артқы жағын жұмыс істейтін және/немесе созатын, қолайлы, мысалы, қаз-қалпақ, жамбас итеру, баспалдақпен көтерілу, фехтовальдық жаттығулар, велосипед тебу, есу, сквоттар, арабеск, аэробика және артқы жаққа арналған түрлі арнайы жаттығулар. Салмақ көтеру жаттығулары, бөкше бұлшықтарын күшті күшейтетіні белгілі, олардың ішінде: сквот, становой тяга (deadlift), аяқ пресі, сыртқы жамбас айналымын және жамбасты созуды қамтитын кез келген басқа да қозғалыстар.
Мәдени маңызы
Жақсы қалыптасқан жамбас бұлшықтары ұзақ жылдардан бері денсаулық, күш және жыныстық тартымдылықпен байланысты. Денсаулық тұрғысынан, олар "жақсы формада" екендігінің белгісі болып табылады. Бұл әдетте адам дұрыс тамақтанады, жеткілікті ұйықтайды және дене шынықтырумен айналысады дегенді білдіреді, бұл барлығы да денсаулыққа пайдалы. Күш жағынан алғанда, жамбас бұлшықтары денедегі ең үлкен және ең күшті бұлшықтардың бірі болып табылады. Егер олар жақсы дамыған болса, адамның күшті болу ықтималдығы артады. Олар сондай-ақ аяқтарды иіп-түзету, белді иіп-түзету және бұру сияқты маңызды қозғалыс диапазондарына үлкен үлес қосады. Осы қозғалыс диапазондары адамның күшті және динамикалық түрде қозғалу қабілеті үшін өте маңызды және жамбас бұлшықтарының арқасында олар қуатқа толы болады. Егер жамбас бұлшықтары жақсы қалыптасқан болса, адам тиімді қозғала алады. Жыныстық тартымдылық тұрғысынан, жамбас бұлшықтарына маманданып зерттеу жұмыстарын жүргізетін Брет Контрерас физиоантропологиялық тұрғыдан, мұның себебін тіршілік ету және өркендеуге қабілеттілік пен отбасын өркендету мүмкіндігі арасындағы сезімдік бағалаумен байланыстырып қарастырады. "Ер және әйел адамдардың жақсы қалыптасқан жамбас бұлшықтарына тартылуы заңды, себебі олар үлкен, күшті жамбас бұлшықтарын тіршілік ету, көбею, аң аулау және қорғану қабілеттерімен байланыстырады".
Көркемдік бейнелеу
Жақсы дамыған мүшеқабат бұлшықеттері өнерде қуатты, сергекті қозғалысқа қабілетті екенін, ерлік пен өнімділікті білдіру үшін және осы мәселелер бойынша эстетикалық талаптарды қанағаттандыру үшін жиі қолданылады.