Ндабени: Кейптаундағы алғашқы қара нәсілді қалашық тарихы

Кіріспе

Ндабени – Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласындағы өнеркәсіптік маңы, негізінен тоқыма және киім-кешек сияқты жеңіл өнеркәсіптерге орналасқан. Кейптаун қаласының орталығынан шамамен 6 км (4 миль) шығысқа қарай орналасқан және теміржол станциясымен қамтамасыз етілген. Ндабенидің оңтүстік-шығысында Пинландс, солтүстігінде Мэйтлендпен шектеседі. Оның пошталық коды 7405.

Тарих

XIX ғасыр бойы Кейптаун қаласындағы қара нәсілді халықтың саны күрт өсті. Колониялық үкімет жүргізген 1865 жылғы халық санауы бойынша бұл көрсеткіш 274 адамды құрады (Western, 45-б.). 1881 жылы кейбір ақ адамдар Папендорп пен Алтыншы аудандағы қара нәсілді халықтың саны соншалықты көп болғандықтан, оларға ресми «кафирлік орналасқан жер» құру қажет деп ойлай бастады (Saunders, 29-б.). 1890 жылы доктардағы қара жұмысшыларды орналастыру үшін «Док Натив Локациясы» құрылды. Бұл жұмыс берушілердің оларды, көбінесе өз үйлерінде, орналастыру қажеттілігін жойды. Сандерстің мәліметінше, ғасыр соңына қарай Үлкен Кейптаунның халқы 10 000-ға жетті. Қала тұрғындарының өтініші бойынша бұл жер сэр Уолтер Стэнфордтың құрметіне «Ндабени» деп аталды. Бастапқы тұрғындар оны «Ква Ндабени» деп атады, яғни «Ндабени үйі» дегенді білдіреді. Бұл атау сөзбе-сөз «пікірталас орны» немесе «сөйлесу және әңгімелесу орны» дегенді білдіреді, бірақ бұл термин «жаңалықтардағы» деген мағынаға жақын, Туыс істер жөніндегі департаментінің хатшысы Стэнфордтың лақап аты болды. 1902 жылы халық арасында оба індеті басталып, билік дереу оны «бақылаусыз кафирлер тобына» (Iliffe, 115-б.) жабалап, көптеген ақ нәсілділердің сегрегацияны талап етуіне әкелді. Кейптаун қаласының бас санитарлық дәрігерінің пікірінше, африкалықтардың тұру жағдайы «санитариялық және әлеуметтік тұрғыдан өте жағымсыз болды, себебі таза емес, жартылай өркениетті топтарды қоғамның таза және өркениетті бөлігімен тығыз байланысқа әкелді» (Оңтүстік Африканың суреттелген тарихы, 314–315-бб.). Осы себепті Кейптаунда алғашқы қара нәсілділер тұратын Ндабени қалашығы құрылды (Richmond, 48-б.). Бұл жер сол кезде Кэйп-Флатс жанындағы канализациялық қондырғының маңында орналасқан еді (Iliffe, 115-б.). «Кейптаундағы санитариялық талаптарға сай емес жағдайда тұратын жергілікті тұрғындарға Ндабениде арзан баспана ұсынылды» (Wilson & Mafeje, 3-б.), бірақ бірнеше мың адам қалада қалды. Iliffe болжамы бойынша, қалашыққа көшірілгендердің саны 6000–7000-ге жуық, «көптегендері штык ұшымен». Нимбизмнің алғашқы мысалы ретінде жергілікті тұрғындар Кейптаунның «кафирлерді» өз жақтарына «ығыстыруына» қарсылық білдірді. Сондай-ақ Кейптаун саудагерлері жұмысшыларын қаладан тыс жерде орналастыру ыңғайсыз болады деп шағымданып, наразылық білдірді. Кейп Регистр 1901 жылғы наурыз айында: «Астананы санитариялық жағдайға байланысты жұқпалы аурудан қорғау, бірнеше Сент-Джордж көшесіндегі саудагерлердің ыңғайлылығынан гөрі әлдеқайда маңызды мәселе» деп жауап берді (Оңтүстік Африканың суреттелген тарихы, 315-б.). Қара қалашығы қала ішінде көтере алмайтындықтан, қала өскен сайын оның сыртқы шетінде жаңа қалашықтар салынды және қауым көшірілді. 1923 жылы Ланга Ндабениден оңтүстік-шығысқа қарай 5 км жерде құрылды және халық Ндабени бұзылғанға дейін осы жерге жіберілді. Осы жылы «Туыс (қалалық аймақтар) туралы» заң қабылданды, ол Оңтүстік Африканың қара нәсілді азаматтарының қалаға кіруін шектеді (Western, 46-б.).

Throughout the 19th century the black population of Cape Town increased dramatically. An 1865 census carried out by the colonial government put the figure at 274 (Western, p. 45). By 1881, some of the whites had begun to think the black population in Papendorp and District Six was so sizeable that they "[needed] to establish an official 'Kafir location' for it " (Saunders, p. 29). In 1890 the Dock Native Location was established to house black labourers at the dock. This removed the need for employers to house them, often in their own homes. By the end of the century the population had, according to Saunders, risen to 10,000 in greater Cape Town. The town was named "Ndabeni" after Sir Walter Stanford at the residents request. Called Kwa Ndabeni by the original residents, meaning "house of Ndabeni", the name literally means "place of debate", or "place of speaking and conversations", but the term was a nickname for Stanford, Under Secretary of the Department for Native Affairs, with a meaning closer to "in the news". In 1902, the bubonic plague broke out among the population which the authorities soon blamed on "these uncontrolled Kafir hordes" (Iliffe, p. 115) leading to many whites demanding segregation. According to the Cape Town Medical Officer of Health the living conditions of Africans were 'very undesirable, both from the point of view of sanitation and socially, by bringing uncleanly, half civilised units into intimate contact with the more cleanly and civilised portion of the community". (Illustrated History of South Africa, pp. 314–5). It was as a result of this that Ndabeni was established, Cape Town's first black township (Richmond, p. 48). The location was, at the time, on the Cape Flats near a sewage plant (Iliffe, p. 115). "Natives who were living under insanitary conditions in the slums of Cape Town were offered accommodation at low rental in Ndabeni" (Wilson & Mafeje, p. 3), although several thousand remained in the city. Iliffe suggests the number moved to the township is in the 6,000–7,000 range, "many at bayonet point". In an early example of Nimbyism local residents objected to Cape Town "shunting its kaffirs" in their direction. There were also complaints from Cape Town merchants that it would be inconvenient to have their workers housed out of town. The Cape Register replied in March 1901, "[T]he protection of the metropolis from the insanitary disease spreading nigger is a much more vital matter than the convenience of a few St George Street merchants". (Illustrated History of South Africa, p. 315). The black township was not to be tolerated within the city so, as the city grew, new townships were built on its outer edge and the community was relocated. In 1923 Langa was established about 5 km south east of Ndabeni, and it was to here that the population was sent before Ndabeni was dismantled. In this year, the Natives (Urban Areas) Act was passed, restricting the entry of black South Africans into the city (Western, p. 46).