Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек ғибадатханасы
Ancient Greek temple
Олимпиададағы Зевс ғибадатханасы – Грецияның Олимпиада қаласында Зевс құдайына арналған ежелгі грек ғибадатханасы. Б.з.д. V ғасырдың екінші ширегінде салынған бұл ғибадатхана дориялық орденінің толыққанды дамыған классикалық грек ғибадатханасының нағыз үлгісі болды.
The Temple of Zeus at Olympia was an ancient Greek temple in Olympia, Greece, dedicated to the god Zeus. The temple, built in the second quarter of the fifth century BC, was the very model of the fully developed classical Greek temple of the Doric order.
Құрылыс
Зевс ғибадатханасы Олимпиаданың бұрыннан ежелгі діни орнында салынған. Алтис – қасиетті тоғай, ашық аспандағы құрбандық орындары және Пелопс обасы бар қоршау, б.з.д. 10-9 ғасырларда қалыптасқан. Ғибадатхана шамамен б.з.д. 472-456 жылдар аралығында салынған. Ғибадатхана периптеральді стильде салынған, алдыңғы жағында pronaos (перзентхана) болған, ғимараттың арт жағында да осыған ұқсас орналасқан opisthodomos болған. Ғимарат үш тең емес сатыдан тұратын крепидома (платформа) үстінде орналасқан, сыртқы бағаналар алты қатарда он үш бағанадан тұратын тікбұрыш түзеді, жеті бағанадан тұратын екі қатар cela (ішкі бөлме) үш бөлікке бөлген. Ғибадатхананың бастапқы келбетінің іздерін Паэстумдағы Гераның екінші ғибадатханасында көруге болады, ол оның стиліне өте жақын. Паузания б.з.д. II ғасырында бұл жерге сапар шегіп, ғибадатхананың фронтонға дейінгі биіктігі 21 метр, ені 29 метр, ұзындығы 70 метр екенін айтады. Оған шығыс жағынан пандус арқылы кіруге болады. Басты құрылыс жергілікті порос тасынан салынған, ол әдемі емес және сапасы нашар болғандықтан, мүсіндік әшекейлемеге сәйкес келу үшін жұқа ғиласымен жабылған, осылайша мәрмәрге ұқсас көрінеді. Шатыры Пентелик мәрмәрінен жасалған плиткалармен жабылған, плиткалар соншалықты жұқа болған, олар мөлдір болған, сондықтан жаз күні "әрбір 1000 плитка арқылы 20 ватттық шамға тең жарық шығып тұрған". Шатырдың жиегінен арыстан басы пішінде 102 суағар немесе гаргульдер шығып тұрған, олардың 39-ы бүгінге дейін сақталған. Суағарлардың стильдеріндегі қарама-қайшылықтар шатырдың Рим дәуірінде жөнделгенін көрсетеді.
The Temple of Zeus was built on an already ancient religious site at Olympia. The Altis, an enclosure with a sacred grove, open air altars and the tumulus of Pelops, was first formed during the tenth and ninth centuries BC. The temple was constructed between c. 472 and 456 BC. The temple was of peripteral form with a frontal pronaos (porch), mirrored by a similar arrangement at the back of the building, the opisthodomos. The building sat on a crepidoma (platform) of three unequal steps, the exterior columns were positioned in a sixbythirteen arrangement, two rows of seven columns divided the cella (inner chamber) into three aisles. An echo of the temple's original appearance can be seen in the Second Temple of Hera at Paestum, which closely followed its form. Pausanias visited the site in the second century AD and states that the temple's height up to the pediment was 68 feet (21 m), its breadth was 95 feet (29 m), and its length 230 feet (70 m). It was approached by a ramp on the east side. Because the main structure was of a local poros stone that was unattractive and of poor quality, it was coated with a thin layer of stucco to give the appearance of marble so as to match the sculptural decoration. It was roofed with tiles of Pentelic marble, cut thin enough to be translucent, so that on a summer's day, "light comparable to a conventional 20 watt bulb would have shone through each of the 1,000 tiles." From the edge of the roof projected 102 waterspouts or gargoyles in the shape of lion heads, of which 39 are extant. Incongruities in the styles of the spouts provide evidence that the roof was repaired during the Roman period.
Мүсіндер мен безендірулер
Импортталған Пария мәрмәрінен жасалған мүсіндік безендіруде кесілген метопалар мен триглифтік фриздер болды, олардың үстінде қатаң стильдегі мүсіндермен толтырылған фронтондар орналасқан, қазір бұл мүсіндер "Олимпия шеберіне" және оның шеберханасына жатқызылады. Шығыс фронтоны Пелопс пен Оеномаус арасындағы көлік жарысын бейнелейді, ал батыс фронтоны Тесей мен лапифтардың қатысуымен центавромахияны көрсетеді. Аполлон құдайы батыс фронтонында центавромахияда адамдар жағына нұсқаумен бейнеленген, оның осы жаққа деген ықыласын және ғибадатхананың солтүстік жағына бағытталғанын көрсетеді. Паузаний өзінің "Грекия сипаттамасы" (5.10.8) еңбегінде шығыс фронтон мүсінін Пеоний жасаған, ал батыс мүсінін Алқамен жасаған деп хабарлайды. Ғибадатхананың метопалары Гераклдың он екі еңбегін бейнелейді.
The sculptural decoration in imported Parian marble featured carved metopes and triglyph friezes, topped by pediments filled with sculptures in the Severe style, now attributed to the "Olympia Master" and his studio. The Eastern pediment depicts the chariot race between Pelops and Oenomaus, while the Western pediment features a Centauromachy with Theseus and the Lapiths. The god Apollo is featured on the western pediment pointing towards the human side in the Centauromachy, indicating his favor, and towards the northern side of the temple. Pausanias reports in his Description of Greece (5.10.8) that the Eastern pedimental sculpture was created by Paeonius and the Western sculpture was carved by Alcamenes. The metopes from the temple depict the twelve labours of Heracles.
Зевс мүсіні
Бұл ғибадатханада ежелгі әлемнің жеті кереметіне кіретін әйгілі Зевс мүсіні орналасқан. Алтын мен азудан жасалған (хризелефантин) мүсін шамамен биік болды және оны мүсінші Фидий Олимпиядағы шеберханасында жасаған. Мүсіннің аяқталуына шамамен 13 жыл кетті (б.з.д. 470–457 жж.) және ол Классикалық Грекияның ең құрметті өнер туындыларының бірі болды. Осы алып мүсіннің орнатылуы ғибадатхананың ішкі кеңістігінде (келла) маңызды өзгерістер жасаумен бірге жүрді. Ішкі бағаналар мен олардың стилобаттары бұзылып, қайта орналастырылды, бұл, әрине, шатырды жаңадан жабуды талап етті. Алғашқы еденге үлкен қабырғалы тас блоктары төселді, содан кейін су өткізбейтін әкпен жабылды, бұл мүсіннің азуын ылғалдан сақтауға көмектескен болуы мүмкін.
The temple housed the renowned statue of Zeus, which was one of the Seven Wonders of the Ancient World. The Chryselephantine (gold and ivory) statue was approximately high, and was made by the sculptor Phidias in his workshop on the site at Olympia. The statue's completion took approximately 13 years (470–457 BC) and was one of Classical Greece's most revered artistic works. The installation of the colossal statue coincided with substantial modification of the cella. The internal columns and their stylobates were dismantled and repositioned, which likely necessitated retiling the roof. The original floor, paved with large blocks of shell stone, was covered with water resistant lime, which may have helped protect the statue's ivory against humidity.
Кейінгі тарихы
Рим генералы Муммий 146 жылы Коринфті талқандағаннан кейін жиырма бір алтын қапталған қалқанды арнады; олар шығыс жақ бетінің метопаларына және оңтүстік жақтың шығыс жартысына орнатылды. Археологтар ғибадатхананың 522 және 551 жылдардағы жер сілкінісінен қирағанын ұзақ уақыттан бері болжап келді, бұл жер сілкіністер Пелопоннес аймағында кең ауқымды зардаптарға алып келгені белгілі, алайда 2014 жылғы зерттемеде бағаналардың «алғашқы Византия кезеңінде қасақана арқанмен тартылып құлатылған болуы мүмкін» деген гипотеза ұсынылды. Кладиос өзенінің (Foundoulis et al., 2008) тасқыны немесе цунами (Vott et al., 2011) салдарынан 6-шы ғасырда аймақ тасталып қалды. Соңында бұл жер 8 метрге дейін тереңдіктегі аллювиалды шөгінділермен жабылды. Олимпияның ежелгі қасиетті орны, жер сілкінісі мен су тасқынынан ұзақ уақыт бойы ұмытылып, 1766 жылы ағылшын антиквары Ричард Чандлермен анықталды. 1829 жылдың мамыр айында «Морея ғылыми экспедициясы» француз археологтарының тобы (Леон Жан Жозеф Дюбуа мен Абель Блуеттің жетекшілігімен) Зевс ғибадатханасын алғаш рет нақты анықтап, ішінара қазып шығарды және метопалардың бірнеше фрагментін Лувр мұражайына алып кетті (Грекия губернаторы Иоанн Каподистрияның рұқсатымен). Жүйелі қазба жұмыстары 1875 жылы Неміс археологиялық институтының басшылығымен басталды және кейбір үзілістермен бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді.
The Roman general Mummius dedicated twenty one gilded shields after he sacked Corinth in 146 BC; they were fixed at the metopes of the eastern front side and the eastern half of the south side. Archaeologists have long postulated the Temple was destroyed by the earthquakes of AD 522 and 551, known to have caused widespread damage in the Peloponnese, although a 2014 paper hypothesizes that the columns may have been "intentionally pulled down by ropes during the early Byzantine period". Flooding of the Kladeos river (Foundoulis et al., 2008), or by tsunami (Vott et al., 2011), led to abandonment of the area in the 6th century. Eventually the site was covered by alluvial deposits of up to 8 meters deep. The site of the ancient sanctuary of Olympia, long forgotten under landslips and flood siltation, was identified in 1766 by the English antiquarian Richard Chandler. In May 1829, the French team of archaeologists of the "Scientific Expedition of Morea" (under the direction of Léon Jean Joseph Dubois and Abel Blouet) identified with certainty and partially excavated the Temple of Zeus for the first time, taking several fragments of the metopes to the Musée du Louvre (with the authorization of the Governor of Greece, Ioannis Kapodistrias). Systematic excavation began in 1875, under the direction of the German Archaeological Institute, and has continued, with some interruptions, to the present time.