Кіріспе
Эстониядағы арал Найссаар (Нарго; Нарген) – Эстониядағы арал. Ол Фин шығанағында, астана Таллин қаласының солтүстік-батысында орналасқан және әкімшілік жағынан Виимси муниципалитетінің құрамына кіреді. Аралдың ауданы ұзындығы және ені шамамен құрлықтан 2 км қашықтықта жатыр. Аралдың ең биік нүктесі – Куниламяги, теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан. Арал негізінен қылқан жапырақты орманнан, тас үйінділері мен тастардан тұрады. 2020 жылы аралда 17 адам тұрды; 2011 жылы аралда шамамен 35 тұрақты тұрғын және кейбір жазғы тұрғындар болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін аралда 450-ге жуық эстондық-швед текті адам тұрған. Алайда, соғыс кезінде олар қашып кетті. Кеңес үкіметі тұсында Найссаар әскери аймақ болып, жалпы жұртқа жабық болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аралдағы барлық елді мекендер «Найссааре» деген бір ауылға біріктірілді. 2011 жылы ол қайтадан үш тарихи ауылға бөлінді: Лёнакула (Сторбин), Тагакула (Бакбин) және Вяйкехейнамаа (Лиллангин). Аралдағы бекіністер Петр I Таллин қаласын бекіту жоспарынан бастау алады, бірақ негізгі бекіністер Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Ресей билігі кезінде салынған. Бүгінде швед ауылдарының бұрынғы шағын үйлері біртіндеп қалпына келтірілуде. Сондай-ақ, аралдың солтүстігінен оңтүстікке дейін созылатын тары теміржол да қайта жаңартылуда. Аралдың белгілі тумасы – 1930 жылы Шмидт телескопын ойлап тапқан неміс-эстондық оптик Бернхард Шмидт.
Naissaar (Nargö; Nargen) is an island in Estonia. It is located in the Gulf of Finland, northwest of the capital city Tallinn, and is administratively part of Viimsi Parish. The island has an area of It is long and wide, and lies about from the mainland. The highest point on the island is Kunilamägi, which is above sea level. The island consists predominantly of coniferous forest and piles of stones and boulders. In 2020, the island had a population of 17; in 2011 the island had about 35 permanent residents and some summer residents. Until the Second World War, the island's population numbered about 450 people of Estonian Swedish origin. However, these people fled during the war. Naissaar under Soviet rule was a military area and off limits to the public. After the Second World War, the settlement on the entire island were combined into a single village called Naissaare. In 2011, this was re divided into the three historical villages of Lõunaküla (Storbyn), Tagaküla (Bakbyn), and Väikeheinamaa (Lillängin). Although the fortifications on the island date back to Peter the Great's scheme to fortify Tallinn, the main fortifications are from the period of Russian rule before World War I. Today, the previous small houses of the Swedish villages are gradually being restored. Also being restored is a narrow gauge railway that runs from the north to the southern tip of the island. A notable native of the island was Bernhard Schmidt, the German Estonian optician who invented the Schmidt telescope in 1930.
Маяк
Найссаар маяғы алғаш рет 1788 жылы салынған, алайда қазіргі маяқ 1960 жылы салынған. Оның биіктігі 47 метрді құрайды.
Тарих
Эстон тілінде аралдың атауы Nais saar «әйелдер аралы» дегенді білдіреді, және Найссаар 1075 жылы Бремендік Адамның жылнамасында Terra Feminarum деген атпен айтылған арал болуы мүмкін. 15 ғасырға қарай эстондық швед балықшылары аралда бекініп қалған, ал 1705 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде шведтер онда шағын бекініс салған. Соғыстан кейін Эстония Ресей империясының құрамына кірді. Царь 1720 жылы Таллин мен Санкт-Петербургті қорғау үшін бес бастионнан тұратын жаңа қамал салдырды. 1808 жылы аралдың солтүстік жағасында 14 зеңбірекке ие орыс кемесі «Опыт» британдық 44 зеңбірекке ие фрегатпен сәтсіз шайқасқа түсті. 1850 жылы аралда 155 адам тұрған, ал 1858 жылға қарай саны 188-ге жетті, олардың көп бөлігі эстондық шведтер еді. 1853 және 1856 жылдар аралығында тұрғындар Таллиндегі Санкт-Михаил швед приходына қарасты жаңа капелла салды. 20 ғасырдың басында Ресей Фин шығанағындағы бекіністерін жаңғыртуға кірісті. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Найссаардағы жоспарланған жақсартулар тоқтатылды. Дегенмен, 1914 жылы ресейліктер 37,7 км жалпы ұзындығы бар тарамдық теміржол желісін ашты.
In 1850 the island's population was 155 people, and by 1858 it had grown to 188, most of whom were Estonian Swedes. Between 1853 and 1856, the inhabitants built a new chapel that was part of the Swedish parish of St. Michael in Tallinn. In the early twentieth century, Russia began modernizing its fortifications in the Gulf of Finland. However, the outbreak of the First World War stopped the planned improvements for Naissaar. Nonetheless, in 1914 the Russians opened a narrow gauge railway line, with a total trackage of 37.7 km.
Найсар Кеңес Республикасы
Украиналық анархо-синдикалист Степан Петриченко 1913 жылы Ресей теңіз флотына алынып, Ресейдің "Петропавловск" атты жауынгерлік кемесінде қызмет етті. Ақпан революциясы кезінде кеме 1914 жылы тұрғындарынан босатылған Найссарда орналасқан. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде орыстар аралда жаңа бекініс салып, 80-90 теңізші орналастырды. 1917 жылы сәуірде Ресейдің уақытша үкіметінің жарлығымен Эстония белгілі бір автономияға ие болды, бірақ Эстония Ресей империясының бағыныштылығында қалды. Алайда, Қазан революциясынан кейін большевиктер Эстонияның уақытша үкіметін, Маапаевты таратып жіберді. Найссарда жұмысшылар мен сарбаздар елшілерінің жергілікті кеңесі шақырылып, 17 желтоқсанда жергілікті Халық Комиссарлар Кеңесі жарияланды, оған Соғыс, Ішкі істер, Еңбек, Қаржы және Денсаулық сақтау комиссарлары кірді; кейіннен оларға Білім комиссары да қосылды. Петриченко Кеңестің төрағасы болып сайланды. Кеңес: "Конституциялық тұрғыдан алғанда, Найссаар тәуелсіз Кеңес республикасы болу үшін жоспарланған" деп жариялады, оны Найссаар сарбаздары мен бекініс салушыларының Кеңес Республикасы деп атады. Кеңес конституция жобасын әзірлеуді бастады, астана Оңтүстік ауыл деп белгіленді және "Интернационал" әнұраны ретінде қабылданды. Ту анархо-синдикализмнің қызыл-қара туы болды. Өз ақшасын шығару да жоспарланған, бірақ номиналы белгісіз. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия революциясы мен Германияның капитуляциясы нәтижесінде, неміс оккупанттары 1918 жылдың 19 қарашасында Найссаарды Эстонияның Уақытша үкіметіне тапсырды. 1919 жылдың 23 сәуірінде Эстонияның Құрылтай жиналысы шақырылып, Эстония Республикасының алғашқы сайланған үкіметі қызметке кіргеннен кейін, 1919 жылдың 8 мамырында Эстонияның Уақытша үкіметі отставкаға кетті. Содан кейін арал 1920 жылы жаңа Эстония Республикасының құрамына енді. Эстония Республикасы да Найссаарды теңіз базасы ретінде пайдаланды. 1934 жылы аралда 450 адам тұрды, оның ішінде 291 эстон, олардың көпшілігі Эстония армиясында болды. Эстония Республикасының армиясы 1930 жылдар бойы темір жолды әскери мақсаттар үшін пайдалана берді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылы Қызыл Армия Найссарды басып алды, бірақ бірнеше ай өткен соң Вермахт оны ығыстырып шығарды. Швед балықшылары немістерді жақсы көріп, 1944 жылы Қызыл Армия немістерді қуып шығарғанда, швед тілінде сөйлейтін балықшылардың соңғысы Швецияға қашқан.
Соғыстан кейінгі
Эстония Кеңес Социалистік Республикасы кезінде Кеңес Одағы Балтық теңізіндегі ең ірі теңіз миналары зауытын осы аралда салды. Сондықтан советтік билік аралды әскери аймақ деп жариялап, оған азаматтардың кіруіне тыйым салды. Зауытты портқа қосу үшін советтік билік темір жолды да пайдаланды.
Кеңес Одағынан кейінгі кезең
1993 жылдың басында кеңес әскері Найссаардан шығып кеткенде, теңіз миналарындағы жарылғыш заттарды өртеп жіберді, нәтижесінде аралдың барлық жеріне металл қабықшалар шашырап қалды. Олардың көп бөлігі металл теріс ретінде жиналды, бірақ Мядасадам портының жанында миналардың алабы әлі де көрініп тұр. Қару-жарақ өнеркәсібінің тағы бір салдары – аралдың топырағы май және ауыр металдармен ластанған. 1995 жылы Найссаар ландшафтық қорғау аймағы құрылды, ол аралдың бүкіл аумағын қамтиды. Лаунакула ауылында аралдың әскери тарихын көрсететін Найссаар мұражайы орналасқан.