Кіріспе
Путту ( ; ; (айтылуы) , сондай-ақ питту) – Оңтүстік Үндістанның Керала, Тамил Наду, Карнатаканың бір бөлігі және Шри-Ланкаға тән тағам. "Путту" сөзі тамил және малаялам тілдерінде "бөлшектелген" деген мағынаны білдіреді. Ол ұнтақталған күріштен жасалған, кокос ұғындарымен қабаттастырылған, кейде ішіне тәтті немесе тұзды қосымшасы салынған буланған цилиндрлерден тұрады. Путту көбінесе таңғы ас ретінде ыстық күйінде пальма қанты немесе банан сияқты тәтті қосымшалармен, немесе шана масала, чатни, расам немесе ет қайнатпасымен беріледі.
Puttu (; ; (pronounced ), also called pittu ) is a dish native to the Southern Indian state of Kerala, Tamil Nadu, parts of Karnataka, and Sri Lanka. Puttu means "portioned" in Tamil and Malayalam. It is made of steamed cylinders of ground rice layered with coconut shavings, sometimes with a sweet or savory filling on the inside. Puttu is usually a breakfast dish served hot with either sweet side dishes such as palm sugar or banana, or savoury with chana masala, chutney, rasam, or meat curries.
Құрамында бар заттар
Путту негізінен дөрекі ұнтақталған күріш, үккіш кокос, аздаған тұз және судан тұрады. Көбінесе зиремен дәмделіп жасалса да, басқа дәмдеуіштер де қосылуы мүмкін. Шри-Ланкалық нұсқасы көбінесе зиресіз бидай ұнынан немесе қызыл күріш ұнынан дайындалады, ал Бхаткал рецептерінде қарапайым кокос немесе қой етімен немесе креветкамен дәмделген үккіш кокостан жасалған масалалы нұсқасы бар. Бангладеште сырты күріш ұны мен ұнтақталған муунг дал қоспасынан, ал іші кокос сынықтары мен дульсе де лечеге ұқсас қанттан жасалған карамельден тұрады.
Дайындық
Путту дайындау үшін ұнтақталған күрішке қажетті консистенцияға жеткенше су ақырындап қосылады. Қайнайтын суды қолдану путтудың жұмсақтығын арттырады. Содан кейін оған дәмдеуіштер қосылып, қабат-қабат ұғылған кокоспен буға пісіріледі. Путтуды әдетте екі бөліктен тұратын алюминий путтү кутти ыдысында пісіреді. Төменгі бөлігіне су, ал жоғарғы бөлігіне ұғылған кокос қабаттары араласқан күріш қоспасы салынады. Тесіктелген қақпақтар будың екі бөлік арасымен өтуіне мүмкіндік береді. Бамбук бөлігіне бекітілген тесіктелген кокос қабығынан жасалған дәстүрлі ыдыстар немесе кокос қабығынан немесе оған ұқсас металдан жасалған хиратта путт сияқты басқа да пісіру ыдыстары қолданылады. Басқа пісіру ыдыстарына төменгі жағында кішкентай тесіктері бар идли табасына ұқсас табалар және қысымды қазан жатады.
Қызмет көрсету
Путту көбінесе балық карри, тауық карри, сиыр еті немесе кадала (бұршақ) карри және пападум сияқты соустармен бірге беріледі. Сондай-ақ, банан, жаңғақ, манго немесе банандар да жиі қосылады. Оңтүстік Кералада путтү тәтті қара кофемен ішеді. Кералада путтү бананмен немесе плантайнмен, кадала карриімен, паяр (жасыл бұршақ) торанмен, пападпен, балық немесе ет карриімен беріледі. Тамил Надуда оны пальма қанты немесе қызыл қанттан жасалған жаггері қосылған ұсатылған кокос немесе тәтті кокос сүтімен ұсынады. Шри-Ланкада питту әдетте төрткөз карриімен, балық немесе ет карриімен, кокос сүтімен және самболмен бірге беріледі. Кералада путтудың көптеген түрлерімен эксперименттер жасалады. Кейбір аймақтарда күріш орнына бидай және жүгері ұны қолданылады. Сондай-ақ, түрлі толтырғыштармен путту ұсынатын мамандандырылған мейрамханалар бар.
Вариациялар
Путтудың кейбір түрлерінде бидай ұны, раги (бармақ ұны), тапиока және жүгері ұны сияқты басқа да дәндер қолданылады. Кокостың қабаттасқан толтыруын жұмыртқа кәрісі немесе банан сияқты басқа тағамдармен алмастыруға болады. Дөңгелек пішінде дайындалған путту манипппту деп аталады. Путту бамбук күрішінен де жасалуы мүмкін. Кераладағы мұсылмандар дәмделінген майда етпен қабаттасқан ирачипутти деп аталатын путтудың бір түрін жейді. Путту Маврикийде де кең таралған. Оны көбінесе көшпелі сатушылар сатады және шағын тағам ретінде ұсынады. Оны жиі "poutou" деп қате жазады, ал Маврикий креол тілінде "putu" деп жазу керек. Құрамында күріш ұны, қант және кептірілген кокос бар, бірақ олар металл цилиндрлерде пісіріледі.
Инду мифологиясында
Тамил Надуда путту Шиваға қатысты кең таралған аңыз бен оған байланысты мерекеде еске алынады. Бұл аңыз "путтуку манн суманта лилаи" (тамил тілінен аударғанда "путту үшін құмды жылжытудың құдайлық ойыны") деп аталады. Вайгай өзенінің тасқынынан кейін Аримартхана Пандиан патшасы халқына өзен жағалауындағы жарықтарды бітеу үшін құм тасуды бұйырды. Вантиаммай есімді қарт әйел бұл міндетті орындай алмағанын айтады, сол кезде Шива Чоккан атты жұмысшының кейпінде пайда болып, оның орнына құмды жылжытуға уәде береді, ал оның еңбекақысы путту болмақ. Путту жегеннен кейін Чоккан өзен жағасында ұйықтап қалды. Мұны көрген патша ашуланып, оны қамытпен ұрды. Чокканға қамытпен соққы бергені орнына, соққыны патшаның өзі қоса барлық жамағат сезінді. Содан кейін Чоккан өзінің Шіва құдайы екенін ашты, Вантиаммайға мокшаны сыйлады және су тасқынын қайтарды. Бұл аңыз жыл сайын Мадурай қаласының Араппалайам ауданындағы Путттоппу аймағындағы Минакши Сундарешварар ғибадатханасында Авани Мула фестивалінің путту-тирувижа бөлігінде қайта жандандырылады. Мереке барысында путту кеңінен сатылады және таратылады.
Әлемдік рекордтық әрекеті
2006 жылы Солтүстік Кераладағы Вайнад қаласындағы Шығыс қонақүй шаруашылығы мектебінің студенттері 10 футтық путтю дайындады. Олар 20 кокос және 26 кг күріш ұны қолданып, арнайы жасалған 12 футтық алюминий қалыпта осы алып путтю пісірді. Пісіруге шамамен бір жарым сағат уақыт кетті.
Ұқсас тағамдар
Оңтүстік-Шығыс Азияда индонезиялық kue putu, сингапурлық putu piring және тагалог тілінде puto bumbong деп аталатын көптеген ұқсас десерт тағамдары бар. Олар дайындалу әдісі мен құрамына қарай әртүрлі болса да, бамбук түтікшелерінде бумен пісіріледі және қант пен үгітілген кокоспен беріледі. Индонезияда kue putu әдетте пандан хошхиханы қолдану арқасында жасыл түсті болады. Бұл тағамды көбінесе көшпелі сатушылардың арбаларында клепонмен бірге сатуды кездестіруге болады, ал клепон – дөңгелек пішіндес kue putu. Филиппинде puto bumbong пирурутонг деп аталатын ерекше күріш сортының қолданылуынан қою күлгін түсті болады. Олар дәстүрлі Рождество десерті ретінде мәдени маңызы бар. Филиппинде puto сондай-ақ дәстүрлі буда пісірілген күріш торттарын білдіретін жалпы термин.