Кіріспе

Негізінен паштун ауғандық саяси партиясы және бұрынғы жауынгерлік жасақ – Хезб-е Ислами Гүлбұддин (حزب اسلامی گلبدین; қысқартылған HIG), сондай-ақ Хезб-е Ислами деп те аталады.

Кеңес-ауған соғысы (1979–1989) кезінде Хезб-е Ислами Гүлбұддин Пәкістанның Әскери барлау қызметі (ISI) арқылы кеңеске қарсы күштермен жақсы қаржыландырылды. 1990 жылдардың ортасында ХИГ Талибанның күшеуімен "ауған саясатынан ығыстырылды". 2001 жылғы Ауғанстандағы соғыстан кейін ХИГ "агрессивті содырлық топ ретінде қайта пайда болды, Коалиция күштеріне және президент Хамид Карзай басқаруына қарсы көптеген қанды шабуылдарға жауапкершілікті мойнына алды". Президент Ашраф Ғани елден Тәжікстанға немесе Өзбекстанға қашқаннан кейін Біріккен Араб Әмірліктерінде пайда болды және ол мұндай келіссөздерді қолдайтынын және Ауғанстанға оралу мүмкіндігін талқылап жатқанын мәлімдеді.

Тақырыбы: Хезб-и-Исламидің бөлінісі

Алғашқы Хезб-е Ислами Гүлбұддин Хекматиярдың 1976 жылғы маусым айында құрылған. 1979 жылы Мулави Юнас Халис Хекматиярдан бөлініп, өзінің жеке тобын құрды, ол Нангархардағы өкілдігімен Халис фракциясы ретінде танылды. Гүлбұддин Хекматияр басқарып келген Хезб-е Исламидің қалған бөлігі содан бері "Хезб-е Ислами Гүлбұддин" немесе HIG деп белгіленді.

Кеңестер мен Кабул әкімшілігіне қарсы соғыс

Кеңес-афған соғысы кезінде (1979-1989), Хезб-э-Ислами Гүлбұддин Пәкістанның Ішкі Құпия Қызметі (ISI) арқылы кеңес үкіметіне қарсы күштерден қаржылық қолдау алды. Хезб-э-Ислами Гүлбұддин британдық MI6 құпия қызметімен де байланыс орнатты, ол оған әскери оқыту, жабдықтар және «пропагандалық» қолдау көрсетті, ал оның басшысы Хекматияр 1986 жылы Даунинг-стритте Маргарет Тэтчермен кездесті. 1981 немесе 1985 жылдан бастап Хезб-э-Ислами Гүлбұддин Кеңес Одағының басқындығына қарсы күрескен сунниттік моджахеддер күштерінің «Пешавар жетілігі» одағының бір бөлігіне кірді. 1979 жылдан 1981 жылға дейін бұл топ Пешавар топтарының ең маңызды қарсылық фракциясы саналды. Хекматиярдың мінезіне байланысты, 1983 жылға қарай топтың ықпалы әлсіреп, басқа ауған моджахеддерінің арасында беделі түсті. Хекматияр және оның партиясы Пәкістан шекарасына жақын жерде кеңес коммунистеріне қарсы күресті. Кунар, Лагман, Джалалабад және Пактия сияқты аймақтар Хезб-э-Исламидің бекіністері болды. Партия Хекматиярдың басшылығымен жоғары деңгейде орталықтандырылған және 1994 жылға дейін Пәкістанмен тығыз қарым-қатынаста болды.

Азамат соғысы (1992-2001)

1992 жылдың сәуірінде Хизби Ислами (ХИГ) Ауғанстандағы азамат соғысының басталуына қатысты. 1994 жылы Хизб-и Ислами Афғанистан (ХИА) Астана Кабулды бомбалауы салдарынан "25 000-нан астам азамат өлді" деп хабарланды. Ауғанстандағы үздірілмейтін, құрылысшыл бақталасқандықтан наразы болған Пәкістанның Әскери барлау қызметі (ISI) 1994 жылы ХИГ-ден бас тартып, Талибанды қолдады. 1996 жылдың қыркүйегінде Талибан ХИГ-ты Кабулдан қуғаннан кейін, оның көптеген жергілікті командирлері "идеологиялық көзқарасының ұқсастығы және тайпалық байланыстар" себептерімен Талибанға қосылды. Пәкістанда Хезб-э Ислами жаттығу лагерьлерін "Талибан басып алып, "Жамият Улема-э Ислам" (ЖУИ) сияқты топтарға, мысалы, "Сипах-э Сахаба Пакистанға" (ССП) тапсырды".

2001 жылдан кейін

Колумбияның исламизм сөздігі 1990 жылы Саддам Хусейнді қолдағаннан кейін Сауд Арабиясының қолдауын жоғалтып, 1994 жылдан кейін Пәкістанның қолдауын жоғалтқаннан соң, "Хизб-и Исламидің қалған бөлігі әл-Қаида мен Талибанға бірікті" деп хабарлайды. Хезб-э Ислами Гүлбұддин 2001-2006 жылдар аралығында АҚШ Мемлекеттік департаментінің Шетелдік террористік ұйымдар тізіміне енбеді. Дегенмен, ол 2007 жылғы "Мазасыздық тудыратын топтар" деп аталған қосымша тізімде болды. "Еркін Еуропа" радиосы "2006 жылы Хекматияр араб тіліндегі "Әл-Жазира" телеарнасында көрсетілген бейнеде пайда болып, өзінің күштерінің "Әл-Қаида" қатарында күресуге ниеттенгенін мәлімдеді" деп хабарлады. Le Monde газетінің мәліметінше, 2007 жылы топ Мазари-Шариф және Жалалабад аймақтарында белсенді болды. HIG 2008 жылы Карзайды өлтіруге шамалы жеткен әскери шеруге жасалған шабуылға, 2008 жылғы Кабул маңындағы шабуылда 10 француз сарбазының қаза табуына, сондай-ақ 2009 жылғы 3 қазанда 150 көтерілісшінің Нұристан провинциясындағы алыс бекетке шабуыл жасап, 8 американдық сарбазды өлтіріп, 24 адамды жаралауына жауапкершілікті мойнына алды. Jamestown Foundation 2004 жылы Парламент Спикерінің орынбасары Сардар Рахманоглудың сөзін келтіре отырып, HIA мүшелері "министрлер кабинетінен бастап уақытша және басқа да мемлекеттік лауазымдарға дейін, үкіметтік кеңселердің 30-40 пайызын иеленеді" деді. 2008 жылы Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштері Хезби Исламның әскери бөлімінің құрамында 1000-ға жуық адам, оның ішінде жартылай штатты жауынгерлер бар екенін бағалады. 2009 жылы Хезби Исламидің бейбітшілік фракциясы Абдул Хади Аргандивал басшылығымен Ауғанстанда тіркелген саяси партия болып табылды. 2010 жылдың наурыз айының басында Талибан мен HIG элементтері Бағлан провинциясында шайқасқандығы хабарланды. Полиция мәліметінше, 11 қолбасшысы мен 68 жауынгері бар Хизб-э Исламидің бір тобы жексенбі күні (7 наурыз 2010 жыл) топ пен Талибан арасындағы қақтығыста 79 адам қаза болғаннан кейін Ауғанстан үкіметіне қосылды.

Бейбітшілік келіссөздері 2010-2016

1389 жылғы Норуз мерекесін атап өту кезінде (2010 жылдың 21 наурызы, батыс күнтізбесі бойынша) Хизб-и Исламидің бас сөйлеушісі Харун Заргун бес адамдық делегацияның Кабулға үкімет шенеуніктерімен кездесу үшін келгенін, сондай-ақ Ауғанстанның бір жерінде Талибан жетекшілерімен кездесу жоспарланғанын мәлімдеді. Пактика провинциясының парламент депутаты Халид Фаруки Хизб-и Исламиден екі делегация келгенін растады. Ұйымның Пәкістандағы өкілі Заргун делегацияның 15 тармақты жоспары бар екенін айтты, онда 2010 жылдың шілдесінде – Президент Барак Обаманың көздеген әскер шығару мерзімінен бір жыл бұрын – шетелдік күштердің елден шығуы көзделген. Жоспарда сондай-ақ 2010 жылдың желтоқсанында қазіргі Ауғанстан Парламентін уақытша үкімет немесе шурамен алмастыру, содан кейін бір жыл ішінде жергілікті және ұлттық сайлаулар өткізу қарастырылған. Заргун жаңа Ауғанстан Конституциясының қазіргі нұсқаны ескі нұсқалармен біріктіре отырып жазылатынын мәлімдеді. Сол күні Ауғанстанның вице-президенті Мохаммад Касим Фахим Ауғанстанның солтүстігіндегі Мазари-Шариф қаласында Норуз мерекесінде өткен шарада соғыс жасаушыларға үндеу жасады. Ол олардың қатысуымен болашақтағы ұлттық конференция бейбітшілікке негіз салады деп мәлімдеді. Ол қарсылық күштерін сәуірдің соңында немесе мамырдың басында жоспарланған жирғаға, яғни кеңеске қатысуға шақырды. 2012 жылдың қаңтар айының соңында Американың аймақтағы арнайы өкілі Марк Гроссман Кабулда Хамид Карзаймен бейбітшілік және келісім туралы әңгімелесті, бірақ Ауғанстан президенті ауғандықтардың бастама көтеріп, процесті жүргізуі керектігін нақты айтты. Кездесуге бірнеше сағат бұрын Карзай өзінің соңғы кезде көтерілісшік топтармен бейбіт келіссөздер жүргізгенін мәлімдеді. 2012 жылдың 18 қыркүйегінде Хезби Ислами Кабулда 18 жасар әйел жасаған, тоғыз адамның қаза тапқан жанкешті шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды. Олар бұл шабуылды "Мұсылманның кінәсіздігі" фильміне жауап ретінде жасалғанын мәлімдеді. Құрбандардың барлығы мұсылман болды. 2013 жылдың 16 мамырында Хезби Ислами Кабулда жарылғыш зат толтырылған Toyota Corolla көлігін екі американдық әскери көлікке соғып, 16 адамды өлтірген тағы бір шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды. 2015 жылдың шілдесінде Ауғанстандық БАҚ Хекматиярдың Хезб-э Ислами жақтастарын Талибанға қарсы күресте Ирак және Леванттың Ислам мемлекеті (ИМИД) тобын қолдауға шақырғанын хабарлады. Рейтер Хизб-и Ислами өкілінің бұл ақпаратты жоққа шығарып, бұрынғы хабарларды жалған деп мәлімдеді.

2010 жылғы Бадахшан қазасы

2010 жылдың тамызында Хезб-э-Ислами Гүлбұддин 2010 жылғы Бадахшан қырғынына қатысы болуы мүмкін.

Солтүстік Кореямен байланысты деп саналады

2007 жылы болған, барлық адамдардың қаза болуына және ұшақтың жойылғанына әкеп соққан зымыран шабуылы, аталған Солтүстік Корея зымыранының ерекшеліктеріне ұқсас болғанымен, бұл хабар әлі расталмады. Соңғы уақыттарда Амин есімді дәрігер туралы ешқандай мәлімет жоқ.