София ханшайым: өмір және құпиялар

Кіріспе

Британдық ханшайым (1777–1848)

София ханшайым (София Матильда; 3 қараша 1777 – 27 мамыр 1848) – король Георг III және королева Шарлоттаның он екінші баласы және бесінші қызы. София, ең көп танымал болғаны, жас кезінде туған деп айтылатын заңсыз балаға байланысты қауесеттермен байланысты. Жастық шағында София әкесіне жақын болған, ол ұлдарына қарағанда қыздарын артық көретін; алайда, ол және оның әпкелері анасынан қорқып өмір сүрді. Ханшайымдар жақсы білім алған, бірақ қатаң тәртіптегі отбасында тәрбиеленді. Король Георг қыздарының үйленуін ұнатпаса да, олар есейген кезде оларға лайықты күйеу табуды жоспарлаған. Алайда, корольдің қайталап тұратын ақыл-есінен айырылуы, сондай-ақ королеваның қыздарының өмірін өзінің серіктері ретінде өткізуге ниеттенуі, көптеген ханшайымдарға ұсыныс жасаудан тоқтатты. Нәтижесінде, София және оның барлық әпкелерінен біреуі анасының усақ-түйекке бөлінген үйінде өсті, оны олар жиі «монастырь» деп атады. Ол ешқашан үйленбегенімен, Софияның әкесінің жанындағы эсквайер Томас Гарттан жүкті болғаны және 1800 жылдың жазында заңсыз ұл туғаны туралы әңгіме тарады. Басқа әңгімелерде баланың үлкен ағасы Камберленд герцогының зорлауынан туғаны айтылды, ол өте жағымсыз тұлға болатын. Тарихшылар осы әңгімелердің шындығына қатысты екіге бөлінген – кейбіреулері оның Гарттың баласын тудырғанына сенсе, енді біреулері оларды патша отбасының саяси жауы таратып, жасанды түрде құрастырылған аңыз деп санайды. Принц-регенттің әпкелерінің тәуелсіздігін арттыруға жасаған тырыстықтары 1818 жылы королева Шарлоттаның қайтысымен одан әрі жеделдетілді. Өмірінің соңғы жылдарында София Кенсингтон сарайындағы немере қызы Кент ханшайымы Викторияның (болашақ королева Виктория) үйінде тұрды. Ол жерде ол Викторияның басқарушысы сэр Джон Конройдың ықпалына түсті, ол оның қарттығы мен соқырлығынан пайдаланды; Софияның Конройды Софияның заңсыз баласы деп есептелетін адамның «құлықты талаптарына» тиімді қарсы тұру қабілеті үшін құрметтегені туралы да қауесет тарады. София Кенсингтон үйінің және оның екі үлкен ағасының тыңшысы ретінде жиі жұмыс істеді, ал Конрой оның ақшасының көп бөлігін ысырап етті. Ханшайым 1848 жылдың 27 мамырында Кенсингтон сарайындағы Викарейдж-плейстегі резиденциясында қайтыс болды.

Princess Sophia (Sophia Matilda; 3 November 1777 – 27 May 1848) was the twelfth child and fifth daughter of King George III and Queen Charlotte. Sophia is perhaps best known for the rumours surrounding a supposed illegitimate child to whom she gave birth as a young woman. In her youth, Sophia was closest to her father, who preferred his daughters over his sons; however, she and her sisters lived in fear of their mother. The princesses were well educated but raised in a rigidly strict household. Though he disliked the idea of matrimony for his daughters, King George had intended to find them suitable husbands when they came of age. However, the King's recurring bouts of madness, as well as the Queen's desire to have her daughters live their lives as her companions, stopped would be suitors from offering for most of the princesses. As a result, Sophia and all but one of her sisters grew up in their mother's cloistered household, which they frequently referred to as a "Nunnery". Though she never wed, rumours spread that Sophia became pregnant by Thomas Garth, an equerry of her father's, and gave birth to an illegitimate son in the summer of 1800. Other gossip declared the child was the product of rape by her elder brother the Duke of Cumberland, who was deeply unpopular. Historians are divided on the validity of these stories, as some believe she gave birth to Garth's child while others call them tales spread by the royal family's political enemies. The efforts of the Prince Regent to gain his sisters increased independence were further hastened along with Queen Charlotte's death in 1818. In her last years, Sophia resided in the household of her niece Princess Victoria of Kent (the future Queen Victoria), at Kensington Palace. There, she fell under the sway of Victoria's comptroller, Sir John Conroy, who took advantage of her senility and blindness; rumours also circulated that Sophia was in awe of Conroy because of his ability to deal effectively with the "bullying importunities" of Sophia's supposed illegitimate son. Sophia frequently served as his spy on the Kensington household as well as on her two elder brothers, while Conroy squandered most of her money. The princess died on 27 May 1848 at her residence in Vicarage Place, Kensington Palace.

Ерте өмір

Принцесса София 1777 жылдың 3 қарашасында Лондонның Бэкингем үйінде король Георг III және королева Шарлоттаның он екінші баласы және бесінші қызы болып дүниеге келді. Жас ханшайым 1777 жылдың 1 желтоқсанында Кентербери архиепископы Фредерик Корнуоллис Сент-Джеймс сарайындағы Ұлы Кеңес палатасында крещение рәсімін өткізді. Оның куәгерлері Саксен-Гота-Альтенбург герцогы Август (оның бірінші туысы, бір рет алысқан), Брансуик-Вольфенбюттель герцогинясы (оның бірінші туысы, екі рет алысқан) және Мекленбург герцогинясы (оның бірінші туысының әйелі, бір рет алысқан) болды, олардың барлығы өкілдер арқылы қатысты. Софияның дүниеге келуімен король Георг өзінің қыздары мен кіші ұлдарына жәрдемақы беруді қамтамасыз етті; Парламент қабылдаған заңға сәйкес, София мен оның үлкен әпкелері некеге тұрғанда немесе король қайтыс болғанда жыл сайын 6000 фунт стерлинг көлемінде табыс алатын болды. Патшалық үй өте қатаң және ресми болды, тіпті патша отбасы жекемен болған кезде де. Мысалы, король бөлмеге кіргенде, оның қыздары орнынан тұрып, оған сөз сөйлеуге рұқсат берілгенше үнсіз отыруы және рұқсатсыз шықпауы керек еді. Королева Шарлотта мүмкіндігінше үнемдеуге тырысты; кіші ханшайымдар елдік тігілген, арзан киімдер киіп, қарапайым тағамдар жеді. Софияның балалық шағы білім алуға бағытталған. Леди Шарлотта Финч оның тәрбиешісі болды, бұл қызметті ол барлық патша балалары үшін атқарды. Ағалары алған қатаң білім мен тәртіпке сәйкес, королева Шарлотта таңдаған қосалқы тәрбиешілер арқылы леди Шарлотта принцессаларға ағылшын, француз, музыка, өнер және географиядан сабақ беру үшін тәжірибелі ұстаздарды шақырды; София мен оның әпкелеріне спортпен және көңілді ойындармен ойнауға рұқсат берілді. Королева қыздарының көңіл көтеруімен білім беру пайдасын біріктіруге тырысты. София мен оның бауырлары театрға бару арқылы тәрбиеленді және арнайы қойылымдармен көңіл көтерді. Принцесса Софияның алғашқы ресми пайда болуы 1784 жылдың 26 мамырында Вестминстер аббаттығында Джордж Фридерик Гендельді еске алу рәсіміне қатысқанда болды. Осы кезеңдегі еркектер үшін ерекше жайт, Софияның әкесі оның тәрбиесіне белсенді қатысып, ұлдарына қарағанда қыздарын артық жақсы көретін. Ол мүмкіндігі болғанда ханшайымдардың туған күндері мен басқа да арнайы шараларға қатысып, олардың оқудағы жетістіктері туралы хабардар болып отырды. Бір отбасылық дос еске алғандай: "Мен осыншама сүйкімді балаларды көрген емеспін, немесе корольдің оларға деген қамқорлығынан гөрі әдемі көрініс көрген емеспін". Алайда, корольдік тарихшы А. В. Пердьеге сәйкес, королева Шарлотта қыздарына қорқыныш сезімін ұялатты және ол "мейірімді ана" емес еді.

The Princess Sophia was born at Buckingham House, London on 3 November 1777, the twelfth child and fifth daughter of King George III and Queen Charlotte. The young princess was christened on 1 December 1777 in the Great Council Chamber at St James's Palace by Frederick Cornwallis, Archbishop of Canterbury. Her godparents were Prince August of Saxe Gotha Altenburg (her first cousin once removed), the Duchess of Brunswick Wolfenbüttel (her first cousin twice removed) and the Duchess of Mecklenburg (wife of her first cousin once removed), all of whom were represented by proxies. Upon Sophia's birth, King George ensured his daughters and younger sons would have allowances; through a provision of Parliament, Sophia and her elder sisters were each to receive an annual income of £6,000 either upon their marriages or the king's death. The royal household was very rigid and formal, even when only the royal family were together in private. For instance, when the King entered a room, his daughters were expected to stand up, remain silent until addressed, and not leave until given permission. Queen Charlotte made attempts to be economical where possible; the younger princesses wore country made dresses, which were less expensive, and ate plain food. Sophia's early life was focused on education. Lady Charlotte Finch served as her governess, a role she performed for all the royal children. As with the strict education and discipline received by her brothers, Lady Charlotte through the sub governesses chosen by Queen Charlotte arranged expert tutors to give the princesses lessons in English, French, music, art, and geography; Sophia and her sisters were also allowed to play sports and boisterous games with their brothers. The queen sought to combine her daughters' entertainments with educational benefits. Sophia and her siblings were brought up with an exposure to theatre and were entertained with special performances. Princess Sophia's first appearance in public occurred when she accompanied her parents and elder siblings to a commemoration for George Frideric Handel, held at Westminster Abbey on 26 May 1784. Uncommon for men of the period, Sophia's father was involved in her early upbringing and preferred his daughters to his sons. When possible he attended the princesses' birthday parties and other special events, and was kept informed on their progress in the schoolroom. A family friend once remarked, "I never saw more lovely children, nor a more pleasing sight than the King's fondness for them." On the other hand, Queen Charlotte invoked fear in her daughters and, according to royal historian A. W. Purdue, she was not "benignly maternal".

Ересектілік

1792 жылы София мен оның қарындасы Мэри отбасылық шараларға жиірек қатыстырыла бастады. София он төрт жасында, 4 маусым 1792 жылы әкесінің туған күнінде алғаш рет сарайға келді. Биограф Кристофер Хибберттің сөзіне сүйенсек, жас кезінде София – "көңілді, бірақ көңіл-күйі тез өзгеретін, әдемі, нәзік және құштар қыз" болған. Бала кезіндегідей, София әкесіне берілген, бірақ кейде оның тіршілігін шыдамаған. Ол былай деп жазды: "Сүйікті Патша маған ең жақсылықты тілейді, мен оған қаншалықты мінелі екенімді айта алмаймын". 1788 жылға дейін король Георг қыздарына Ханноверге алып барып, оларға лайықты күйеу табатынын айтқан, өйткені оның әпкелерінің бақытсыз некелері оны алаңдатқан. Ол: "Мен олардың ешқайсысының үйленгенін көргім келмейді: мен олардың қосылысында бақыттымын және ешқандай ажырасуды қаламаймын" деді. Бірақ сол жылы, София он бір жасқа толғанда, корольдің алғашқы ақыл-есі жоғалған жағдайы болды. София әкесінің мінез-құлқы туралы былай деді: "Ол маған ең мейірімді, бірақ кейде тым мейірімді, егер сіз мұны түсінсеңіз, бұл мені қатты алаңдатады". 1801 және 1804 жылдары тағы да ақыл-есі жоғалды, соның салдарынан қыздарының үйленуі туралы әңгіме тоқтатылды. Неке мәселесі сирек көтерілді, королева Шарлотта бұл тақырыптың корольді әрқашан мазалап, оны қайтадан ақылсыздыққа итермелейтінінен қорқып, одан қашып жүрді. Сонымен қатар, күйеуінің ауруынан шаршаған королева ханшайымдардың өзіне жақын болуын қалады. Георг регент болғанға дейін, оның әпкелеріне көмектесуге шамасы жетпеді. 1811 жылы регенттікке көтерілуі София мен басқа да тұрмысқа шықпаған ханшайымдарға жәрдемақыны 10 000 фунт стерлингтен 13 000 фунт стерлингке дейін арттыруға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ олардың қоғамға қатысуын қолдады. Королева Шарлотта осы әрекеттерге ашуланды, ал принц-регент екі тарапты мұқият татуластыруға мәжбүр болды, соның арқасында оның әпкелері белгілі бір тәуелсіздікке ие бола алды.

Некесіз бала

Софияның өмірінде оның ағасы, кейіннен Ганновер королі болған Камберленд герцогы Эрнест Августпен инцест қарым-қатынаста болғаны туралы әртүрлі қауесет тарады. Принц-регент өз әпкелеріне герцогпен бір бөлмеде жалғыз қалмауды ескерткен, ал Камберленд британдықтар арасында өте жақтырылмаған еді. Бұл қауесеттердің шындығына сенуге болады ма, әлде оларды герцогтың көптеген саяси жауы таратыпты ма, әлі белгісіз. Софияның және бірнеше әпкесінің таныс адамдары шектеулі болғандықтан, олар сарай қызметкерлері мен атбасарларымен қарым-қатынасқа түсті. София әкесінің бас атбасары, генерал-майор Томас Гартпен байланысқа түсті, ол одан отыз үш жас үлкен еді. Оның бетінде үлкен қызғылт туылған дақ болған, Софияның әпкесі Мэри оны "махаббаттың қызғылт шамы" деп атаса, сарай қызметкері және күнделік жазушы Чарльз Гревилл оны "қорқынышты ескі шайтан" деп сипаттаған. Дегенмен, бір күтуші әйел "принцесса оған қатты ғашық болған, бәрі көріп тұрған. Ол оның алдында өзін ұстай алмады" деп айтқан. Гревилл София мен оның әпкелерінің махаббат оқиғалары туралы күнделік жазбасында: "әйелдер кез келген нәрсеге ғашық болады – мүмкіндіктер мен құмарлықтың жағдайлары, ақыл-ойының немесе дене бітімінің кез келген жақсы қасиеттерінен гөрі маңыздырақ. [Принцессалар] әлемнен оқшауланған, аздаған адамдармен араласып, құмарлықтары қайнап, жағдай оларға қол жеткізуге мүмкіндік берген алғашқы адамның қолына түсуге дайын тұрды" деп жазды. Ұзақтан соң заңды емес баланың бар екені туралы әңгіме тарады. Кейбір тарихшылар София 1800 жылдың тамызынан бұрын Уэймут қаласында Гарттан бала тапқанын айтады. Флора Фрейзер Софияның баласы болғаны туралы қауесеттерге сенеді, бірақ баланың әкесі Гарт па, әлде Софияның ағасы Камберленд герцогы па деген сұраққа жауап беруге тырысты. Карл Шоу өзінің "Royal Babylon: the Alarming History of European Royalty" атты кітабында герцогтың өз қарындасын зорлағаны мүмкін екенін, Чарльз Гревиллдің күнделіктерінен және басқа да факторлардан дәлелдер келтіріп жазды. Тарихшы Джиллиан Гилл София баланы жасырын туып, соның салдарынан ешқашан үйленбегенін айтады. Алайда Элисон Вейр және басқалар София мен Гарттың бала туған жылы некелескен болуы мүмкін деп жазады, бірақ бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ, тек Софияның есейген портретіндегі үйлену сақинасы ғана бар.

During Sophia's lifetime, there were various rumours about her alleged incestuous relationship with her brother, Ernest Augustus, Duke of Cumberland, who later became the King of Hanover. The Prince Regent supposedly warned his sisters not to be alone in the same room with the Duke, and Cumberland was deeply unpopular with the British people. It is unclear whether there was truth to these rumours or whether they were circulated by the Duke's numerous political enemies. Limited in exposure to eligible men, Sophia and several of her sisters became involved with courtiers and equerries. Sophia entered into a relationship with her father's chief equerry, Major General Thomas Garth, a man thirty three years her senior. He had a large purple birthmark on his face, causing Sophia's sister Mary to refer to him as "the purple light of love" and courtier and diarist Charles Greville to call him a "hideous old devil". Despite this, one lady in waiting noted "the princess was so violently in love with him that everyone saw it. She could not contain herself in his presence." Greville wrote about Sophia and her sisters' affairs in a diary entry, "women fall in love with anything – and opportunity and the accidents of the passions are of more importance than any positive merits of mind or of body [The princesses] were secluded from the world, mixing with few people – their passions boiling over and ready to fall into the hands of the first man whom circumstances enabled to get at them." Gossip soon spread of the existence of an illegitimate child. Some historians contend that, sometime before August 1800 in Weymouth, Sophia gave birth to a child fathered by Garth. Flora Fraser believes the rumours that Sophia had a child, but has questioned whether the child was fathered by Garth, or Sophia's brother the Duke of Cumberland. In his book Royal Babylon: the Alarming History of European Royalty, author Karl Shaw writes of the possibility that the Duke raped his sister, citing evidence from Charles Greville's diaries, as well as other factors. Historian Gillian Gill believes that Sophia secretly gave birth to the child and that this is the reason Sophia never married. Alison Weir and others, however, write of a possible marriage between Sophia and Garth the same year as the child's birth, but there is no evidence to back this assertion other than the presence of a wedding ring in a portrait of an aged Sophia.

Кейінгі өмірі

София немересі, Уэльс принцессасы Шарлоттаның сүйіктісі болды, себебі жас принцесса оның жұмсақ мінезін жақсы көріп, Софияның өткеніне байланысты қызықты әңгімелерге құмар еді. Шарлоттаның басқа әпкелеріне деген сезімі өзгермелі болды; ол бірде былай деп жазды: "София олардың отбасынан екеніне сену қиын, өйткені ол ойлары, пікірлері, мәселелері жағынан мүлдем бөлек. Оның асылдығы мен адалдығы оны осында сүйікті ете алмады. Ол үнемі интригалар мен мазасыздықтардың куәсі болды, оны көтеруге шыдамы жетпейді." Принц-регенттің әпкелеріне көмектесу әрекеттері Мэри мен Элизабеттің үйленуіне әкелді, ал 1818 жылы королева Шарлоттаның қазасы Августа мен Софияға өз үйлерінде еркіндікке мүмкіндік берді, бірақ олар үшін үйленуге кеш болды. Анасынан София Виндзор Ұлы саябағындағы Төменгі қасқадан мұра етті, оны өз кезегінде Принц-регентке сыйлады. 1840 жылы ханшайым Августаның қайтыс болуы Софияның Кларенс үйін және Фрогморды мұралауына себеп болды. Королева қайтыс болғаннан кейін София өмірінің соңғы жылдарын Кенсингтон сарайында, немересі Кент принцессасы Викторияның жанында, болашақ королева Викториямен бірге өткізді. Осының нәтижесінде ханшайым София Викторияның әкесінің туыстарынан жиі көрінетін санаулы адамдардың бірі болды. Кент герцогинясы сияқты София да Викторияның кеңесшісі сэр Джон Конройдың ықпалына түсіп, оған ақшасын басқаруға рұқсат берді. Ханшайым Кент герцогинясының әлеуметтік айналымына кіріп, оның орнына София Конрой Кенсингтон сарайында болмағанда оның тыңшысы болды. София Конройға Сент-Джеймс сарайында естігендері туралы хабарлады, өйткені ол сарай қызметкерлерімен және екі ағасымен жақсы қарым-қатынаста болды. Әңгіме таратушылар Конройдың Софияның заңды емес ұлының "әрекетсіздігіне" қарсы тұру қабілеті оның құрметін жеңіп алғанын болжады, ал кейбір тарихшылар Конрой Софияны пайдаланды деп жазады, ол соңғы жылдары "бас айналып, есте сақтау қабілеті нашарлап, сұлулығының жоғалуын қайғырып" және "шатасқан, көру қабілеті нашарлаған әйелге" айналды. София жиі үйдің басшылығымен бірге тамақтанды, бірақ Кент герцогинясы оған сенбеді. Принцесса Виктория әпкесінің тыңшы екенін білгендіктен, екеуі де жақын болған жоқ. Софияның байлығы Конройға сәнді өмір сүруге мүмкіндік берді, ол Кенсингтондағы үйді 4000 фунт стерлингке, сондай-ақ тағы екі жылжымайтын мүлікті 18000 фунт стерлингке сатып алды. София сонымен қатар Викторияның үйінің кейбір мүшелерінің жоғары мәртебеге ие болуына жауапты болды; мысалы, Викторияның тәрбиешісі Луиза Лехзен Георг IV-нің бұйрығымен Ганновер бароннасы атанды, ал Конрой Ганновер орденінің кавалер-командующийы болып тағайындалды.

Sophia was a favourite of her niece, Princess Charlotte of Wales, as the young princess liked her gentle character and had a certain fascination for the gossip surrounding Sophia's past. Charlotte's feelings towards her other aunts were capricious; she once wrote, "I can hardly believe [Sophia] belongs to them so wholly different is she in thoughts, opinions, matters. Her nobleness and rectitude of mind renders her no favourite here. The constant scenes of intrigue, of tracasseries, she can but ill support." The Prince Regent's efforts to help his sisters led to the marriages of Mary and Elizabeth, and Queen Charlotte's death in 1818 allowed Augusta and Sophia their domestic freedom, though it was too late for them to marry. From her mother Sophia inherited Lower Lodge at Windsor Great Park, which she in turn gave to the Prince Regent. The death of Princess Augusta in 1840 resulted in Sophia inheriting Clarence House and Frogmore. After the queen's death, Sophia lived in Kensington Palace during her final years, next to her niece Princess Victoria of Kent, the future Queen Victoria. As a result, Princess Sophia was one of the few paternal relatives that Victoria saw often. Like her sister in law the Duchess of Kent, Sophia fell under the spell of Victoria's comptroller Sir John Conroy and let him manage her money. The princess became a part of the Duchess of Kent's social circle and, in return, Sophia spied for Conroy when he was absent from Kensington Palace. Sophia also reported to Conroy on what she heard at St. James's Palace, as she had privileged access to courtiers as well as to her two elder brothers. Gossipmongers speculated that Conroy's successful ability to deal with the "bullying importunities" of Sophia's illegitimate son endeared her to him, while some historians write that Conroy took advantage of Sophia, who in her last years had become "dizzy, easily muddled mourning her fading looks" and a "confused, nearly blind aunt." Sophia often dined with the household, but the Duchess of Kent distrusted her. Princess Victoria was aware her aunt was a spy and the two never became close. Sophia's wealth allowed Conroy to live a rich lifestyle, acquiring for himself a house in Kensington for £4,000, as well as two other estates for £18,000. Sophia was also responsible for certain members of Victoria's household gaining higher statuses; Victoria's governess Louise Lehzen, for instance, was made a Hanoverian baroness on the orders of George IV, and Conroy was named a Knight Commander of the Hanoverian Order.

Өлім

Он жылдан астам соқыр болғаннан кейін, 1848 жылдың 27 мамырында таңертең ханшайым София Кенсингтондағы Викарейдж Плейс тұрағында ауырып қалды; оған қарындасы Мэри, қайын сіңлісі Аделаида королевасы және туған інісі Альберт ханзада келді. София сол күні сағат 6:30-да қайтыс болды, сол кезде Мэри, Кент және Кембридж герцогинялары қасында болды. Ханшайымның өзі тілегендей, Виндзор қамалында емес, Лондонның Кенсал Грин зиратындағы орталық шіркеудің алдында (шығысында) жерленді, себебі ол ағасы, Сассекс герцогы принц Август Фредерикке жақын болуды қалады (жолдың қарсы бетінде). Ол қайтыс болғаннан кейін Конрой оның ақшасының көп бөлігін бекер жұмсағаны және ханшайымның мұрагерлікке қалдыратын мүлкі болмағаны анықталды. Чарльз Гревилл 31 мамырдағы күнделігіне мынандай жазба жазды: Ханшайым София бірнеше күн бұрын қайтыс болды, ал Королева [Виктория] өзінің туған күнін тойлау үшін қабылдау бөлмесін өткізіп жатқанда. Ол соқыр, көмекке мұқтаж, қиындықтарға шыдады; өте зиялы, білімді әйел, бірақ ешқашан өмір сүрмеген.

Қарулар

1789 жылдан бастап, монархтың қызы ретінде София патшалықтың қаруын қолдануға құқылы болды, бірақ ол қару үш күміс нүктелі таспамен (лабель) ерекшеленді. Ортаңғы нүктеде қызыл жүрек, ал сыртқы екі нүктеде әрқайсысында қызыл гүл бейнеленген.