Кіріспе

Джейн Грей Кэннон Свиссельм (6 желтоқсан 1815 – 22 шілде 1884) – американдық радикалдық республикашыл журналист, баспагер, құлдықтан азат етуші және әйелдер құқығын қолдаушы. Ол Американың алғашқы әйел журналистерінің бірі болды, оны Хорас Грили өзінің «Нью-Йорк Трибьюн» газетіне жұмысқа алған. Ол Питтсбург қаласында (Пенсильвания штаты) жазушы, ал Сент-Клауд қаласында (Миннесота штаты) баспагер және редактор болып жұмыс істеді. Президент Эндрю Джонсонның әкімшілігі кезінде Вашингтон қаласындағы федералдық үкіметте жұмыс істеген кезде Свиссельм өзінің соңғы газетін – «Реконструкционист» газетін құрды. Оның Джонсонды сынаған жарияланымдары оның жұмысынан айырылуына және газеттің жабылуына әкелді. Ол 1881 жылы өзінің өмірбаянын жариялады.

Ерте өмір және білім

Свайсхелм Джейн Грей Кэннон АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Питтсбург қаласында дүниеге келді. Ол Мэри (Скот) мен Томас Кэннонның көп баласының бірі еді, екеуі де шотланд-ирланд тегінен шыққан пресвитериан дінінің өкілдері болған. Оның әкесі саудагер және жылжымайтын мүлікке салым салушы болған. 1823 жылы Джейн сегіз жасқа толғанда, оның әпкесі Мэри мен әкесі туберкулезден қайтыс болып, отбасын қиын жағдайға түсірді. Джейн қолмен жұмыс істеді, кружево жасады және барқытқа сурет салды, ал анасы легхорн мен сабаннан тоқылған шляпаларды бояды. Он екі жасында ол бірнеше аптаға пансионға жіберілді, себебі сол кезде мемлекеттік мектептер болған жоқ. Үйге келген соң, дәрігер оның туберкулездің бастапқы сатысында екенін айтты. Оның анасы бұған дейін төрт баласын аурудан жоғалтқан еді. Ол балаларымен бірге Питтсбургтің шетіндегі Уилкинсбург ауылына көшіп, дүкен ашты. 1830 жылы, одан әрі білім алғаннан кейін, Джейн ауыл балаларына сабақ беруді бастады. Сол жылы оның отбасы барлығының жақсы көрген ағасы Уильямның жұмыс істеу үшін кеткен Нью-Орлеан қаласында сары қызбадан қайтыс болғанын естіді.

Мансап

1836 жылы 18 қарашада 20 жасында Кеннон жақын маңдағы қаладан шыққан Джеймс Свисшельмге тұрмысқа шықты. 1838 жылы олар Луисвиллге (Кентукки штаты) көшіп барды, онда Джеймс өзінің ісін ағасы Сэмюэльмен бірге ашуды жоспарлаған. Осы жерде Джейн алғаш рет құлдықпен кездесті, бұл оған терең әсер етті. Жақын жерде өзінің аралас нәсілді балаларын сатқан адам болды. Ол өзінің өмірбаянында көргендері мен естігендері туралы жазды. 1839 жылы күйеуінің қарсылығына қарамастан, ол ауру анасына күтім көрсету үшін Филадельфияға көшіп кетті. Анасы қайтыс болғаннан кейін, ол Пенсильвания штатының Батлер қаласындағы қыздар семинариясын басқарды. Екі жыл өткен соң, ол күйеуінің Питтсбургтің шығысында орналасқан, Швейцария деп аталатын фермасына қайта оралды. (Қазіргі уақытта бұл аймақ Эджвуд деп аталады).

Активизм және газет жазу

Осы уақыт аралығында Свайсхелм өлім жазасына қарсы мақалалар, әңгімелер, өлеңдер және Питтсбургтегі құлдыққа қарсы газет, «Еркіндік рухы» және басқаларына мақалалар жаза бастады. «Еркіндік рухының» және осыған ұқсас тақырыптағы «Альбатростың» жабылуына байланысты, 1847 жылы Свайсхелм «Saturday Visiter» газетін құрды. Газет ақырында бүкіл елде 6000 таралымға жетті, ал 1854 жылы Питтсбург коммерциялық журналының апталық басылымымен біріктірілді. Ол әйелдердің меншік құқығын қорғау үшін көптеген редакциялық мақалалар жазды. 1850 жылдың 17 сәуірінде «Нью-Йорк Трибьюн» газетінде жұмыс істеген кезде ол АҚШ Сенатының журналистер галереясына қабылданған алғашқы әйел репортер болды. Оның қатысуы және сол күнгі жанжал туралы баяндамасы, онда Миссисипи сенаторы Генри Фут Миссури сенаторы Томас Харт Бентонға шабуыл жасағанда тапаншасын шығарды, кеңінен танылды. Висконсин штатындағы бір газетте былай делінген: «Мұндай көріністі осылай қызықты етіп суреттеуге ешкімнің, әсіресе әйелдің қолынан келеді. Еркектің баяндамасын қиындыққа салатын, жүйкелі, демсіз жағдай әйелдің әңгімесіне нәзіктік пен әсемдік қосады». 1857 жылы Свайсхелм күйеуінен ажырасып, батысқа, Сент-Клаудқа, Миннесота штатына көшіп барды, онда ол бірнеше газетті басқарды. Ол жазу және лекция оқу арқылы құлдықтан азат етуді және әйелдердің құқықтарын жариялады. Қала штаттың шығыс шекарасының орталық бөлігінде, Миссисипи өзенінің жанында орналасқан дамып келе жатқан сауда орталығы болды. «The Saint Cloud Visiter» газетінде Свайсхелм 1847 жылы осы аймаққа қоныс аударған оңтүстік құл иесі және үнді саудагері Сильван Лауриге қарсы жеке соғыс ашты. Ол сол кезде Сент-Клаудтың демократиялық саяси көшбасшысы болды. Свайсхелм Минессота еркін штат болғандықтан Лауридің құлдарға ие болуына қатты ашуланды. Бірақ 1857 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Дред Скотт ісінде құлдардың азаттыққа талап етуге құқығы жоқ екенін және Миссури келісімінің конституцияға қайшы екенін, сондықтан штаттың құлдыққа тыйым салуы мүмкін емес екенін шешті. Оңтүстік тұрғындары құлдарымен бірге Сент-Клауд пен Минессотаға көшіп келді. Азамат соғысы басталғаннан кейін көптеген оңтүстік тұрғындары құлдарын алып, оңтүстікке қайтып кетті. Бірде ол газетте жарық көрген өртті редакциялық мақаладан кейін Лаури «Құпия комитет» құрып, газет кеңсесіне кіріп, баспа машиналарын қиратты және оның бөліктерін жақын жердегі Миссисипи өзеніне лақтырып жіберді. Свайсхелм көп ұзамай жаңа баспаханаға ақша жинап, шабуылдарын одан да күшейтті. Бұрын штаттың лейтенант-губернаторы лауазымына дайындалған Лаури Сент-Клауд саясатындағы ықпалын жоғалтты, бірақ 1862 жылы штат сенатына сайланды. 1862 жылы Минессотадағы сиукстердің көтерілісі нәтижесінде жүздеген ақ қоныс көз жұмғанда, Свайсхелм федералды үкіметтің үндістерді жазалауын талап еткендердің қатарында болды. Ол бұл мәселе бойынша қоғамдық пікірді көтеру үшін ірі қалаларды аралады және Вашингтон қаласында Питтсбургтен келген досы, содан кейін Соғыс министрі Эдвин М. Стентонмен кездесті. Ол оған үкіметте жұмыс істеуге ұсыныс жасады. Ол Минессота газетін сатып, Азамат соғысы кезінде Вашингтон аймағында әскери медбике болып жұмыс істеді, жұмысы қол жетімді болғанша.

Кейінгі өмір және өлім

Соғыстан кейін Свайсхелм өзінің соңғы газеті – "Реконструкционист" газетін іске қосты. Президент Эндрю Джонсонға жасаған шабуылдары салдарынан ол газетін де, үкіметтегі қызметін де жоғалтты. 1872 жылы ол тыйым салу партиясының съезіне делегат ретінде қатысты және Аллегейни зиратында жерленген. Питтсбург қаласындағы Швейцальге жақын орналасқан Швейцахелм паркі оның құрметіне аталған. Свайсхелмнің өмірбаянының жаңа басылымы 2005 жылы жарық көрді.