Кіріспе

Килмаурс – Шотландияның Шығыс Айршир аймағындағы ауыл. Ол Шығыс Айрширдегі ең ірі елді мекен, Килмарноктен сыртқа қарай орналасқан. Кармел өзенінің жағасында, Глазгодан оңтүстік-батысқа қарай 34 шақырым қашықтықта жатыр. 2001 жылғы халық санауы бойынша ауылда 2601 адам тұрған. Бұл ауыл Килмаурс азаматтық парахосында орналасқан.

Тарих

Килмаурс 13 ғасырға дейін Каннингхем ауылы ретінде белгілі болды. Грум, Фрэнсис Х. (1903). Шотландияның қару-жарақ газеті. Басылған. Кэкстон. Лондон. 938-бет. 1874 жылы халық саны 1145 адамды құрады. Алекс Янг Килмаурс атауының гаэль тілінен шыққандығын болжайды. Янгтың Килмаурс атауының гаэль тіліндегі шығу тегі туралы ұсынысы өте күмәнді. Ерте ортағасырлық жазбаларда ерте ортағасырлық шіркеуге сілтеме жасалады, ол әулиеге (вероятно, әулие Маураға) арналған және ежелгі елді мекеннің бастауымен тығыз байланысты. Әулетті Ainmean Àite na h Alba веб-сайты атаудың шіркеулік шығу тегін растайды, бірақ әулиенің нақты кім екені әлі де белгісіз. Бұл жер бұрын аспаптар, аяқ киім және бас киім шеберханаларымен танымал болды, ал жақын маңда темір және көмір кен орындары болды. Ханжар – аңшылық қылышының бір түрі, оның Шотландиядағы жалғыз мысалы Килмаурста жасалған; ол Глазго қаласындағы Келвингроув мұражайында сақталады. Ханжарлы қылышқа «Килмарес» деп жазылған, сонымен қатар пышақтар мен шанышқылар жасаған Дэвид Биггарттың атының инициалдары «DB» деп белгіленген. Бұл қылыш өте әсем, сабы тасбақа панцирінен жасалған, және өте жіңішке бұралған күміс сымдарымен жасалған гүлдік суреттері бар. Шанышқыдан шанышқы, Килмаурс гербінің бір бөлігі, ауылдың аспап жасау тарихымен байланысты, сондай-ақ тұтқындарды және ұсталмау үшін сабанға жасырынып алғандарды іздеу үшін қолданылған. Килмаурс көкөнісімен әйгілі болды, ол маңызды тағам болды. Әңгіме бойынша, көрші ауыл тұқымдық көкөніске жомарт ақы төлеуге ұсыныс білдірген, одан бас тарту мүмкін емес еді. Ақылды жергілікті тұрғындар келісімге келді, бірақ көмір отындағы қырғышпен қысқаша қуыру олардың өркендемеуін қамтамасыз етті. Сент-Морс шіркеуі, қазіргі Сент-Морс Гленкерн, 1170 жылға дейін салынған және 9 ғасырдағы шотланд әулиесі Маураға немесе Құдай анаға арналған. Әулие Маура 899 жылы қайтыс болған шотланд әулиесі. Ол Кіші Кумбре аралында өмір сүрді және жұмыс істеді, және шотланд вождінің қызы болған деп есептеледі. 1403 жылы кеңейтіліп, 1888 жылы жаңадан салынды. Белгілі сиқыршы Джон Стюарт Килмаурс төбесіндегі перилермен жиі кездесетін болған.

Тарихқа дейінгі дәуір

Сегіз мамонттың қазылып алынған қалдықтары Килморс қаласындағы Вудхилл карьерінде табылды.

Каннингэмс және Гленкерн аралығы

Оған іргелес Гленкерн аллеясы орналасқан, ол Гленкерн графтарының жерленген орны. Бірнеше ғасыр бойы аудандағы басты тұлғалар болған графтардың кейбіреулері Килморстың титулын алып жүрген. 1600 жылы Дэвид Сеугал, Карел қаласының масон шебері (ол сонымен қатар Джеймс VI-ның Дунфермлин аббаттығындағы жұмыстар шебері Уильям Шоуға арналған қабірдің жобасын жасаған), бұл аллеяны салып, ішінде 7-ші графтың әйелі мен сегіз баласымен бірге қайта жаңартылған қабірін орналастырған. Олардың тегі Каннингхем, оны 12-шы ғасырда алған билігінен немесе, көбінесе, қала орналасқан Кеннингхем (Айршир) ескі аймағынан алған. Этимология бойынша, Кармель атауының ең көне түрі – Каремуалл, Макнот пен Смит пікірінше, «кар» сөзі «бекініс», ал «меалл» сөзі «төбе» деген мағынаны білдіреді. Сондықтан, «Төбедегі бекініс». Боуидің Нокландсайдтағы үйі «Төбедегі бекініс» орнына үміткерлердің бірі. Де Морвиль әулеті жақын жердегі Тур үйінде тұрған. Олар Килвиннинг аббаттығын салған, олардың қызы Джон Балиолдың анасы болса, тағы бір мүшесі Томас Бекеттің өлтірушілерінің бірі болған. 1527 жылы қала сол кездегі графтың құрметіне барондыққа ие болған. Роберт Бернстің меценаты, Гленкерннің 14-ші графы Джеймс Каннингхемнің қайтысынан кейін ақын оның құрметіне «Аза» атты әсерлі шығармасын жазған. 1786 жылы ол Килморс иелігін Тичфилд маркизасына сатқан, кейін отбасы Портленд герцогы титулын алған. Килморс Каннингхем әулетімен тығыз байланысты, олар билікке жол ашқан кезеңде Ламброттон қаласымен ұзақ жылдар бойы байланыста болған. Каннингхем басшыларының Килморс барондығымен байланысы 1484 жылдан бастап Финлейстоун отбасылық орынға айналғаннан кейін әлсіреген. Килморстың сэр Уильям Каннингхемы 1405 жылы сэр Роберт Деннистонның жалғыз мұрагері Маргарет Деннистонға үйленген, оның қоржынына Ренфруширдегі Деннистон мен Финлейстоун барондықтары, Данбартонширдегі Килмарнок жерлері және Дамфрисширдегі Гленкерн барондығы кірген. Гленкерннің 14-ші графы Джеймс 1786 жылы Тичфилд маркизасына Килморс барониясы мен иелігін, соның ішінде Килморс үйін сату арқылы Каннингхем әулетінің осы аймақпен ғасырлар бойғы байланысын үзген.

Лей Милтон көпір жолы

Бұл дәуірдің бір қайғылы оқиғасы – Англиядан келген "кәсіби топқа" жататын мистер және миссис Баркер деген ерлі-зайыптылардың, Виктория дәуірінде (1844 жылы) өздерін бір-біріне байлап, Лей Милтон виадуктен Ирвин өзеніне секіріп, өзін-өзі өлтіруі. Бұл жерде өзеннің тереңдігі шамамен 3 фут (1 метр) ғана. Олар Килморс шіркеуінің маңындағы беймәлім қабірге жерленді. Олар бірнеше апта бойы Айршир аймағының көрікті жерлерін аралап, жергілікті дыбыстарды тыңдаған екен. Кейіннен олардың жақында банкротқа ұшырап, кедейліктің тудыратын ұят пен беделдің төмендеуінен қорқып жүргені белгілі болды.

Кеңестің палатасы мен кабинеті

Бұрынғы Баронның Бургы және кейін Килмаурстағы приходтық кеңес палаталары мен түрмесі, қабырғадан ілінетін металл жағасы мен тізбегі сақталғандықтан, жергілікті тұрғындар арасында «жоуг», «Жугс» немесе «Жуггс» деп белгілі. Бұл ауылда бұрын қылмыскерлерді ұстап, жазалау үшін арқанмен байлайтын құралдар да болған. Хью мен Дэвид Барклей 1800 жылы қазіргі мұнараны салғанға дейін, қандай да бір құрылыс болған. Барония Бургы, қырық «тұрғынымен» 1527 жылы құрылған, демек, одан бұрын Кеңес үйі болған болуы мүмкін. Килмаурс жоугтары соңғы рет 1820 жылы қолданылған, сол кезде үйін бұзған адам ұсталған. Ол кішкентай болғандықтан, оны тасқа қойып тұруға тура келген. Уильям Эйтон 1808 жылы Килмаурс қалалық үйі мен түрмесі туралы: «Олар көңілсіз, пайдасы шамалы және оларды бұрып салу керек» деген пікір білдірген. 1874 жылы мұнараға шартқы соғып, он екі фут қабырғасы қирады. Қайта жаңарту Бургының қаржысын күрт сарқып жіберді. Алғашқы төл үйі жол торабында орналасқан және Кеңес үйі бір қабатты болған кезде тұтқындарды ұстау үшін пайдаланылған болуы мүмкін.

Меркат кросы мен сары май нарығы

Килмаурста сатылатын тауарлар салмақталғанда қолданылатын, үстіне тесігі бар тақта қойылатын, еңсесінде үлкен құмтас шар орналасқан, 1830 жылы салынған және бұрын қоршаумен қоршалған, сатылы Меркат кресінің көрнекті мысалы бар. 1743 жылға қарай кресті жөндеу туралы мәлімет сақталған, ол бұл жерде одан бұрын да крест болғандығын көрсетеді. Соңғы кезде осы жерде сары май сатылатын базарлар өткізілді.

Қоғамдық зал

Бұл әдемі ғимарат Роберт МакХоллдың жобасы бойынша салынды, құны £1,400 болды және 1893 жылы аяқталды. Бұл қалалық әкімшілік ғимаратының бірінші қабатында сахна, киім ауыстыратын бөлмелер мен ас үй, ал екінші қабатында оқу залы, демалыс бөлмесі және қарау галереясы болды. Өкінішке орай, архитектор жобада баспалдақ қарастырмағандықтан, ресми ашылуға дейін соңғы шара ретінде екінші қабатқа жету үшін өте тар және қисық баспалдақ салғанға мәжбүр болды. Қазір аудандық кеңес оны баспанасыз адамдарға үй ретінде немесе тұрақты тұрғын үй күтіп отырған жалғыз ата-анасы бар отбасыларға пана ретінде пайдаланады.

Соғыс ескерткіші

Килмарс қаласында Мортон паркінде (1921 жылы Троон қаласының Лохгриннен Джордж Мортон ауылға сыйлаған) ерекше әдемі соғыс ескерткіші орналасқан. Уильям Келлок Браун жобалаған ескерткіштің құрылысы 900 фунт стерлинг көлеміндегі халықтан жиналған қаражат есебінен жүзеге асырылды және 1921 жылдың 3 сәуірінде ашылды. Ұлы соғыста 45 ер адам, ал Екінші дүниежүзілік соғыста 10 ер адам мен 1 әйел қаза тапты. "Олар тегін жатақтарда тұрып, жол бойында адамдарды тонады, наразылық білдіргендерді жерге құлатып, жаралады, мал ұрлады және оларды ойсыздықпен жойды. Адамдардың ақшасы қашан жасырылғанын білу үшін олар отпен азаптады, талаптары орындалмаса үйлерді өртеумен қорқытты, тегін жатақтан бөлек күн сайын ақша талап етті, тіпті кедей отбасыларды да олар үшін арақ пен темекі сатып алуға мәжбүрледі, жалаң шайтандықпен адамдарды кесіп, жаралады." Мұның бәрі тек Килмарс приходында 3250 фунт стерлинг 15 шиллинг 0 пенниге бағаланды.

Асқазан ауруы

Патерсон 1790 жылдары шешекке қарсы егу кеңінен таралмағанын жазды, себебі дін қызметкерінің сөзіне қарағанда, "адамның ешқандай күш-жігеріне қарамастан, Құдайдың өзі оған ең жақсысын істейді деген діни наным басым болған. Осы сенімдер соншалықты терең бойға сіңгендіктен, Құдайдың құдіретімен іске асырылатын шараларды қолдану қажеттігін көрсетуге жасалған барлық әрекеттер, рухани және дүниелік мәселелерде, "қарсылыққа" ұшырап, жек көрілген. Ол былай деп қосты: "Дін уағыздаушыларының жауап беруге тиіс көп нәрсе бар, олар сенімді амалдың орнына орнатып қойған".

Каннингэм жәрмеңкесі

Мүмкін, "Қуанышпен тілектестер" (Jolly Beggars) поэмасында еске алынған Каннингэм жәрмеңкесі Килмаурс ауылында өткен болуы мүмкін. Роберт Бернс Франсис Данлопқа жазған хаттарынан оның фермер ретінде осы жәрмеңкеге барғаны мәлім.

Мёрдок немесе Пенни көпірі

Бұл Айрширдегі алғашқы темір көпір болды және Кармаль суының үстінен Сент-Морс Гленкерн шіркеуінің жанында Нокентибер мен Кросхаусқа баратын жаяу жүргіншілерге арналған қысқа жол ретінде, сондай-ақ жергілікті жұмысшылар үшін ескі Вудхилл әктас кеніштеріне және Вудхилл теміржол виадугінің жанындағы Кармель Холмдағы ескі садақ клубының алаңына баратын жол үшін салынды. Бұл "көркем өңделген" тоқсан темірден жасалған құрылыс болды және оның құны "батыс" аймағындағы әр адамнан бір теңгеден жиналған халықтық жарна арқылы төленді. Оның ресми ашылуына арналған мерекелік шара өткізілді.

Бейлихилл тауы Темір дәуірі төбе бекінісі

Темір дәуіріне жататын төбе бекінісі Бейлихилл немесе Буллихилл тауының шаңырағында орналасқан. Ол Крокентибер маңындағы Кармел суы мен Кармил немесе Су паркі шаруашылығына қарайды. Қалдықтары дөңгелек қоршау және ордан тұрады, солтүстік-шығыс жағында тағы бір қоршау болуы мүмкін. Ішкі жағындағы егістік іздері осы орынның мағынасын түсіндіруді қиындатады. Бұл төбе Килморс барондығының жиын өткізу орны ретінде де пайдаланылған деген пікір бар.

Лупин-он-Стайн

Ескі адамның үйінің сыртында, қаланың басты көшесінде үлкен құмтас блок орналасқан, ол жылқыға мінуге көмектесетін тас немесе Loupin' on stane деп саналады. Бұл үлкен құмтас блоктың үстіңгі бетінде ойыс бар, ол сірке суымен толтырылатын және ақша салынған "ауру тастарына" ұқсайды – бұл ақша шіркеуге немесе ауруларға сый ретінде берілген. Осындай мысал Камбриядағы Грейсток қаласында да сақталған.

Уэверли романдары

Сэр Уолтер Скотт өзінің "Уэверли" романында Гленкерн графына шотланд шіркеуінің және Камерониялықтардың қолдаушысы ретінде бірнеше сілтеме жасайды. Ол сондай-ақ, сол романда Килморс-Мэйнс шаруашылығында тамаша мал тұқымдары бар екенін айтады. Сонымен қатар, таулы аймақтардың басшылары "Таулы шабуыл" құбылысынан зор пайда тапқандығы анық; олжаларынан түскен табысқа өздеріне қосымша бөлмелер немесе жаңа үйлер салған.