Кіріспе

Америкалық жазушы және табиғатты зерттеуші (1863–1924)

Джин Страттон Портер (17 тамыз 1863 – 6 желтоқсан 1924), туған Женева Грейс Страттон, – Индиана штатының Уабаш округінен шыққан американдық жазушы, табиғат фотографы және табиғатты зерттеуші. 1917 жылы Страттон Портер Индианадағы Лимберлост батпағын және басқа да ылғалды жерлерді сақтау үшін заңнамалық қолдау көрсетуге шақырды. Ол сонымен қатар үнсіз фильмдер дәуірінің продюсері болды және 1924 жылы өзінің «Джин Страттон Портер Продакшнс» атты жеке өндіріс компаниясын құрды. Страттон Портер «McCall's» және «Good Housekeeping» сияқты ұлттық журналдардағы мақалаларымен қатар бірнеше бестселлер роман жазды. Оның романдары жиырмадан астам тілге, соның ішінде Брайль әрпіне де аударылды және 1910-шы жылдардағы шыңында 50 миллионға жуық оқырманды қамтыды. Оның сегіз романы, соның ішінде «Лимберлост қызы», кинофильмдерге бейімделді. Страттон Портер «Жайлау әні» атты бір актрисаның ойнайтын пьесаның да тақырыбы болды. Оның Индианадағы бұрынғы екі үйі мемлекеттік тарихи орындар болып саналады: Женевадағы Лимберлост мемлекеттік тарихи орны және Индиананың Рим қаласына жақын Сильван көліндегі Джин Страттон Портер мемлекеттік тарихи орны.

Ерте өмір және білім

Женева Грейс Стреттон Мэри (Шалленбергер) мен Марк Стреттонның он екінші және соңғы баласы болып, 1863 жылы 17 тамызда Индиана штатының Уабаш округіне жақын Лагрода отбасының Хопвелл фермасында дүниеге келді. 1835 жылы 24 желтоқсанда Огайо штатында үйленген англиялық тектес методист дін қызметкері және фермер Марк Страттон мен швейцариялық неміс тектес үй шаруасындағы Мэри Страттон 1838 жылы Индиана штатының Уабаш округіне көшіп, 1848 жылы Хопвелл фермасына қоныстанды. Женеваның он бір бауыры мен апасы - Кэтрин, Мэри Энн, Анастасия, Флоренс, Ада, Джером, Ирвин, Леандер және Лемон, сондай-ақ жас кезінде қайтыс болған екі әпке-қарындасы Самира мен Луиза Джейн. Женеваның үйленген қарындасы Мэри Энн 1872 жылы ақпанда апатта қайтыс болды; оның Женева Лэдди деп атаған жасөспірім інісі Леандер 1872 жылы 6 шілдеде Уабаш өзенінде суға батып кетті. 1874 жылы он екі жасар Женева ата-анасы мен үш салтбасты бауырымен бірге Индиана штатының Уабаш қаласына көшіп барды. Бастапқыда олар Женеваның үйленген әпкесі Анастасия мен оның күйеуі, адвокат Альва Тейлордың үйінде тұрды. Женеваның анасы 1875 жылы 3 ақпанда, Уабашка көшіп келгеннен кейін төрт айдан аз уақыт өткенде қайтыс болды. Содан кейін Женева 1886 жылы Чарльз Портерге үйленгенге дейін Уабаш қаласында әртүрлі туыстарымен бірге болды. Женева, жас кезінде Женева деп те аталатын, Портермен танысқан кезінде өзінің есімін Жене деп қысқартты. Джин ерте жаста мектепте аз оқыған, бірақ табиғатқа, әсіресе құстарға қатты қызығатын. Жас кезінде әкесі мен інісі Леандер оған табиғаттың қадірін білуге үйреткен. Әкесі қызыл құйрықты соқаны атып алған кезде, ол оны құтқарып, емдеп, сауықтырып жіберді. Отбасы оны "Кішкентай құс әйел" деп атады, ал әкесі оған "өз жерінде үйін жасаған әрбір сипаттамадағы әрбір құстың жеке және даусыз меншігін" берді. Страттон Портердің балалық шағы туралы "оны әрқашан табиғи сұлулықты көрсеткен адамдар тәрбиелеген, оны үйге үйрету үшін қолданған, бала [Страттон Портер] толығымен дерлік ауада жабайы табиғатта өмір сүрген" деп айтылды. 1874 жылы отбасы Уабаш қаласына көшіп келгеннен кейін, Джин мектепте жүйелі түрде оқыды және құлшынысты оқырманға айналды. Сондай-ақ, ол бауыры Флоренстен банджо, скрипка және фортепианодан музыка сабақтарын бастады және жергілікті нұсқаушыдан жеке өнер сабақтарын алды. Джин Уабаш орта мектебінде соңғы курсты ғана бітірді. Ол сабақтарында сәтсіздікке ұшырағандықтан, ол өз бетінше мектепті тастау туралы шешім қабылдады, кейін ол ауруы өте ауыр болған және Иллинойс штатында емделіп жатқан Анастасияға қамқорлық жасау үшін мектепті тастағанын мәлімдеді.

Неке және отбасы

1884 жылы отыз төрт жасар Чарльз Дорвин Портер Джин Страттонды Индиана штатындағы Сильван көліне саяхат барысында кездестірді, ол Шаутауква жиыны өткен Айленд Парк Ассамблеясына қатысып жатқан еді. Портер, дәріханашы, Страттоннан он үш жас үлкен болды, ол жиырма бірге толмаған еді. Он ай бойы үнемі хат алмасып жүріп, 1885 жылғы жаз айларында Сильван көлінде тағы бір кездесуге келді. Олар 1885 жылдың қазан айында никелесіп, 1886 жылдың 21 тамызында үйленді. Джин Страттон Портер өз тегін сақтап, үйленгеннен кейін күйеуінің тегін қосты. Чарльз Портер көптеген іскерлік мәселелермен айналысып, бай және табысты кәсіпкер атанды. Шотланд-ирланд тегінен шыққан ол Элизабет пен Джон П. Портердің ұлы және үлкен баласы болды. Чарльз Индиана штатының Форт-Уэйн қаласындағы дәріхананың бір бөлігіне ие болды, үйленгеннен кейін көп ұзамай оны сатты, сондай-ақ Декатур және Женева қалаларында дәріханалары болды. Оның фермалары, қонақ үйі және мейрамханасы да болды. Портер және басқа инвесторлар 1895 жылы Женева банкін құрды. Ол сонымен қатар Трентон мұнай компаниясының инвесторы болды. Бір кезде оның жерінде алпыстан астам мұнай ұңғылары бұрғыланған. Джин мен Чарльз Портердің жалғыз баласы, қызы Жаннет 1887 жылдың 27 тамызында дүниеге келді, сол кезде Портерлер Индиана штатының Декатур қаласында тұрған. 1888 жылы отбасы Индиана штатының Адамс округіне, Женева қаласына көшіп келді. Чарльз түрлі іскерлік мәселелермен айналысып, көп саяхаттады, ал Джин үйде қалды. Джин отбасына және үйді дұрыс ұстауға мақтан тұтты, бірақ ол заманының шектеулі, дәстүрлі некелеріне қарсы болды және жалықты, шаршады. Ол табиғат пен құстарға деген өмір бойғы қызығушылығы арқылы тәуелсіздігін сақтап, өз табысын табу үшін осы тақырыптар туралы жазудан бастады. Соңында ол бай романдарын, ғылыми еңбектерін жазып, кино өндірушісіне айналды. Страттон Портердің төрт немересі болды – екі немере қызы және екі немере ұлы. Портерлердің қызы Жаннет 1909 жылы Г. Блейн Монроға үйленді және екі қызы болды: Жаннет Хелен Монро 1911 жылдың 27 қарашасында дүниеге келді; Джин Страттон Монро 1914 жылдың 22 наурызында дүниеге келді және әжесінің үш кітабы негізінде түсірілген үнсіз фильмдерде ойнаған «Джин Страттон» сахналық есімімен киноактер атанды. Монролар 1920 жылы ажырасып, содан кейін Жаннет екі қызымен Страттон Портермен бірге тұру үшін Лос-Анджелеске, Калифорнияға көшті, ол 1919 жылы сол жерге көшіп келген еді. 1923 жылдың 6 маусымында Жаннет Страттон Портердің серіктесі, кино өндірушісі Джеймс Лео Миханға тұрмысқа шықты. Михан қызы Джин Страттон Монроға сөйлейтін фильмдерде жұмыс табуға көмектесуге тырысты, оны Гарольд Ллойдтың көрмесінде, Беверли-Хиллс кәсібилері үшін арналған кішкентай театрда сахнада ойнауға шақырды және оны өзінің «Голливудтан» бағаншасында атады, ол көбірек фильмдерде жұмыс істегісі келетінін айтты, әсіресе әжесінің кітаптары негізінде түсірілген жаңа фильмдерде.

Негізгі тұрғын үйлер

1888 жылы Страттон Портер күйеуі Чарльзды отбасын Декатурдан Индиана штатының Адамс округіне, Женева қаласына көшіруге көндірді, онда ол өзінің бизнесіне жақын болады. Бастапқыда ол дәріханасынан жаяу арақашықтықтағы кішкентай үйді сатып алды; бірақ оның жерінде мұнай табылуы үлкен үй салуға қажетті қаржылық мүмкіндіктерді берді. 1912 жылы өзінің ең көп сатылған романдары мен сәтті жазушылық қызметінен түскен табысымен Страттон Портер Индиана штатының Нобл округіне қарасты Рим қаласының жанындағы Сильван көлінің жағасындағы жерді сатып алып, Wildflower Woods иелігіндегі Кэбин сарайын салды, ол ақырында екі мүлікті де мемлекеттік тарихи ескерткіштер ретінде сақтауға мүмкіндік берді. 1919 жылы Страттон Портер Оңтүстік Калифорнияға көшіп, жыл бойы онда тұрды. Ол Голливудта үй сатып алып, Каталина аралындағы меншігінде "Singing Water" деп аталатын демалыс үйін салды. 1924 жылы қайтыс болған кезде Бель-Эйрдегі тау басындағы Флоравес сарайы құрылысын аяқтауға жақын еді, бірақ ол онда ешқашан тұрмады.

Лимберлост кабинасы (Женева, Индиана)

Женевадағы екі қабатты, 14 бөлмелі, кедр ағашымен қапталған, Анн патшайым стиліндегі рустикалық үйдің құрылысы 1894 жылы басталып, 1895 жылы аяқталды. Портерлер жаңа үйлерін Лимберлост кабинасы деп атады, себебі ол Лимберлост батпағының жанында орналасқан, онда Страттон Портер зерттеулер жүргізуді ұнатқан және жазуларына шабыттанған. Страттон Портер 1913 жылға дейін осы кабинада тұрды. Женевада тұрған кезінде Страттон Портер көп уақытын Лимберлост батпағында табиғатты зерттеуге, байқауға, сурет салуға және фотосуреттерге түсіруге арнады. Ол сонымен қатар табиғат туралы әңгімелер мен кітаптар жаза бастады. Жақын орналасқан батпақ оның ең танымал романдары – «Freckles» (1904) және «A Girl of the Limberlost» (1909) үшін тұрғын орын болды. Бұған қоса, батпақ оның көптеген табиғаттану еңбектері үшін де орын тірегі болды. Страттон Портер достары мен оқырмандары арасында «Құс әйелi» және «Лимберлост әйелi» деп танылды. 1888 мен 1910 жылдар аралығында Страттон Портердің үйінің маңындағы батпақты жерлер ауыл шаруашылығына пайдалану үшін кептіріліп, Лимберлост батпағы, Страттон Портер кітаптарында сипаттаған флора және фауна бірге жойылды. 1912 жылы ол Индиана штатының Нобл округіндегі Сильван көлінде жаңа үй салу үшін жер сатып алды. Портерлер Лимберлост кабинасын 1923 жылы сатты. 1947 жылы Женевадағы Лимберлостты сақтау қауымдастығы оны Индиана штатына табыс етті. Лимберлост штатының тарихи ескерткіші ретінде тағайындалған Индиана штатының мұражайы мен тарихи орындары осы жерді үй-мұражай ретінде басқарады. Ол 1974 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Жабайы гүлдер орманындағы қосалқы үй

Лимберлост батпағы құрғатылып, табиғи ресурстары коммерциялық мақсаттар үшін игерілгеннен кейін, Страттон Портер шабыдан алу үшін басқа да жерлерді іздеді. Ол бастапқыда Нобл округі, Индиана штатының Рим қаласының жанындағы Сильван көлінің солтүстік жағында жазғы үй ретінде шағын үй сатып алды, жаңа тұрғын үй салу үшін жер іздеп. 1912 жылы ол өз қаражатымен көл жағалауындағы жерді сатып алып, 1913 жылы жаңа үйдің жобасын жасап, салдырды. Страттон Портер жаңа үйін «Жабайы гүлдердегі кабина» деп атады, оны Женевадағы Портерлер үйіне ұқсас болғандықтан «Лимберлост кабинасы» деп те атады. Сильван көліндегі үйі салынып жатқанда, Страттон Портер өзінің алтыншы романы – «Лэдди» (1913) романын жазуға уақыт тапты. 1914 жылдың ақпан айында ол үлкен, екі қабатты, самырсын ағашынан салынған үйге көшіп кірді; күйеуі Чарльз, Женевадағы үйінде қалып, демалыс күндері көл жағалауындағы үйге келіп тұратын. Страттон Портер «Жабайы гүлдер орманының» аумағын жеке жануарлар қорығына айналдыруға көмектесті. Оның табиғи ортасы оған, кемінде бастапқыда, қалаған жеке өмірін қамтамасыз етті; алайда, оның даңқы көптеген күтілмеген қонақтар мен иесіз кіргендерді тартты. Жеке өмірінің азаюы 1919 жылы Калифорнияға көшуіне себеп болған факторлардың бірі болды. 1923 жылы Страттон Портер өзінің мүлігін Индиана штатына мемлекеттік табиғат қорығын құру үшін сатуға ұсынды, бірақ штат үкіметінің өкілдері жауап бермеді. Ол өмірінің соңына дейін «Жабайы гүлдер орманының» иесі болды. 1927 жылы Страттон Портердің «Жас орақшы» кітабы негізінде түсірілген фильмнің түсірілімдері осы жерде өтті. 1940 жылы Джин Страттон Портер қауымдастығы Страттон Портердің қызы Жаннет Портер Миханнан «Жабайы гүлдер орманын» сатып алды; 1946 жылы қауымдастық мүлікті, оның ішінде кабинаны, ресми бақтарын, жеміс бағын және тоғанды Индиана штатына сыйға тартты. Қазіргі таңдағы мүлік, Джин Страттон Портер штатының тарихи орны деп белгіленген, оның ішінде оның бастапқы сатып алуына кірген жерлер де бар, Индиана штатының мұражайы және тарихи орындарымен басқарылады және жұртшылыққа ашық. Мүлік 1974 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Қонақтар кабинадан басқа, бір акр көлеміндегі ресми бақты, орманды жолдарды, сондай-ақ қайта жаңартылып жатқан ылғалды жерлер мен далаларды да зерттей алады. Джин Страттон Портер штатының тарихи орны Джин Страттон Портер еске алу қоғамы, Inc. тарапынан қолдау көрсетіледі.

Калифорниядағы үйлер

Индиана штатындағы Сильван көліндегі үйінде жеке өмірдің болмауы Страттон Портердің Калифорнияға көшуіне ықпал етті. Ол 1919 жылдың күзінде Оңтүстік Калифорнияға келді, қыс айларын өткізуді жоспарлаған, бірақ осы жерді қатты ұнатып, жыл бойы тұруға шешім қабылдады. Страттон Портер Лос-Анджелес аймағында белсенді әлеуметтік өмір сүрді, жаңа достар тапты, өлеңдерін жариялай бастады және романдар мен журналдарға мақалалар жазуын жалғастырды. 1924 жылы ол өзінің киностудиясын құрды. Страттон Портер бастапқыда Голливудтағы Екінші және Үшінші көшелер арасында, туыстарының тұрған жеріне жақын жерде шағын үй сатып алды. (Страттон Портердің әпкесі Кэтрин және екі қызы Оңтүстік Калифорнияға оның көшуінен бұрыннан бері тұрып жатқан. Оның ағасы Жером және оның әйелі кейіннен жақын жерде зейнеткерлікке шықты.) 1920 жылы Страттон Портердің жақында ажырасқан қызы Жаннет және екі немересі онымен бірге тұру үшін Калифорнияға көшіп келгенде, ол Серрано және Төртінші көшелердің бұрышында үлкен үй сатып алды, ал Чарльз Женевада қала берді, қалалық банкте жұмысын жалғастырды. Портерлер 1923 жылы Лимберлост кабинасын сатқаннан кейін, ол сапарда болмағанда Женевадағы пансионатта тұрды. 1924 жылдың басында Страттон Портер Каталина аралында 14 бөлмелі демалыс үйін салу үшін екі учаске сатып алды. Мүліктің аумағында жергілікті тас пен теңіз қабықтарынан жасалған фонтан болды. Страттон Портер 1924 жылдың маусым айында осы жайлы үйге көшіп келді және фонтаннан шығатын әдемі дыбыстарға байланысты оны «Әнші су» деп атады. Ол 1924 жылы Каталина аралында өзінің соңғы романы «Ара шаруашылығының сақшысы» (1925) романын аяқтады. 1924 жылдың наурызына қарай Страттон Портер Оңтүстік Калифорнияда, қазіргі Беверли-Хиллздің батысындағы дамылмаған аймақта орналасқан үй үшін жер таңдады, ол кейіннен Бель-Эйрге айналды. Страттон Портер осы жерде тұрғын үй салған алғашқы адам болды. 22 бөлмелі, ағылшын Тюдор стиліндегі сарайда шамамен тұрғын алаңы болды және кішкентай тау басына орналастырылды. Мүлікке 4 машиналық гараж, оның үстінде қызметшілер бөлмелері, жылыжай, ашық су тоғандары және теннис корты кірді. Страттон Портер өзінің мүлігін «Флоравес» деп атады, «флора» (гүлдер) және «авес» (құстар) деген сөздерден алынған. Ол үйдің құрылысы аяқталуға бірнеше апта қалғанда, 1924 жылдың 6 желтоқсанында қайтыс болды. Оның қызы Жаннет анасының мүлкін жалғыз мұрагер ретінде алды.

Жұмысы/ мансабы

Чарльз Портермен неке құрғанмен, Джин қаржылық тұрақтылық пен жеке тәуелсіздікке қол жеткізді, сонымен қатар әйел және ана рөлінен өзге де мүмкіндіктер іздеді. 1895 жылы ол өзін-өзі жетілдіру және табыс табу құралы ретінде жазумен айналыса бастады. Страттон Портер оның жұмысы отбасының қажеттіліктеріне кедергі келтірмейінше, өзінің қызығушылықтарын еркін дамытуға құқылы екенін сезінді. Ол әдеби мансабын Жоғарғы Уэбаш өзені аңғарындағы құстарды және Индиана штатының Женева қаласынан бір шақырымдай қашықтықта орналасқан Лимберлост батпағында көрген табиғатты бақылап, жазу арқылы бастады. Лимберлост батпағы, Женевадағы Лимберлост кабинасы және 1913 жылдан кейін Солтүстік-Шығыс Индианадағы Сильван көліндегі Wildflower Woods кабинасы оның табиғатты зерттеу үшін зертханасына және қысқа әңгімелеріне, романдарына, очерктеріне, фотосуреттеріне және фильмдеріне шабыт көзіне айналды. Страттон Портер жиырма алты кітап жазды, оның ішінде он екі роман, сегіз табиғат зерттеуі, екі поэзия кітабы және төрт әңгімелер мен балалар кітаптары жинағы бар. 1895 және 1945 жылдар аралығында миллионнан астам данасы сатылған елу бес кітаптың бесеуі Страттон Портердің романдарынан тұрды. Страттон Портердің ең көп сатылған романдарының қатарында "Freckles" (1904), "A Girl of the Limberlost" (1909), "The Harvester" (1911), "Laddie" (1913) және "Michael O'Halloran" (1915) кіретін еді. Страттон Портер күнделікті оқиғалар мен таныстарын көркем шығармаларына енгізді. Оның көптеген шығармалары зорлық-зомбылық, жезөкшелік және тастап кету сияқты қиын мәселелерді қамтиды. "Атасының қызы" (1921) романында оның жазуындағы Азияға қарсы көзқарас сол дәуірде АҚШ-та кең таралған еді. Оның басқа да еңбектері оқырмандарына жерді және жануарларды қорғау туралы түсінік берді. Страттон Портер табиғат кітаптарына көбірек назар бөлгенімен, оған атақ пен байлық әкелгені – романтикалық романдар болды. Ол сюжеттерінде табиғат пен романтика арасындағы тығыз байланысты жиі көрсеткенімен, табиғат кейіпкерлеріне көбінесе демеу болды, өйткені ол бала кезінде өзі солай сезінген. Осы романтикалық романдар оған табиғатты зерттеуді жалғастыруға мүмкіндік беретін табыс әкелді. Оның романдары жиырма үш тілге, сондай-ақ Брайль әрпіне аударылған. 1910-шы жылдардың басында оның оқырмандарының саны 50 миллионға жететіні, ал әдеби еңбектерінен түскен табысы 2 миллион долларды құрады деп есептелді. Страттон Портер көп ұзамай қысқа әңгімелерін және табиғатқа қатысты материалдарын журналдарға тұрақты түрде, сәтті жіберіп тұрды. Оның алғашқы әңгімесі "Laddie, the Princess, and the Pie" 1901 жылдың қыркүйек айында "Metropolitan" журналында жарияланды. Көбірек оқырманды тарту үшін Страттон Портер табиғат жазуына ойдан шығарылған элементтерді қосуға және роман жазуға кірісті. Страттон Портердің шығармаларына поэзия мен балаларға арналған әңгімелер де кірді, сонымен қатар "McCall's" және "Good Housekeeping" сияқты бүкіл ел бойынша таралатын журналдарда жарияланған очерктер мен редакциялық мақалалар да кірді.

Романдар

1893 жылы анонимді түрде жарық көргенімен, Страттон Портердің алғашқы кітабы «Шейннің ереуілі» болғандығын дәлелдейтін мәліметтер бар. Дегенмен, Страттон Портер оны өзі жазғанын мойындаған жоқ және оның авторы ешқашан анықталған жоқ. «Боббс Меррилл» оның алғашқы толық романын – «Кардинал әнін» (1903) жариялады, ол Уабаш өзенінің жағасында өмір сүретін қызыл құс туралы айтады. Кітапта құстардың табиғатта қалай тіршілік ететіні және оның суреттері сипатталған. Роман шағын коммерциялық сәттілікке жетіп, әдеби сыншылардың жылы пікірлерін алғанына қарамастан, Страттон Портердің баспагері табиғат туралы әңгімелер романдық романдардай танымал бола алмайды деп сенді. Екінші романы үшін Страттон Портер табиғат пен романтиканы біріктіруге шешім қабылдады. «Дақылды» (1904), «Doubleday, Page and Company» баспасынан жарық көрген, бестселлерге айналды. Кітаптың оқырмандар арасындағы танымалдылығы, сыншылардың аса жағымсыз пікірлеріне қарамастан, оның сәтті романист ретінде мансабын бастауына көмектесті. «Лимберлост қызы» (1909), өте сәтті және оның ең танымал туындысы, оған бүкіл әлемде танылу әкелді. Оның басты кейіпкері, Адамс округіндегі фермада тұратын жалғыз, кедей қыз Эльнора Комсток, қиындықтардан қашу үшін Лимберлост батпағына барады және білім алу үшін ақша табу үшін көбелектерді жинап сатады. Басты кейіпкердің күшті, жекелей табиғаты Страттон Портердікіне ұқсас. Әдеби сыншылар осы романды «жақсы жазылған» және «адамгершілікке толы әңгіме» деп атады. Оның үшінші романының алғашқы сатылымы, «Көсегенің астында» (1907), балық аулау мен тұзақ қоюды ұнататын екі дос туралы, «көңілсіз болды», бірақ Страттон Портер өзінің танымалдылығының шыңына келесі романының жарық көруімен жетті – «Жемшуші» (1911), ол дәрілік шөптерді жинап, сататын Дэвид Лэнгстон және оның сүйіктісі, Рут Джеймсон, оның идеалды серігі туралы айтады. Ол 1912 жылы бестселлер тізімінде бірінші орынға шықты. «Дақылды» (1904), «Лимберлост қызы» (1909) және «Жемшуші» (1911) солтүстік-шығыс Индиананың орманды ылғалды жерлерінде және батпақтарында өрбітеді. Страттон Портер осы аймақты және оның жануарларын жақсы көріп, оларды кеңінен зерттеген. Страттон Портердің келесі романы «Лэдди: Адалдықтың көрінісі» (1913), оның ең көп сатылған романдарының бірі, оның ерте өміріне сәйкес келетін элементтерді қамтыды. Ол Индиана штатының Нобл округіне қарасты Сильван көліндегі үйінің құрылысын қадағалап отырған кезде жазылған және ол оны өзінің ең автобиографиялық романы деп сипаттады. Оқиға «Стентон» отбасының он екінші баласынан бірінші тұлғада баяндалады. Атау кейіпкері Страттон Портердің қайтыс болған ағасы Леандерден үлгі алған, оны Страттон Портер Лэдди деп атаған. Страттон Портердің өз отбасындағы сияқты, Лэдди жермен байланысты және олардың әкесінің шаруашылығын таниды. Майкл О'Халлоран (1915), оның жетінші романы, Филадельфияда кездескен газет сатушыдан, қызы Жаннет және оның отбасына барған кезде шабыттанды. Оның келесі романы «Ел қызы» (1918) бұрынғы туындылары сияқты көп сатылмады. Уақыт өте келе, Страттон Портердің романдарының сатылымы біртіндеп төмендеді және 1919 жылы оның бестселлер автор ретіндегі мәртебесі жоғала бастады. Ол 1924 жылы қайтыс болғанға дейін жазуын жалғастырды. Оның әкесінің қызы (1921), Страттон Портердің соңғы романдарының бірі, 1920 жылы көшіп келген Лос-Анджелес қаласының сыртындағы Оңтүстік Калифорнияда орналасқан. Роман әсіресе азиялық иммигранттарға қарсы бағытталған. Страттон Портердің өмірбаянын жазған Джудит Рейк Лонг Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та нәсілдік дискриминация мен тумастық кең таралғанын және сол кезде Оңтүстік Калифорнияда Азияға қарсы болу ерекше емес екенін мәлімдеді. Оның өмірбаянын жазған Барбара Оленик Морроу бұл кітапта сол кездегі этникалық дискриминацияны пайдалануға тырысқанын түсіндірді. «Әдеби шолу» журналы оның азияға қарсы мазмұнын ескермей, оның «жағымдылығын» атап өтті. «Ақ ту» (1923), ескі заманғы мелодрама деп сынға алынды, бестселлер тізіміне кіре алмады; алайда, әңгіме 1923 жылдан бастап кітап жарыққа шығар алдында «Good Housekeeping» журналында сериялық түрде жарияланды. Ол жарық көрген кезде Страттон Портердің қызығушылығы киноға ауысқан болатын. «Бал араларын сақтаушы» (1925) және «Сиқырлы бақ» (1927) – Страттон Портердің өлімінен бұрын аяқтаған соңғы романдары. Екеуі де Каталина аралындағы үйінде жазылған және ол қайтыс болғаннан кейін жарық көрген. «Бал араларын сақтаушы» – Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері туралы әңгіме, ол «табиғаттың күші мен сұлулығы» арқылы денсаулығын қалпына келтіреді. Бұл әңгіме 1925 жылдың ақпанынан қыркүйегіне дейін «McCall's» журналында сериялық түрде жарияланды және содан кейін кітап түрінде жарық көрді. «Сиқырлы бақ», ажырасқан ата-анасы бар қыз туралы, оның екі немересі үшін жазылған, олардың ата-анасы жас кезінде ажырасқан. Страттон Портердің серіктесі және күйеуі Джеймс Лео Михан романның сценарийін жазды. Страттон Портердің романдарының миллиондаған данасы сатылды және көптегендері бестселлер атанды, бірақ әдеби орта оларды «нақты емес», «тырысқан» және «идеалды» деп сынады. Сынға қарамастан, оның романдарының оқырмандары арасында танымал болды.

Табиғат кітаптары

Табиғатты жақсы білетін Страттон Портер сегіз ғылыми-танымдық кітап жазды, олардың сатылымы оның романдарына қарағанда төмен болды. "Мен құстармен не істедім" (1907) атты кітабы алғаш рет 1906 жылдың сәуірінен тамызына дейін "Ladies' Home Journal" журналында суреттермен бірге жарық көрген алты айлық серия ретінде жарияланды. "Бобс-Меррилл" компаниясы осы материалды кітап түрінде шығарды, оған Страттон Портердің фотосуреттері де енді. "Библиядағы құстар" (1909) кітабы, Цинциннати қаласындағы "Дженнингс пен Грэм" баспасынан шыққан суреттелген анықтамалық еңбек, Страттон Портердің сексен бір фотосуретін қамтыды. Осы екі ғылыми-танымдық кітап та жақсы сатылмады. "Жабайы табиғаттың әуені" (1910) кітабы да "Дженнингс пен Грэм" баспасынан шықты, онда ағаштар мен батпақтарды жоюдың жауын-шашынға тигізетін зиянды әсері туралы ескертулер берілді. Оның ескертулері 1930 жылдардағы шаңды дауылдардан шамамен екі онжылдық бұрын, ал қазіргі климаттық өзгерістерге байланысты алаңдаушылықтардан әлдеқайда бұрын айтылды. "Лимберлост көбелектері" (1912) кітабы, Страттон Портердің "ең мақтан тұтқан" ғылыми-танымдық еңбегі, оның баспашысы Франк Нельсон Даблдейдің әйелі, табиғатты зерттеуші Нелтже Бланшанға арналған. 1919 жылы Калифорнияға көшуге дейін Страттон Портер "Құстармен бірге үйге оралу" (1919) атты қолжазбасын аяқтады. Кітаптың мазмұны мақтауға лайық болды, себебі ол құстардың өмірін қарапайым тілмен, жалпы оқырман түсінетіндей етіп сипаттады. "Қанаттар" (1923) кітабы оның қайтыс болуынан бір жыл бұрын, ал "Сенбейтін ертегілер" (1925) кітабы оның өлімінен кейін жарық көрді. Әдеби сыншылар оның романдарының тым сезімтал екенін айтса, ғалымдар оның табиғатты зерттеу жазбаларын ғылыми емес деп санайтын, оның зерттеу әдістеріне сын көзбен қарады. Ғылыми білімі болмаған Страттон Портер өзінің далалық зерттеулерін жабайы құстардың ұя салу, тамақтану және әлеуметтік мінез-құлқы сияқты тұрмыстық мінез-құлқына бақылау жасауға негіздеді. Ол табиғатты оқырмандарына түсінікті етуге тырысты, ғылыми терминологиядан және ауыр, құрғақ статистикадан қашынды.

Журнал мақалалары

Стратон Портер Metropolitan, Recreation, Outing, Country Life in America және Ladies' Home Journal сияқты журналдарға мақалалар мен суреттерін үнемі жариялап тұрды. 1919 жылы Калифорнияға көшкеннен кейін Страттон Портер Izaak Walton League басылымы үшін мақалалар жазды, Outdoor America журналы үшін және Good Housekeeping журналында жарық көрген табиғатқа арналған 13 бөлімнен тұратын серия жазды. Ол сондай-ақ 1922 жылдың қаңтарынан бастап McCall's журналында "Джин Страттон Портердің беті" деген ай сайынғы бағанында редакциялық мақалалар жазуға келісті. Страттон Портердің Good Housekeeping журналы үшін жазған мақалаларының жинағы – Tales You Won't Believe (1925) және McCall's журналында жарияланған эсселер жинағы Let Us Highly Resolve (1927) оның қайтысынан кейін жарық көрді.

Балалар үшін әңгімелер мен поэзия

Morning Face (1916), оның суреттерін де қамтитын балалар әңгімелері жинағы, оның немересі Жаннет Монроға арналды, Страттон Портер оны «Таң бет» деп атаған еді. «Символдар» – оның ұлттық журналда жарияланған тұңғыш өлеңі, 1921 жылғы қаңтарда «Good Housekeeping» журналында жарық көрді. «От құсы» (1922), американдық индейлер трагедиясы, оның кітап түрінде жарық көрген ұзақ повестік өлеңдерінің біріншісі болды. Оның сатылымы нашар болды және әдеби сыншылар тарапынан жақсы қабылданылмады. 1922 жылы «Good Housekeeping» журналы Страттон Портердің «Эуфория» өлеңін үш бөлімге бөліп жариялады және оған 12 500 доллар төледі, «бұл оның поэзиясы үшін алған ең көп ақшасы».

Табиғат фотографы

Жазушылықпен қатар, Страттон Портер дағы талантты суретші және жануарлар дүниесін фотоға түсіруші болды, ол еңбектерінде Лимберлост батпағындағы құстар мен көбелектерге ерекше назар бөлді – бұл батпақ Ұлы Көлдер алабының төменгі бөлігіндегі соңғы құрметті сулы жерлердің бірі еді. Ол сонымен қатар өзінің бақылауларының эскиздерін далалық жұмысының бір бөлігі ретінде жасады. Страттон Портер жануарлар дүниесінің табиғи ортадағы суреттерін жақыннан түсіруімен ерекше танымал болды. Ол алғашқы фотожұмыстарының бірінде үш ай бойы қара қарғаның (бүркіттің) дамуын құжаттады. Страттон Портер «Мен құстармен не істедім» (1907) еңбегінде бұл жұмыстың «бұрын-соңды жасалған қарға туралы толық зерттеулердің жалғыз сериясын әкелді» деп мәлімдеді. Страттон Портер күйеуі Чарльз бен қызы Жаннеттің 1895 жылы Рождество сыйлығы ретінде берген камерасынан кейін, Индиана штатының Женева қаласының жанындағы Лимберлост батпағында және Уабаш өзені бойында құстарды суретке түсіре бастады. Ол 1890-шы жылдардың соңындағы алғашқы фотосуреттерінің бір бөлігін «Recreation» журналына жіберді және 1901 жылы осы басылым үшін тұрақты түрде камера туралы баған жазды. 1902 жылы «Outing» журналы оны ұқсас жұмысқа шақырды. Журнал редакторлары ұсынған суреттерге көңілі толмаған ол өз мақалаларына иллюстрация ретінде өз фотосуреттерін ұсына бастады. Ол табиғат туралы кітаптарында иллюстрация үшін өз суреттерін пайдалануды қалаған. Оның 13 жануарлар дүниесінің суреті 1900 жылы «American Annual of Photography» журналында жарияланды, онда оның далалық жұмысы туралы ойлары да қамтылған. «Жабайы табиғаттың әуені» (1910) кітабындағы көптеген фотосуреттер Индиана штатының солтүстік-шығысындағы Сильван көліндегі үйінде түсірілген. Страттон Портер жануарларды табиғи ортада суретке түсіруді ұнатты.

Табиғаттанушы және табиғатты қорғаушы

Стреттон Портер өзінің жазулары мен фотосуреттері арқылы «өмірлерін жақсарту және табиғатты сақтау үшін табиғатқа деген сүйіспеншілігін басқаларға сіңіруге деген зор ниетін» көрсетті. Ол сондай-ақ коммерциялық мақсатта пайдаланылатын ылғалды жерлерді жоюға қарсы болды. ХХ ғасырдың басында Лимберлост батпағының ағаштары кесіліп, бұталары мен жүзімдері өлтірілгеннен кейін, мұнай өндірісін қоса алғандағы коммерциялық даму оның жануарлар дүниесін жойды. Батпақтар Уабаш өзеніне құйылып кетті. 1917 жылы Страттон Портер Индиана штатының Бас Ассамблеясы Нобл және ЛаГранж округтеріндегі мемлекеттік батпақтарды кептіруге рұқсат беретін заң қабылдағанда, табиғатты қорғау қозғалысына белсендірек қатысты. Ол басқалармен бірге штат заң шығарушыларын Индиананың солтүстік-шығысындағы ылғалды жерлердің жойылуына әкелетін заңды қайта қарауға шақырды. Заң 1920 жылы күшін жойғанмен, аймақтың батпақтары ақырында кепті. 1922 жылы Страттон Портер ұлттық қорғау ұйымы – Исаак Уолтон лигасының негізін қалаушы мүшесі болды және Вайоминг штатының Джексон-Холдағы жабайы бұғыларды жойылудан құтқаруға бағытталған күш-жігеріне қосылды. Страттон Портер лиганың «Outdoor America» басылымының оқырмандарына дереу әрекет етуге шақырды. Ол сондай-ақ жерді және ылғалды жерлерді сақтауды ынтамен қолдады. 1922 жылы «Outdoor America» журналында жарияланған «Барлығымыз бірге, көтерілейік» атты эссесінде ол: «Егер жеріміз кеуіп, ұшып кетпеуін қаласақ, кем дегенде ағаштарымыздың бір бөлігін қайта отырғызуымыз керек» деп жазып, Американың су жолдарын сақтауға шақырды.

Кино продюсері

Голливуд киноиндустриясының "пионері" Страттон Портер романдарының киностудиялармен бейімделуіне қанағаттанбады. Ол өндіріс жұмысына көбірек бақылау жасағысы келгендіктен, Страттон Портер өзінің романдары негізінде фильмдер жасау үшін өзінің өндірістік студиясын құру мақсатында бизнес-жобаларын кеңейтті. Оның сегіз романы фильмге түсірілді. Paramount Pictures 1917 жылы оның романдары бойынша түсірілген "Freckles" фильмін шығарды, бірақ Страттон Портер фильмге риза болмады, себебі ол оның романына жеткілікті жақын болмады және өзіндік фильм жасауға шешім қабылдады. 1924 жылы Страттон Портер өзінің киностудиясы мен өндіріс компаниясын құрды. Gene Stratton Porter Productions оның романдары негізінде фильмдер жасады. 1924 жылдың желтоқсанында қайтыс болғанға дейін Страттон Портердің өндіріс компаниясы екі фильм шығарды: "Michael O'Halloran" (1923) және "A Girl of the Limberlost" (1924), сондай-ақ үшінші фильм үшін "The Keeper of the Bees" романын аяқтады. Страттон Портердің әңгімелері оның қайтысынан кейін де киношілер арасында танымал болды. Film Booking Offices-тің мұрагері RKO Pictures 1935 жылы "Freckles" және "Laddie" фильмдерін түсірді. Monogram Pictures "A Girl of the Limberlost" (1934), "Keeper of the Bees" (1935) және "Romance of the Limberlost" (1938) фильмдерін түсірді. "A Girl of the Limberlost" төрт рет фильмге бейімделді. Біріншіден, 1924 жылы Глория Грейдің басты рөлде ойнаған Страттон Портердің өндіріс компаниясымен түсірілген нұсқасы. 1934 жылғы нұсқасын В. Christy Cabanne режиссерлік етті, онда Мариан Марш басты рөлде ойнады, ал Генри Б. Walthall, Betty Blythe және Индиана штатының тумасы Луиза Дрессер сияқты үнсіз кино жұлдыздары болды. 1945 жылғы нұсқада Рут Нельсон да ойнады. 1990 жылы теледидар үшін түсірілген фильмде Джоанна Кэссиди Страттон Портер рөлін ойнады. Уильям Най режиссерлік еткен "Romance of the Limberlost" (1938) фильмінде Индиана штатының актрисасы Марджори Мэн қатыгез әйел рөлінде ойнады. "The Keeper of the Bees" төрт рет фильмге бейімделді. Ол алғаш рет 1925 жылы Роберт Фрейзердің қатысуымен үнсіз фильм ретінде, 1935 жылы Нил Гамильтонның қатысуымен Monogram фильмі ретінде, 1942 жылы Columbia Pictures үшін және 1947 жылы түпнұсқа романға шамалы негізделген "Keeper of the Bees" ретінде шықты. Страттон Портердің немересі Джин Страттон Монро 1925 жылғы нұсқада "Little Scout" рөлінде ойнады.

Кейінгі жылдар

1918 жылдың соңында, ашық ауада көп жылғы қажырлы еңбектен кейін, штаттың батпақ жерлерін қорғау үшін Индиана штатының үкіметімен күрескеннен кейін және Бірінші дүниежүзілік соғыстың оқиғаларына алаңдағаннан кейін, елу төрт жасар Страттон Портер Нью-Йорктегі атақтыларға арналған денсаулық сақтау орталығы – Клифтон-Спрингс санаторийі мен клиникасына жатты. Ол курортта бір ай бойы ем алып, Wildflower Woods үйіне оралғаннан кейін, ақын, кинорежиссер және публицист ретінде жаңа міндеттерге кірісті. 1919 жылы, ауыр тұмаудан жазылғаннан кейін және "Құстармен бірге үйге" (1919) кітабын аяқтағаннан кейін, ол Лос-Анджелеске, Калифорнияға көшуді шешті. Оңтүстік Калифорнияның қолайлы климаты мен әлеуметтік өмірдің жандануы оған ұнады. Калифорниядағы үйінен Страттон Портер роман мен поэзия жазуды жалғастырды, сонымен қатар МакКолл журналы үшін бірқатар мақалалар жазды. 1924 жылы ол әйелдерге тиесілі алғашқы студиялардың бірі – Gene Stratton Porter Productions, Inc. – құрды және өзінің романдары негізінде фильмдер жасау үшін кинорежиссер Джеймс Лео Миханмен бірлесіп жұмыс істеді. Кәсіби байланыстары артып, көптеген жазушылармен, суретшілермен, мүсіншілермен және музыканттармен араласып, Страттон Портер өзінің тұрақты мекенін Оңтүстік Калифорнияда орнатуға бекінді. Ол Индиана штатындағы Сильван көліндегі үйін сақтап қалғанымен, Портерлер 1923 жылы Индиана штатының Женева қаласындағы Лимберлост коттеджін сатты. 1924 жылы қайтыс болған кезде Страттон Портер Индианадағы Wildflower Woods, Лос-Анджелестегі жыл бойы тұратын үйі, Каталина аралындағы демалыс үйі және Калифорниядағы Бел Эйрде сарай салып жатқан еді.

Құрмет пен марапаттар

Адирондак орман қорғау қызметі 1924 жылы, оның қайтысынан кейін көп ұзамай, Нью-Йорк штатының Джордж көліндегі Тонг тауында 10 000 ақ қарағайдан тұратын естелікке арналған бақты Страттон Портерге арнады. Америка орманды қайта жарату қауымдастығы оның қайтысынан кейін Лос-Анджелес аймағындағы мектептер аумағында естелік ағаштар отырғызуды ұйымдастырды. Пердью университетінің Калумет кампусындағы Портер залы және 1949 жылы сол жерде ашылған бұрынғы бастауыш мектеп оның құрметіне аталды. 2009 жылы Страттон Портердің портреті Индианаполистегі Индиана штатының портреттер галереясының Hoosier Heritage коллекциясына қосылды. 2009 жылы Страттон Портер Индиана табиғи ресурстар қорының Даңқ залына (алғашқы топ) ертедегі табиғатты қорғаушы ретінде енгізілді. 2015 жылы Страттон Портер әдебиет, экология және фотосуретке қосқан үлесі үшін Уэбаш орта мектебінің Құрметтілер залына қабылданды. Страттон Портердің Индианадағы екі бұрынғы тұрғын үйі – Женевадағы Лимберлост кабинасы және Рим қаласының жанындағы Wildflower Woods кабинасы мемлекеттік тарихи ескерткіштер ретінде танылды және Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Индиана штатының мұражайы мен тарихи орындары екі үйді мұражай ретінде пайдаланады. Оның 26 жарияланған кітабына 12 роман, сегіз табиғатты зерттеу, екі поэзия кітабы және төрт әңгімелер мен балалар кітаптары жинағы кіреді.

Романның киноға бейімделуі

Стреттон Портердің сегіз романы киноға түсірілді. 40-45 минуттық пьеса Гардтың әйелі, актриса Марсия Квик Гард үшін жазылған және Индиана Гуманитарлық Кеңесінің грантымен қаржыландырылған. Пьеса 1993 жылдан 1997 жылға дейін әр көктемде Индиана штатында гастрольдік сапарлар жасап, Индиананың көптеген қалаларында қойылды. 2002 жылдың наурыз айында Карпентер ғылым театры Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Эврика театрында Гардтың режиссерлігімен және Квик бас рөлде спектакль қойды. 2017 жылдың көктемінде Ричмондтағы Вирджиния Ғылым мұражайындағы Рода Б. Тальхимер театрында пьесаны қою жоспарланған, бірақ Квик 2016 жылдың 16 желтоқсанында қайтыс болды. Ричмондтағы актриса Керриган Салливан Страттон Портер рөліне шақырылды. Драматург Гард, режиссер Джонс және актриса Салливан алдағы қойылымдарын Квиктің естелігіне арнады. Пьеса сондай-ақ Ричмондтағы қыздарға арналған Санкт-Катерин мектебіндегі Cat театрында және Ричмондтағы TheaterLab-та қойылды. Бұдан бөлек, пьеса 2017 жылы Нотр-Дам университетінің ДеБартоло сахналық өнер орталығында Нотр-Дам Шекспир фестивалі және Лимберлост театр компаниясымен бірлесіп қойылды. The Friends of the Limberlost бұл пьесаны 2017 жылы Индиана штатының Форт-Уэйн қаласында көрсетті.