Кіріспе

1999 жылғы 2-санатты Атлантикалық дауыл 1999 жылдың қыркүйек айының басында Солтүстік Каролина және Атлантикалық жағалау штаттарында «Деннис» даулы су тасқынына себеп болды, кейін «Флойд» даулы оны одан әрі күшейтті. «Деннис» тропикалық толқыннан 24 тамызда Пуэрто-Риконың солтүстігінде қалыптасты. Бастапқыда тропикалық депрессия болған жүйе батысқа, содан кейін солтүстік-батысқа қарай жылжыды және қолайсыз жел ағынына қарамастан тропикалық дауылға айналды. 26 тамызда дауыл қызылша дауылға айналды. Абако аралдарына соққаннан кейін жағдай жақсарды, бұл «Денниске» 28 тамызға дейін Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 2-санатқа дейін күшеюге мүмкіндік берді. Осы кезде «Деннис» АҚШ-тың оңтүстік-шығысына параллель қозғалды. 30 тамызда дауылдың ең жоғары жылдамдығы 165 км/сағ құрады. Келесі күні бағытталған ағындар әлсіреді және дауыл суық фронтпен өзара әрекеттесті, нәтижесінде «Деннис» Солтүстік Каролинаның жағалауынан иркіліп жылжыды. Желдің қиылысы және фронтпен байланысты суық ауа 1 қыркүйекте «Деннисті» тропикалық дауылға дейін әлсіретіп, оның тропикалық ерекшеліктерінің бір бөлігін жойды. Соңында, мұхиттың жылы температурасы қалпына келтіруге мүмкіндік берді. 4 қыркүйекте «Деннис» солтүстік-батысқа бұрылып, Солтүстік Каролина штатының Кейп-Лукут аймағына күшті тропикалық дауыл ретінде соқты. 7 қыркүйекте Нью-Йорк штатының батысында экстратропикалық циклонға айналғанға дейін дауыл баяу құрлыққа қарай әлсіреді. Багам аралдарында «Деннис» Сан-Сальвадор, Крук аралы, Элеутера және Абако аралдарында орташа жел, жаңбыр және дауылдық толқындарды тудырып, үйлердің шатырларына және жағалаудағы мүліктерге зиян келтірді. «Деннис» Флориданың шығыс жағалауына толқындар әкеліп, ұсақ эрозияға және төрт адамның суға батып қаза болуына себеп болды. Толқындар Солтүстік Каролинаның Сыртқы Банк аймағында ауыр эрозия мен жағалауды су басуға әкелді. 12-тас жолындағы 2 метр тереңдіктегі канал Хаттерас аралындағы үш қаланы оқшаулады. Картерет, Крейвен және Дейр округтерінде дауыл кем дегенде 2025 үй мен кәсіпорынға белгілі бір дәрежеде зиян келтірді. Солтүстік Каролинаның шығысындағы дауылдың ауыр жаңбыры құрғақшылық жағдайларына байланысты пайдалы болды, бірақ кейбір егістерге зиян келтірілді. Ричлендте ауа райымен байланысты жол апаты кезінде екі адам қаза тапты. Солтүстік және шығыс Вирджинияда да осындай су тасқыны болды. Хэмптондағы торнадо бес пәтерлік үй кешенін қатты зақымдады, олардың үшеуі толығымен құлдырады, сондай-ақ көмекке мұқтаж жасыл жемістерге арналған орталық; шамамен 460 адам ғимараттардан эвакуациялауға мәжбүр болды, ал 800-ге жуық көлік құралы зақымдалған болуы мүмкін. Жалпы, Солтүстік Каролина мен Вирджиниядағы зиян 157 миллион долларға бағаланды. Атлантиканың орта және Жаңа Англияда жалпы алғанда ұсақ су тасқыны болды.

Метеорологиялық тарих

17 тамызда Африканың батыс жағалауынан Атлантика мұхитына тропикалық толқын кірді. Батысқа қарай тұрақты жылдамдықпен қозғалған толқын 21 тамызға дейін маңызды конвекцияны көрсетпеді, содан кейін Ливард аралдарының солтүстік-шығысында бірнеше жүз шақырымға дейін жаңбыр мен нөсердің белсенділігі күшейді. Келесі екі күнде төменгі деңгейдегі айналымның қалыптасуы байқалды, бірақ 23 тамызда барлау ұшағы жер бетіндегі төмен қысым аймағын анықтамады. Кейінгі жер бетіндегі бақылаулар айналымның пайда болғанын көрсетті және толқын 24 тамызда 00:00 UTC-де тропикалық депрессия ретінде белгіленді, оның орталығы Түркі аралынан 355 шақырым (220 миль) шығысқа қарай орналасқан. Екінші барлау ұшағы мен кемелерден алынған мәліметтер қарқындылығының артуын көрсетті, сол күні 12:00 UTC-де депрессия "Деннис" тропикалық дауылына дейін жаңартылды. Тұрақты құдықтың соңында және қолайсыз желдің қиылысында орналасқан жүйе анық емес және асимметриялық болды. Қолайсыз жағдайға қарамастан, "Дауыл аулаушыларының" мәліметтері Деннистің 26 тамызда 06:00 UTC-ге дейін 1-санатты дауылға дейін күшейгенін көрсетті. АҚШ-тың шығыс жағалауының үстінен батыстан солтүстік-батысқа қарай жылжыған жүйе спутниктік суреттерде әдеттегі дауылға ұқсамайтын, ең терең конвекциядан тыс төменгі деңгейдегі орталыққа ие болды. 27 тамызда жүйе солтүстік-батысқа бұрылып, бір мезгілде қозғалысы баяулады, себебі оның солтүстігінен орта ендіктегі екінші құдық өтті. Желдің қиылысы бастапқыда қолайсыз болғанымен, 28 тамызда антициклонның дамуына байланысты азайды. 12:00 UTC-де Деннис Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 2-санатты дауылға дейін күшейді және желдің максималды жылдамдығы 165 км/сағ (105 миль/сағ) жетті, бірақ ең төмен барометриялық қысым 30 тамызда 06:00 UTC-ге дейін тіркелмеді. Осы қарқындылығына қарамастан, дауылдың көзі үлкен болды, ені 50-65 км (30-40 миль) дейін жетті, ал "Дауыл аулаушыларынан" алынған бірнеше мәліметтер оның бар екенін көрсетпеді. Жүйе сонымен қатар ерекше үлкен болды, оның максималды тұрақты желдің радиусы 110-130 км (70-85 миль) дейін созылды. Ең жоғары қарқындылығынан кейін Деннис солтүстік-шығысқа қарай жылдамдығын арттырып, екінші құдықтың ықпалымен қозғалды, және сыртқы жағалауларды жақыннан өтті. 31 тамызда бағытталған ағындар әлсіреп, дауыл Солтүстік Каролина штатының Хатерас мүйісінің шығысында мақсатсыз түрде қозғала бастады. 3 қыркүйекте жоғары қысым Атлантикаға шығысқа қарай жылжып, Деннисті солтүстік-батысқа бұруға мәжбүр етті. 4 қыркүйекте қалыптасқан көз қабырғасы байқалды, ал Деннис 18:00 UTC-ге дейін 110 км/сағ (70 миль/сағ) желмен екінші деңгейге жетті. Үш сағаттан кейін жүйе Солтүстік Каролина штатының шығысындағы Кейп Лукоут ұлттық жағалауына осы қарқындылықпен келді. Құрлыққа ішкі аймаққа жылжуы кезінде Деннис 5 қыркүйекте 12:00 UTC-де Солтүстік Каролина штатының орталық бөлігінде тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Циклон тіпті құрлықта да, солтүстік-шығысқа және соңында солтүстікке қарай бұрылып, 7 қыркүйекте 18:00 UTC-де Нью-Йорк штатының үстінен тарады. Екі күннен кейін төмен қысым үлкен циклонға сіңірілді. Губернатор Джим Ходжес эвакуация бұйрығын бермеді, бірақ жағалау аймақтарындағы тұрғындарды сақ болуға шақырды. Жергілікті билік Хаттерас және Окракок аралдарындағы туристер мен шамамен 22 000 тұрғынды эвакуациялауға бұйрық берді. Жаңа Хановер округі 30 тамызда соттар, кеңселер мен мектептерді жапты. Голдсборо қаласындағы Сеймур Джонсон әуе базасындағы ұшақтар Огайо штатына ауыстырылды.

Әсері

Деннис 157 миллион долларлық зиян келтіріп, алты адамның өміне қастандық жасады, оның төртеуі Флоридада жоғары толқындарға батып, екеуі Солтүстік Каролинада ауа райына байланысты болған көлік апатынан қаза тапты. Солтүстік Каролина мен Вирджинияда бұзылған мүліктерге байланысты сақтандыру талаптары 60 миллион долларды құрады. Екі штат бойынша ауыл шаруашылығына келген зиян шамамен 37 миллион долларға бағаланды. Деннистен кейін шамамен екі аптадан соң, Флойд дауылы салдарынан катастрофалық су тасқыны орын алды. Дегенмен, қаза тапқандар мен жарақат алғандар туралы хабарламалар түспеді, ал Багам аралдарындағы зиянның жалпы сомасы белгісіз. Дауыл теңізде орналасқан кезде, Джексонвиллде сағатына дейін жел соғып, ал Сент-Огастин метеостанциясында желдің күшті соғуы тіркелді. Деннис Флоридада өте аз жауын-шашын жаудырды, Джексонвилл халықаралық әуежайында тек тіркелді. Дауылдың салдарынан кейбір аймақтарда су деңгейі қалыпты көрсеткіштен жоғары көтерілді, бірақ жағажайларда айтарлықтай эрозия байқалмады. Деннистен туған күшті ағыстар нәтижесінде төрт адам қаза тапты.

Грузия штатында желдің күшті соғуы және жаңбырдың іздері ғана тіркелді. Оңтүстік Каролинада көптеген метеостанциялар желдің дауылдық күшке дейін жететінін хабарлады. Кейбір аймақтарда жаңбыр жауып, жауын-шашын мөлшеріне дейін жетті, ал жағалаудағы буйлар су деңгейінің қалыпты көрсеткіштен 2 футқа (1 метрге) жоғары көтерілгенін көрсетті. Чарльстоннан Коллетон округіне дейін жағажайдың шағын және орташа эрозиясы тіркелді. Оңтүстік Каролинадағы зиян құлаған ағаштар мен электр қуатының үзілуімен шектелді.

Солтүстік Каролина

Дэннис Солтүстік Каролина жағалауына тропикалық дауыл күшіндегі жел әкелді, сонымен қатар, желдің күші кейде дауылдық желге дейін жетеді. Орегон шығанағында жел соқты, ал Кейп Хаттерас және Райтсвилл Бич аралындағы желдің күші болды. Бір ауа райы станциясы желдің соққыларын және барометрлік қысымды тіркеді. Дэннис 4 қыркүйекте құрлыққа шыққанда, Солтүстік Каролинаның шығысының көп бөлігінде тропикалық дауыл күшіндегі жел соқты, соның ішінде Черри Пойнтта да жел болды. Солтүстік Каролина жағалауында қалыптыдан жоғары дауылдық су тасқыны байқалды. Дэннис баяу жылдамдықпен қозғалғандықтан, Солтүстік Каролинаның шығысында ауыр жаңбыр жауды. Дауылдық толқын салдарынан Хаттерас аралындағы үш қала штаттан оқшауланды, себебі Солтүстік Каролинаның 12-ші тас жолында 8 фут (2 метр) тереңдікте канал пайда болды. Бұдан өзге, дауылдық толқын Авон мен Бакстон арасындағы жолды үзіп, 12-ші тас жолдың кейбір бөліктеріне 4 фут (1 метр) құм жинады. Картерет, Крейвен және Дейр округтерінде дауыл кем дегенде 2025 үй мен бизнеске қандай да бір дәрежеде зақым келтірді. Картерет округінде 75 үйге ауыр зақым келтірсе, тағы 230 үйге жеңіл зақым келді. Неуз өзені бойындағы су деңгейі қалыптыдан жоғары көтеріліп, Адамс, Клубфут және Харлоу ағындарына жақын үйлерді су басты. Округ сонымен қатар шамамен 3,5 миллион долларлық ауылшаруашылық шығындарына ұшырады. Крейвен округіндегі барлығы 120 тұрғын үй елеулі зақымдарға ұшырады. Памлико округінде су тасқынынан шамамен 150 адам баспана іздеуге мәжбүр болды. Памлико өзенінің суы Лоуленд ауылын оқшаулады. Дауылдық толқын Родантеде алты үйді ағызып кетті.

Вирджиния және Атлантика ортасы

Вирджиния жағалауында, Норфолктегі Сьюэлл нүктесінде су деңгейі қалыпты деңгейден шамамен 3 футқа (1 метрге) жоғары көтерілді, бұл төменгі су деңгейінің орташа көрсеткішінен 6 футқа (2 метрге) тең болды. Биік толқын кезінде жағалау аймағында орташа су тасқыны орын алды. Жауын-шашын мөлшері көбінесе , бірақ Лоуренсвиллде жауын-шашынның көлемі байқалды. Штаттағы ең жоғары жел жылдамдығы Лэнгли әуе базасында тіркелді, ал сол жерде желдің ең күшті соққысы да тіркелді. Бұл дауыл Хэмптон қаласында F2 санатты торнадоны тудырды. Шамамен 2 километрге созылған торнадо үш тұрғын үй кешенін және көмекші тұрғын үйді тұруға жарамсыз етті, ал тағы екі тұрғын үй кешені ішінара бұзылды. Шамамен 460 адам эвакуациялауға мәжбүр болды, оның 300-і тұрғын үй кешендерінен, ал 160-ы көмекші тұрғын үйден. Бірнеше ғимараттың шатырлары қирады. Торнадо 800-ге жуық көлікке зақым келтіріп, 18 дөңгелекті тіркемелі көлікті құлатты. Бұл құбылыс салдарынан шамамен 6600 адам электр қуатынан айырылды. Торнадо 15 адамды жарақаттады және шамамен 7 миллион долларлық зиян келтірді. Пенсильваниядағы Льюисбургте жауын-шашын мөлшеріне жетті. Қала ішінде су тасқыны кем дегенде 160 адамды эвакуациялауға мәжбүр етті, олардың көп бөлігі Бакнелл университетінің студенттері еді. Университет өзі де зақым көрді. Барлығы 414 үй мен кәсіпорын зақымданды, ал 162 автомобиль көшеде ағысып кетті. Снайдер округінде Крацервилл маңындағы кемпингтегі тіркемелер сумен кетіп қалды. Кемпингтегі шамамен 30 адам, сондай-ақ Креймердегі кемпингтіктер биік жерге көшуге мәжбүр болды. АҚШ-тың 15-ші тас жолы – штаттың астанасы Харрисбургке бағытталған маңызды магистраль – Юнион және Снайдер округтерінде жабылды. Лайкоминг округінде жауын-шашынның мөлшері тіркелді. Күшті жаңбыр 1972 жылғы Агнес даулына теңестірілген мол су тасқынына әкеп соқты. Монтгомери қаласы ерекше зардап шекті, онда 30 үй зақымдалып, 80 тұрғын эвакуацияланды. Су деңгейі 2 метрге жеткенде, Сватара қалашығындағы тұтас аудан эвакуацияланды. Аймақ бойынша жертөлелер мен жолдар суға батты. Сонымен қатар, Ливерпульдің солтүстігіндегі екі тас жол тасқынға байланысты жабылды. Жауын-шашын мөлшері Жаңа Англияға дейін жетті, онда жауын-шашын мөлшері шамадан тыс болды.

Салдары

1 қыркүйекте президент Билл Клинтон Солтүстік Каролина штатына көмек көрсету үшін төтенше жағдай жариялауды бекітті, себебі дауыл әлі жағалаудан алыс болды. 6 қыркүйекте Солтүстік Каролинаның губернаторы Джим Хант, Солтүстік Каролинаның қылмысты бақылау және қоғамдық қауіпсіздік департаментінің хатшысы Ричард Х. Мур және Солтүстік Каролина Сенатының уақытша төрағасы Марк Баснайт Оутер-Банкс аймағындағы ең көп зардап шеккен жерлерді аралады. Сапар нәтижесінде губернатор Хант апат жағдайын жариялау бойынша екінші өтініш жасады. Президент Клинтон 9 қыркүйекте Солтүстік Каролина штатындағы Бофорт, Картерет, Крейвен, Дейр, Хайд және Памлико округтері үшін апат жағдайын жариялауға келісім берді. Вирджиния штатының Хэмптон қаласындағы құйыннан кейін бірнеше сағат өткен соң мектеп автобустары зейнеткерлер үйі мен пәтерлерде тұратын жүздеген адамды Қызыл Кресттің уақытша баспаналарына эвакуациялады. Тәуелсіз қала Деннис және оның құйындарынан туындаған салдарға байланысты 5 қыркүйекте апат жағдайын жариялауға рұқсат алды. Пенсильвания штатында Дауфин, Лайкоминг, Нортумберленд, Снайдер және Юнион округтері де Деннис даулынан туындаған су тасқынына байланысты 22 қыркүйекте апат жағдай деп жарияланды. Солтүстік Каролина мен Вирджиниядағы дауылдың күшті жаңбыры екі штаттың да құрғақшылығын жеңілдетті, бірақ су жолдарының деңгейі көтеріліп, Флойд даулы кезінде болатын қауіпті су тасқынына жағдай жасады.