Кіріспе

Резос (, Rhēsos) – Эврипидтің туындыларына жататын афиналық трагедия. Оның авторлығы ежелгі заманнан бері даулы болып келген, ал бұл мәселе 17 ғасырдан бері қазіргі заманғы ғылымда да пікірталас тудырып келеді. Пьесаның түпнұсқалығы алғаш Джозеф Скалигер, кейін басқалар тарапынан сынға ұшырады, себебі пьесаның эстетикалық ерекшеліктерімен қатар, сөздік қоры, стилі және техникасы да ерекшеліктерге толы болды. Эврипидке жатқызылуы дәстүрлі болғанымен, бұл мәселе әлі де даулы. "Резос" оқиғасы Троя соғысы кезінде, Одиссей мен Диомедтің Троя лагеріне жасырын кіруімен өрбиді. Осы оқиға Гомердің "Илиада" дастанының 10-шы кітабында да баяндалған.

Кескіннің қысқаша мазмұны

Түн ортасында, жаудың күдікті әрекеттерін іздеп жүрген троялық сақшылар грек лагерінде жарқын оттарды көреді. Олар Гекторға дереу хабарлайды, ол Эней көндірмес бұрын, жалпы қаруға шақыруға дайын тұрады. Энейдің пікірінше, ең дұрысы – грек лагеріне біреуді тыңшылыққа жіберіп, жаудың не істеп жатқанын білу. Долон соғыс жеңіске жеткенде Ахиллдің жылқысын алу үшін гректерге тыңшылық етуге келіседі. Гектор ұсынысты қабылдап, оны жібереді. Долон қасқыр терісін киіп, гректерді алдау үшін төрт аяғымен жүруді жоспарлайды. Содан кейін, Долон жолға шыққаннан кейін, көршілес Фракияның патшасы Резус троялықтарға көмектесу үшін келеді. Гектор оны көп жылдық кешігуі үшін кінәлайды, бірақ келуін қабылдайды; Резус бастапқыда келуге ниеттенгенін, бірақ скифтердің шабуылынан өз жерін қорғауға мәжбүр болғанын айтады. Осы уақытта, Гекторды өлтіру мақсатымен троялық лагерге бет алған Одиссей мен Диомед Долонға кездесіп, оны өлтіреді. Олар мақсаттарына жеткенде Афина оларды Гектордың емес, Резустың ұйықтайтын бөлмесіне бастайды, оларға Гекторды өлтіруге тағдырланбағанын ескертеді. Диомед Резусты және басқаларын өлтіреді, ал Одиссей қашпастан бұрын оның бағалы жылқысын алып кетеді. Резустың адамдары арасында Хектордың кінәлі екендігі туралы қауесет таралады. Гектор келіп, сақшыларды кінәлайды, ал оның айлакерлігін қарап, кінәлінің тек Одиссей болуы мүмкін екенін көрсетеді. Резустың анасы, тоғыз музаның бірі келіп, кінәлілердің барлығын – Одиссейді, Диомедті және Афинаны айыптайды. Ол сондай-ақ Резустың қайта тірілетінін, өлімсіз болып, үңгірде өмір сүретінін жариялайды. Бұл қысқа пьеса "Илиадамен" салыстырғанда ерекшеленеді. Мұнда Долонның рөлі екінші планға түсірілсе, Резус туралы және троялықтардың оның өлтірілуіне реакциясы туралы көп мәлімет беріледі.

Авторлық дау

Ежелгі заманнан бері "Резус" пьесасын Еврипид жасамағандығын толыққанды жоққа шығарған алғашқы адам Л. С. Валькенер болды, ол бұл туралы "Фенисса" (1755) және "Еврипидтің жоғалған пьесаларының қалдықтары туралы диатриба" (1767) еңбектерінде жазды. Гилберт Мюррей "Резус" пьесасына кіріспе жазғанда, пьесадан үзінділерді Александриялық ерте жазушылардың келтіргенін айтты. Дегенмен, пьесамен бірге жеткен ежелгі болжамдар, оның нақтылығына бірқатар ғалымдар күдік келтіргенін көрсетеді, бірақ олардың есімдері белгісіз. Вайос Лиапис ұсынған соңғы теорияға сәйкес, "Резус" б.з.д. IV ғасырының соңында Филипп II немесе Александр Македонский сарайында белгісіз автор жазған. Ричмонд Латтимор 1958 жылы "Резус" пьесасын Еврипид жазғанын, мүмкін б.з.д. 440 жылға дейін жазғанын мәлімдеді, ал 1964 жылы Уильям Ричи пьесаның нақтылығын қорғайтын кітап жазды, бірақ оның қорытындыларына Эдуард Френкель қарсы шықты. Майкл Уолтон қазіргі заманғы ғалымдардың классикалық авторитеттермен келісе отырып, пьесаны Еврипидке жатқызатынын айтты, бірақ кейінірек жазған еңбегінде бұл авторлыққа күдік келтіретін ғалымдардың әлі де бар екенін мойындады.