Кіріспе

Ағылшын журналисі және тарихшысы, миллиардер Элизабет Мета Вискеманн (13 тамыз 1899 – 5 шілде 1971) – ағылшын журналисі және англо-герман тегіндес тарихшы. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста барлау офицері қызметін атқарды және Эдинбург университетінде халықаралық қатынастар бойынша Монтегю Бертон атындағы кафедра профессоры болды.

Ерте өмір және білім

Вискеманн 1899 жылғы 13 тамызда Англияның Лондон қаласының маңындағы Сидкуп ауданында дүниеге келген. Оның анасы Эмили Бартон жергілікті саудагерлердің өркендеген отбасынан шыққан, ал әкесі Генрих Одомар Хьюго Вискеманн – Германияның Гессен-Кассель аймағынан келген кәсіпкер, Пруссия армиясына шақырылудан қашу үшін Англияға эмиграциялаған. Ол Ноттинг-Хилл орта мектебінде білім алған, онда бірнеше академиялық жүлделерді жеңіп алды, сонымен қатар дебаттарға, спортқа және драма үйірмесіне қатысқан. Ол Кембридж университетінің Ньюнхэм колледжінде тарих мамандығы бойынша оқуға стипендия алды, 1921 жылы тарихтан үздік дипломмен бітірді. Осы кезеңде оның отбасы бірнеше қайғылы оқиғаларға тап болды: 1918 жылы анасы тұмау пандемиясынан көз жұмды, ал 1922 жылы әкесі банкротқа ұшырады. Кембридждегі оның құрбылары мен достарының арасында Блумсбери тобымен байланысы бар көптеген адамдар болды, олардың ішінде Ференц Бекасси, Руперт Брук, Джулиан Белл, Майкл Редгрейв және Кэтлин Рейн есімдері бар. 1923 жылы оның әкесі Германияға оралып, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Өзін асырау үшін Элизабет Вискеман қысқа мерзімге қыздарға арналған пансионда мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін докторлық диссертациясын жазуға кірісіп, Гилхрист білім беру қорынан зерттеу стипендиясын жеңіп алды. Бастапқыда ол жақсы үлгерім көрсетті, бірақ Ньюнхэм колледжінің зерттеу стипендиясын алуға үміті ақталмады, оның орнына шағын зерттеу гранты алды. Оның диссертациясын кейінірек Х.В.В. Темперли басқарды, нәтижесінде Ph.D. орнына D.Litt. ғылыми дәрежесі берілді. Вискеманн мұны Темперлидің әйел студенттерге деген жаугершілігімен байланыстырды, емтихан комиссиясының басқа мүшелері Ph.D. беруге бейім болғанымен, оған қарсы шыға алмады. Оның диссертациясы 1860 жылдардағы Ватикан, Ұлыбритания және Франция арасындағы дипломатиялық қатынастарды зерттеді, бұл үшін ол үш елдегі архивтерді кеңінен пайдаланды. Осы жылдары ол Еуропа бойынша көп саяхаттап, саяхат шығындарын жабу үшін жеке сабақтар берді.

Журналистика

1930 жылдың күзінде Вискеманн Берлинге сапар шегіп, тоғыз ай бойы тарихи зерттеулерін жалғастырып, неміс тілін жетілдірді. Келесі алты жыл бойы ол Кембридж және Германия арасында уақытын бөлісті, сонымен қатар Еуропа бойынша саяхаттады. Ол Филис Добб, Артур Костлер, Эрих Мендельсон және Джордж Гроспен қарым-қатынас жасады, өзінің тәжірибелерін "Мен көрген Еуропа" атты мемуарларында және Джулиан Беллді қоса алғанда, достарына жазған хаттарында баяндады. Берлинде ол аудармашы және ағылшын тілінің мұғалімі болып жұмыс істеді, британ елшілігі үшін құжаттар дайындады және неміс дипломаттарына ағылшын тілінен сабақ берді. Осы кезеңде ол саяси жағдайды жақыннан бақылады, әсіресе нацизмнің күшеуіне куә болды. Оның қызығушылығын Guardian газеті үшін хабарлаған журналист Фредерик А. Войтпен достығы күшейтті. 1932 жылы ол "New Statesman" журналында Германия саясаты туралы мақалалар жаза бастады, нацизмнің қауіптілігі туралы ескертіп, оған қатысты қарсылығын білдірді, оның жазбалары кеңінен таралды. Бұл тарихи еңбек "Чехословакия мәселесін тереңірек зерттеуге қажетті кіріспе" деп "International Affairs" журналында, ал "American Historical Review" журналында "Габсбург дәуіріндегі чехтер мен немістер арасындағы қарым-қатынас туралы тамаша еңбек" деп бағаланды. Бұл жұмыстың басты кемшілігі Вискеманның чех тілін жеткілікті меңгермегендігі болды, сонымен қатар британдық Сыртқы істер министрлігі оны чех мүдделерін қолдайтындығы үшін қарсы шықты. Ол баспасөз назарында да болды, Чехословакияда делдалдық жасауға жіберілген Лорд Рансиманды Прагаға аттанғанда кітап оқып отырған күйінде суретке түсірді. Осы кітап жарық көргеннен кейін Вискеман Америка Құрама Штаттарына лекциялық турға шықты, сонымен қатар Орталық Еуропа саясаты мәселелері бойынша жазуларын жалғастырды. Нью-Йоркте ол Оксфорд университетінің баспасынан Мюнхен келісімінен кейінгі Германия саясаты туралы еңбек жазуға шақыру алды және 1939 жылы "Жарияланбаған соғыс" кітабын жариялады. Кітапта Үшінші рейхтің Венгрия, Румыния, Югославия және Болгарияға тигізген әсері талданды және үш айдың ішінде жазылды. Тарихшы Р. В. Сетон Уотсон оның асығыс жазылғанын байқағанмен, оны "Оңтүстік-Шығыс Еуропаның қазіргі тарихына құнды және сәлемдемелі үлес" деп атады. Ричард Ковентри "The New Statesman" журналында оны "Еуропа саясатына қатысты жылдың ең жақсы кітабы" деп сипаттады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вискеман итальяндық саяси тарихқа қатысты келесі жобасын бастады. Ол Римге көшіп, журналистік қызмет арқылы өзін асырады және Италияның саяси тарихы туралы екі кітап жариялады. Ол 1947 жылы Оксфорд университетінің баспасы үшін "Италия" кітабын жариялады, бұл баспаның үлкен сериясының бөлігі ретінде елдің саясатына қысқаша шолу болды. 1949 жылы ол Гитлер мен Муссолини арасындағы қарым-қатынасқа арналған "Рим-Берлин осі" атты новаторлық зерттеу жариялады, олардың жеке қағаздары мен хаттарынан, сондай-ақ куәгерлердің есептерінен материалдар қолданылды. Кітап оң пікірлер алды және кеңінен оқылды, осы кезеңдегі оқу тізімдеріндегі стандартты мәтінге айналды. Тарихшы Хью Тревор Ропер оны "қазіргі тарихтың нақты еңбегі" деп сипаттады, бірақ А. Дж. П. Тейлор оны итальяндық көзқарасқа тым ықылас білдіргені үшін сынға алды. 1953 жылы тарихшы Хью Сетон Уотсон Вискеманнды 1945 жылы шығыс Германия шекарасынан қоныс аударған немістер туралы том жазуға шақырды, ол 1956 жылы "Германияның шығыс көршілері: Одер-Найс сызығы және Чехия шекаралық аймағына қатысты мәселелер" кітабын жариялады. Бұл еңбекте ол соғыстан кейінгі Германияның бұрынғы аумақтарына қатысты талаптарын, қазір Польшаның құрамындағы аумақтарды қабылдамады және өткендегі аумақтық табыстар Германиядағы "нашар элементтерді" шығарды деген қорытындыға келді. Ол өткендегі жазбаларын ескере отырып, Шығыс Еуропадағы неміс азшылықтарының қайта оралуын ешкім қаламайтынын жазды. 1950 жылдары ол швейцариялық Neue Zürcher Zeitung газетінің тарихын, "Мен көрген Еуропа" (1968) атты мемуарларын жазып, Карнеги қоры үшін Триесттегі аумақтық дау туралы зерттеу жобасын басқарды. 1958 жылдан 1961 жылға дейін ол Эдинбург университетінде халықаралық қатынастар жөніндегі Монтегю Бертон профессоры болды, ол университетте кез келген оқу саласында кафедраны басқарған алғашқы әйел болды. 1961 жылдан 1964 жылға дейін Суссекс университетінде қазіргі заман тарихы бойынша оқытушы болып жұмыс істеді. Ақпараттық қызметте болған кезінде Вискеманн неміс қарсыластарымен тығыз байланыста болды, Холокост туралы ақпаратты британдық барлау қызметкерлеріне жеткізді, тіпті осы мәселе бойынша есеп беруге тыйым салынған болатын, 1944 жылы олардың осы мәселе бойынша қызығушылық танытпағанын көрсететін хат алды. Соғыстың соңында 1945 жылы қоғамдық көзқарас өзгерген кезде Вискеманнның еврей халқының геноциді туралы есептері көбірек назар аударды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вискеманн барлау қызметінде қалуға шақырылды, негізінен Германияда қалып, неміс азаматтарының "қайта тәрбиеленуімен" айналысу үшін. Ол ұсыныстан бас тартып, академиялық және журналистік қызметке оралды.

Жеке өмір

Вискеман ешқашан үйленбеген, бірақ оның достарының шеңбері кең болды, оған Леонард Вулф, Ф. А. Вогт және Гульельмо Альберти де кірген. Кембриджде ол ақын Уильям Эмпсонмен қысқа ғана роман болды, оның нәтижесінде университет ережелерін бұза отырып, оның университеттегі жатақханасында контрацептивтер табылғандықтан ол университеттен қуылды. Кейін, D. Litt дәрежесін бітіргеннен кейін Еуропаға саяхат жасағанда, ол сол кезде Парижде тұратын ақын Джулиан Беллмен кездесті, бірақ ол Англияға оралғаннан кейін бұл қарым-қатынас аяқталды. Швейцарияда барлау қызметінде жұмыс істеген кезде ол нацистік қызметпен күдіктелген және Швейцарияға қашқан неміс ғалымы Гарри Бергольцпен қарым-қатынаста болды, оның босқын статусын жақсартуға көмектесуге тырысты және олар қарым-қатынас аяқталғаннан кейін де жақын достықтарын сақтады. Ол сондай-ақ Гитлер мен Муссолини арасында байланысшы болған, британдық барлау қызметіне олар туралы ақпарат берген итальяндық дипломат және шенеунік Маркез Франческо Антиноримен де романтикалық қарым-қатынаста болды.

Өлім

1955 жылы Вискеманның көру қабілеті нашарлай бастады, ал 1959 жылы катаракта операциясы сәтті болмады, нәтижесінде бір көзінің көру қабілетін жоғалтты. Көру қабілетін жоғалту және оның салдарынан тәуелсіздігінен айырылу оны алаңдатқандықтан, ол достарына, соның ішінде Леонард Вулфқа, өзінің уайымдарын, әсіресе оқудағы қиындықтарын жазды. 1971 жылдың 5 шілдесінде Лондондағы үйінде барбитураттардың үлкен дозасын ішіп, сондай-ақ у газбен өзін-өзі өлтіруге тырысып көз жұмды.