Кіріспе

Американдық жазушы, баспагер Элис Джеймс (7 тамыз 1848 – 6 наурыз 1892) – американдық күнделік жазушы, романда жазатын Генри Джеймс пен философ және психолог Уильям Джеймстің қарындасы. Оның Уильяммен қарым-қатынасы ерекше жақын болды, және оның үйленуі оған қатты әсер еткен сияқты. Джеймс өмір бойы денсаулық проблемаларымен күресті, ол кездегідей гистерия деп есептелді. Ол жарияланған күнделіктерімен ең көп танылды.

Өмір

Бай және интеллектуалды белсенді отбасында дүниеге келген, Нью-Йорк штатының Олбани қаласының Генри Джеймс Сениор мен Мэри Робертсон Уолштың қызы. Джеймс көп ұзамай 43 жасында өмірінің соңына дейін мазалаған психикалық және физикалық проблемаларды бастан өткерді. Бес баланың ең кішісі болған ол 1882 жылы қайтыс болғанға дейін ата-анасымен бірге өмір сүрді. Ол Бостонның Мисс Клэппс деп аталатын мектебінде оқыды, онда ол өмір бойына досы болған Франсис Ролинс Морспен танысты, оның жазбалары мен хаттарында жиі еске алынады. Джеймс 1873-1876 жылдары Анна Элиот Тикнор құрған Бостондық хат арқылы оқуды қолдау қоғамы үшін тарих пәнін оқытты, бұл әйелдерге арналған хат-хабар мектебі еді. Ол оқытқан үш жыл "оған дейін ең аз ауырған жылдары" болды. Джеймс ешқашан үйленбеді, оның орнына ағалары мен әйел достарынан қамқорлық іздеді. 1882 жылдың соңында әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Олбанидегі отбасылық мүліктерден түсетін табыстың үлесін мұраға алды, ал ағасы Генри өзінің үлесін де оған берді. Бұл оған тәуелсіз өмір сүруге мүмкіндік берді.

Хистерия дәуірі

Виктория дәуірінде гистерия әйелдер арасында ең көп кездесетін диагноздың бірі болатын. Әйелдің дерлік кез келген ауруы гистерия белгілеріне сай келуі мүмкін еді, себебі белгілердің нақты тізімі болған жоқ. 1888 жылы, Джеймс "күшті гистерия ұстамаларына шалдыққаннан" кейін жиырма жыл өткен соң, ол күнделігінде өзін-өзі өлтіру және кісі өлтіру туралы ойларға қиналып жатқанын жазды. Ол әкесін өлтіруге деген құштарлықпен күресіп жүрді, бірақ бұл жазбада оның әкесін өлтіру ниетінің себебі көрсетілмеген. Күнделік Джеймсті белгілі бір дәрежеде феминисттік тұлғаға айналдырды. Ол ауруларымен күресіп, өз даусын табуға тырысқан адам ретінде көрінді. Элис ағасы Генри бұл туындыны үлкен алаңдаумен (жанұя мен достары туралы сырлы ақпараттарды ашып көрсетуі үшін) және зор құрметпен оқыды. Ол Джеймстің тағы бір інісі Уильямға жазған хатында енді әпкесінің осалдығына не себеп болғанын түсінгенін айтты. Генридің сөзіне қарағанда, күнделік оған Алисаның "зор энергиясы мен интеллектуалдық және моральдық болмысының жарқын тұлғасын" көрсетті, сонымен қатар "Мен оның өмірінде қатты сезінген нәрсені көрсетті – оның еркі мен тұлғасының ерекше күші, әдеттегі әлемде "сау" адам үшін тең, өзара қарым-қатынасқа негізделген өмірді дерлік мүмкін емес ететін нәрсе. Сондықтан оның апатты, қайғылы денсаулығы – өмірдің практикалық мәселелерін шешудің жалғыз жолы болды, себебі ол теңдік, өзаралық және т.б. сияқты элементтерді жойды". Алайда Алиса өзінің ауруын өзінің мінезі мен "әдеттегі әлем" арасындағы қақтығыстың нәтижесі деп қарастырмады. Оның пікірінше, бұл оның "еркі" немесе "адамгершілік күші" мен "денесі" арасындағы күрес еді. "Қазір артқа қарап отырсам", – өмірінің соңында жазды ол, – "оның бала кезімде қалай басталғанын көремін, бірақ 67 немесе 68 жылдарға дейін [ол 19 және 20 жаста болғанда] оның қажеттілігін сезбедім, сол кезде мен алғаш рет қатты күйзеліске ұшырап, күшті гистерия ұстамаларына шалдықтым. Дауылдан кейін жатып, ақыл-ойым жарқын, белсенді және ең айқын, ең күшті әсерлерге бейімделгенін сезіндім, мен бұл денем мен еркім арасындағы күрес, біріншісінің жеңіске жететін шайқас екенін анық түсіндім".