Кіріспе

Дэвид Левитттің 2004 жылғы романы «Джона Бойдтың денесі» – Дэвид Левитттің 2004 жылы жарық көрген романы. Онда қолжазба ұрлануының түрлі салдары бейнеленеді. Роман бүгінгі таңда этикалық қағидалармен, қарым-қатынастармен, әділдікпен (және әділетсіздікпен) күресіп жатқан қарапайым американдық отбасының өмірі туралы айтады. Оқиға университет профессоры Эрнест Райттың хатшысы әрі жақыны Деннидің көзқарасымен баяндалады, ол Райт отбасының өміріне күшті ықпал етеді. Романның оқиғасы Велспринг деген ойдан шығарылған қалашықта (және университетінде) орын алғанымен, Левитт кітабын өзі өскен Калифорния штатының Стэнфорд қаласындағы 743 Кукси-Лейн мекенжайындағы үйге арнаған. Кейіннен бұл үй Сэм Бэнкман-Фридтің үй қамауында болған жері ретінде белгілі болды.

Сюжетке кіріспе

Барлық келесі оқиғалардың шешуші бастапқы нүктесі – 1969 жылы Райттардың жыл сайынғы Алғыс айту күніне арналған кешкі асы, онда автор Джона Бойд, миссис Райттың досы Энннің жаңа күйеуі, өзінің жазбаларын, оның ішінде жазуға дайын болған романын жоғалтып алады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Энн қолжазбаны тауып, Бойдқа салғылық әрекеті үшін сабақ беру мақсатымен оған қарсы жоспар жасайды. Ол Энн кітаптарды қайта тапқан кезде де болған, ең кіші ұлы және әуесқой ақын Бен Райттен, кітапты оған "көз күтпегенде табылғандай" етіп бергенше жасыруын сұрайды. Жонас жазуды тоқтатып, Эннге деген салғылық қарым-қатынасын өзгертеді. Энн өзінің "жаңа" күйеуін өте бағалайды және оның бұрынғы жағдайына қайта оралғанын қаламайтындықтан, кітапты күйеуіне қайтарудың орнына Бенге сеніп тапсырады. Алкоголь ішкен Жонас қайтадан ішімдікке құнығып, ақырында автокөлік апатынан қаза табады. Бойдтың романы туралы білетін адамдардың көбі қайтыс болғаннан кейін жылдар өткен соң, Бен кітапты аяқтап, өз атымен жариялайды. Сыншылар Беннің кітаптың соңын романдағы ең жақсы бөлігі деп бағалайды. Осылайша Бен өзінің жазу стилін жетілдіріп, сәтті романистке айналады. Денни бұл "ұрлықты" білгенде Бенмен сөйлесуге бел буады. Күтпегендей, ол бұл жағдайды қауіп-қатер емес, біреумен сырласу мүмкіндігі ретінде қабылдайды. Соңында олар үйленеді, ал Бен қайтыс болғаннан кейін Денни тіпті Райттердің үйін мұраға алады, ол отбасының және Деннидің өмірінде маңызды рөл атқарады және барлық трагедиялық оқиғалар осы үйден бастау алады.

Кейіпкерлер

Джудит "Денни" Денхам: Эрнест Райтстың хатшысы және Нэнси Райтстың фортепианода ойнаған төрт қол серіктесі – жасырын түрде Райт отбасының мүшесі болғысы келеді. Өзін "толқынды" деп сипаттаса да, әдемі емес, бірақ еркектерді тартуда ешқандай қиындық көрмейді және бұрын бірнеше рет үйленген еркектермен қарым-қатынаста болған. Эрнест Райтпен де солай болды. Дегенмен, ол әр сенбі сайын келіп Нэнсимен бірге фортепианода ойнайды, бірақ шындығында, одан да көп нәрсе қалайды. Денни үнемі үйленгісі келмейтінін айтады, өйткені үйленген еркектермен қарым-қатынаста болу оған жеткілікті, бірақ "Modern Bride" журналының барлық нөмірін жинақтайды. Ақырында, Денни үшін бәрі жақсы болады. Ол Бен Райтқа үйленеді, осылайша Райт отбасының бір бөлігіне айналады және тіпті Райттардың үйін мұраға алады – оның жасырын түрде аңсаған жері. Оның Райт отбасының бір бөлігі болуының себебі түсінікті, өйткені оған шын отбасылық өмірді сезіну мүмкіндігі болған емес: әкесі қашып кеткен, ал анасы қайтыс болған. Осы жағдай Нэнсидің оған қалай қарайтынын түсіндіреді, ол досқа қарағанда анаға көбірек ұқсайды. Эрнест Райт: Нэнси Райтқа үйленген және Марк, Дафни және Беннің әкесі. Сонымен қатар, ол Велспринг университетінің психология факультетіндегі профессор, ол Фрейд психологиясына баса назар аударады. Күйеу және әке рөлінен бөлек, ол хатшысы Джудит "Денни" Денхаммен құпия қарым-қатынаста. Эрнесттің шәкірттері Фил Перри мен Гленн Тернер де оқиғаға қатысады. Нэнси Райт: Эрнесттің әйелі. Күйеуінің Деннимен қарым-қатынасы туралы білсе де, ол ештеңе сезбегендей болады. Басында Нэнси мен Денни дос болуы мүмкін сияқты көрінеді, өйткені Эрнесттің хатшысы әр демалыс күні Райттарға Нэнсидің фортепианодағы төрт қол серіктесі ретінде шақырылады. Бірақ 1969 жылғы Алғыс айту күніне дайындық басталғаннан бері ол Денниге дос ретінде емес, қызметші ретінде қарастыра бастайды. Олардың қарым-қатынасы шиеленіскен және кейде көңілсіз деп сипатталады. Шын мәнінде, Нэнси Денниді өзінің досы Энннің орнына пайдаланады. Ол шынайы дос іздемейді, бірақ Денни сияқты Дафниді қызындай көріп, "тәрбиелегісі келетін" адамды іздейді. Бен Райт: Бір қарағанда, 15 жасар әуесқой ақын романның маңызсыз кейіпкері сияқты көрінеді. Бірақ оқиға дамыған сайын оқырман Бен туралы көбірек біледі. Ол көп жылдар бойы отбасының ескі досы және Джона Бойдтың әйелі Эннге ғашық болған. Энн жағдайды пайдаланып, күйеуіне сабақ беру үшін Бенмен Бойдтың жазбаларын ұрлау туралы келісімге келеді. 15 жасар Бен оның мінез-құлқынан қыңырсып, бірақ Энннің талаптарын қабылдайды. Он жылдар өткен соң ол ұрланған романды өз атымен жариялап, атақты жазушы болады. Денни ұрлық туралы білгенде, шындықты жасырып, Бенге үйленеді. Дафни Райт: Райт отбасының 17 жасар қызы, ол әкесінің шәкірті Гленн Тернермен алғашқы махаббатын басынан өткізеді, оны құпия ұстауға тура келеді. Марк Райт: Мистер мен миссис Райттардың 20 жасар ұлы. 1969 жылы ол әскерге шақырудан қашу үшін Канадаға кетіп, оқиға барысында оның рөлі шектеулі болады. Энн Бойд: 1969 жылы Нэнсидің бұрынғы фортепианодағы төрт қол серіктесі Энн әйгілі жазушы Джона Бойдқа үйленді. Оның Джона Бойдпен болған сүйіспеншілік өміріне деген көңілі қалмауы оған қарсы интрига жасауға итермелейді. Жасырын түрде ол Беннің жасөспірім шағында педофильдік қарым-қатынаста болады. Джона Бойд: Атақты жазушы және 1969 жылы Райттардың Алғыс айту күніне арналған кешкі асқа шақырылған арнайы қонақ, онда ол өзінің аяқталмай қалған романымен бірге жазбаларын "жоғалтады". Оқиғаның соңында бұрынғы ішімдік ішкен Джона Бойд жол апатынан қайтыс болады. "Апат" шын мәнінде – өзіне қол жұмсау. Бойдтың өліміне Бен мен Энннің сөз байласуы себеп болса да, екеуі де кінәлі сезінбейді. Бен мүмкіндікті пайдаланып, Бойдтың романын өз атымен жариялайды. Энн оқырмандарға өзінің қылмысын мойындайтынын, бірақ оған өмірінің қалған бөлігін өкінуге дайын емес екенін суыққан түрде хабарлайды. Ол былай дейді: "Бұдан қандай пайда? Бір емес, екі өмір қирады".

Талқылау

Бұл беймәлім тақырып оқырманды әңгіменің соңында толық түсіндірілгенше қате жолға сала береді. "Джона Бойдтың денесі" деген атаудан қарағанда, оқырман бұл роман Джона Бойдтың өлімі туралы деп ойлауы мүмкін. Дегенмен, "дене" сөзі оның денесіне емес, жазылған туындыларына (аяқталмаған қолжазбасына) сілтеме жасайды. Бойдтың қолжазбасының ұрлануы арқылы Левитт өзін тағы бір рет қорғап, Спендердің айыптауларына қарсы шыншылдығын дәлелдеуге тырысады. Спендер оны айыптап, "Англия ұйықтағанда" романында, Левитттің 1930 жылдардағы әдеби Лондон туралы романы, Спендердің "Дүние ішіндегі әлем" автобиографиясынан маңызды материалды немесе авторлық құқығы көрсетілмеген материалды қолданды деп мәлімдеді. Көптеген қылмыстық әңгімелердегідей, бұл роман да маңызды ақпаратты ұзақ уақыт жасырып, күдіктілікті күшейтеді. Романның соңында ғана нағыз баяндаушы ашылатыны да қызықты. Біреу оқиғаны Дэнни жазғандай сезінеді, бірақ шындығында оқиғаның авторы Бен екені белгілі болады (Бен оқиғаны Дэнни айтқандай баяндайды).