1898 жылғы Қытай-Британдия келісімі: Гонконг аумағының кеңейтілуі

Кіріспе

1898 жылы Қытай мен Ұлыбритания арасындағы шарт

Ұлыбритания мен Қытай арасындағы Гонконг аумағын кеңейту туралы конвенция, көбінесе Гонконг аумағын кеңейту туралы конвенция немесе Пекиннің екінші шарты деп аталады, 1898 жылдың 9 маусымында Пекинде Цинь Қытайы мен Ұлыбритания арасында жасалған, теңсіздік шарттары бар жалға беру шарты. Бұл шарт бойынша Ұлыбританияға 99 жылға ақысыз жаңа аумақтар (кейін осылай аталды) және Солтүстік Коулун, оның ішінде 235 арал жалға берілді.

Өмірбаян

1842 жылы Нанкин келісімінде Цин үкіметі Гонконгты Корольдік колониясына айналдыруға келісті, оны "мәңгілікке" қалдырды, Бірінші опиум соғысындағы британдық жеңістен кейін. XIX ғасырдың екінші жартысында Ұлыбритания оқшауланған Гонконг аралының қауіпсіздігіне алаңдады. Нәтижесінде, Пекин конвенциясында, екінші опиум соғысындағы британдық жеңістен кейін Коулун түбегі Ұлыбританияға берілді. 1898 жылдың 6 наурызы мен 8 сәуірінде Қытайдың Бірінші қытай-жапон соғысында (1894-1895) жеңілгенінен кейін, Германия үкіметі Цин империясын Шандун түбегінің оңтүстік жағалауындағы Цзяочжоу шығанағының айналасындағы көмір станциясы үшін Киаучжоу шығанағының 99 жылдық жалға беруге мәжбүр етті. Бұл Германияның жаһандық теңіз күшінің желісіне тікелей қарсы тұруын қолдау үшін жасалды. Осыдан бастап "концессиялар үшін күрес" деп аталатын оқиға басталды, оған басқа еуропалық державалармен ұқсас жалға алу келісімдері кірді, мысалы: 1898 жылдың 27 наурызында Ресей империясы мен Цин империясы арасында Ляотун жарым аралын жалға алу туралы келісімге қол қойылды, бұл Ресейге 25 жылға Порт-Артур мен Даляньды жалға беруді қамтамасыз етті, Ресейдің Маньчжуриядағы Шығыс темір жолы мүдделерін қолдау мақсатында. Нәтижесінде, 1898 жылдың 28 наурызында Қытайдағы Ресейдің ықпалынан қорқып, Ұлыбритания Цин империясын Вэйхайвэйді жалға беруге мәжбүр етті, ол Бірінші қытай-жапон соғысының соңғы ірі шайқасы болған Вэйхайвэй шайқасында Жапон империясы тарапынан басып алынған еді. Бұл Ресейдің Порт-Артурды басып алуын тепе-теңдікке келтіру үшін жасалды. Келіссөздер барысында британдықтар Оңтүстік Қытайда кез келген шетелдік концессия болған жағдайда жерді жалға алуға қосымша талап қоятындарын мәлімдеді. 1898 жылдың 10 сәуірінде Франция мен Цин империясы Француз Индокитайының беделін нығайту үшін Кван Чжоу Ванды 99 жылға жалға алу туралы келісімге келді. Гонконг аумағын кеңейтуді көздеген Ұлыбритания (Клод Максвелл Макдональд арқылы) және Цин империясы Гонконгты 200 мильге (322 км) дейін кеңейтуге рұқсат беру туралы келісімге келді. Нәтижесінде 1898 жылдың 9 маусымында Пекинде Гонконг аумағын кеңейту туралы конвенцияға қол қойылды. Келісім-шарт британдықтарға аралдың айналасындағы колонияның тиісті әскери қорғанысын қамтамасыз ету үшін қажетті жаңадан алынған жердің толық құқығын беруді көздеді. 1894 жылғы жерді пайдалану туралы алғашқы ұсыныстар қатарында зираттарға арналған орын, британ әскерлерінің жаттығу алаңы және даму үшін жерлер болды. Британдықтар үшін қауіпсіздік және аумақтық қорғанысқа қатысты алаңдаушылықтар осы келісімге басты түрткі болды.

In the Treaty of Nanking, in 1842, the Qing government agreed to make Hong Kong a Crown colony, ceding it 'in perpetuity', following British victory in the First Opium War. During the second half of the 19th century, Britain had become concerned over the security of the isolated island, Hong Kong. Consequently, in Convention of Peking, following British victory in the Second Opium War, Kowloon Peninsula was ceded to Britain. Between 6 March and 8 April 1898, in the wake of China's defeat in the First Sino Japanese War (18941895), the German government forced the Qing Empire into a 99 year lease of the Kiautschou Bay concession for a coaling station around Jiaozhou Bay on the southern coast of the Shandong Peninsula, to support a German global naval presence in direct opposition to the British network of global naval bases. This initiated the event known as the "scramble for concessions", which included a series of similar lease treaties with other European powers, such as:

On 27 March 1898, the Convention for the Lease of the Liaotung Peninsula was signed between the Russian Empire and the Qing Empire, granting Russia a 25 year lease of Port Arthur and Dalian, to support Russia's Chinese Eastern Railway interests in Manchuria. Consequently, on 28 March 1898, Britain, anxious of the Russian presence in China, pressured the Qing Empire into leasing of Weihaiwei, which had been captured by the Empire of Japan in the Battle of Weihaiwei, the last major battle of the First SinoJapanese War, for as long as the Russians occupying Port Arthur, to make checks and balances of Russia. During the negotiation, the British stated that they would further request for leasing of land if any foreign concession took place in Southern China. On 10 April 1898, France and Qing Empire signed a 99 year lease of Kwang Chou Wan to reinforce the position of French Indochina. Seeking to bolster its Hong Kong territory, United Kingdom (through Claude Maxwell MacDonald) and Qing Empire reached agreement about allowing the expansion of Hong Kong for 200 mile (322 km). As a result, the Convention for the Extension of Hong Kong Territory was signed on 9 June 1898 in Beijing (Peking). The contract was signed to give the British full jurisdiction of the newly acquired land that was necessary to ensure proper military defence of the colony around the island. Some of the earliest proposals for the land's usage in 1894 included cemetery space, an exercise ground for British troops as well as land for development. From the British perspective concerns over security and territorial defence provided the major impetus for the agreement.

Нәтиже

Конвенция бойынша жердің бір бөлігі әлі де ауылдық жерлерде және Гонконгтың қалған барлық егістік жерлері осы жерде орналасқан. Алайда, қалалық аудандарда халық саны артып келе жатқандықтан, 1950 жылдан бері үкімет қалалық аумақтарды дамытып келді. Әсіресе, Коулунға жақын аудандар Коулун аудандарымен біріктірілді және енді әкімшілік тұрғыдан Жаңа аумақтарға кірмейді. Халықтың үнемі өсуі мен ішкі қаладағы тығыздықтың артуына байланысты, Жаңа аумақтардың серік қалаларының маңызы артты, нәтижесінде қазіргі таңда халықтың шамалы көп бөлігі сонда тұрады. Бұл жалға алынған жерді ғана қайтаруды қиын етті, себебі бұл Гонконгті екі бөлікке бөліп тастаған болар еді. Қытай тарапы да британдықтарға Гонконгтың барлығын қайтару үшін қысым көрсетуді бастады, отарлық державалардың оларға таңған "теңсіз шарттарды" қабылдамайтындарын мәлімдеді. Ұлыбритания мен Қытай Халық Республикасы (ҚХР) үкіметтері 1984 жылы Қытай-Британдық бірлескен декларациясын жасады, оған сәйкес Нанкин шарты (1842) және Пекин конвенциясы (1860) бойынша ҚХР-ға 1997 жылдың 1 шілдесінде берілуі жоспарланған жалға алынған аумақтардың, сондай-ақ Гонконг аралы мен Коулунның (Боундерли көшесінен оңтүстікке қарай) егемендігі берілді. Аумақ жоспарланғандай берілді.

Келісімнің аяқталуы

Жаңа аумақтар 99 жылға жалға берілген, Гонконгтың Корольдік колониясын құрайтын және келісім бойынша қайтарылуға міндетті жалғыз аумақтар еді. Алайда, 1980-ші жылдардағы нақты келіссөздер кезінде Гонконг пен Коулунның шектеулі ресурстары мен Жаңа аумақтардағы ірі құрылыстарға байланысты, берілген аумақтарды бөліп, тек Жаңа аумақтарды Қытайға қайтарудың қиын екені анықталды. Осының салдарынан, 1997 жылдың 30 маусымынан кейінгі түнгі сағат 00:00-де Гонконгтың барлық тәуелді аумағы ресми түрде Қытайдың билігіне қайтарылды, осылайша 156 жылға созған британдық үкім аяқталды.

Көшірмелері

Конвенцияның түпнұсқасы қазіргі уақытта Тайваньдағы Ұлттық сарай мұражайында орналасқан.