Кіріспе
Хеттілердің патшайымы Таванна – хеттілердің патшайымы, патшаның жұбайы, ол тірі болған кездегі лауазымы. Ол қайтыс болғаннан кейін Таванна лауазымы оның қызына немесе жаңа патшаның жұбайына, кімге мүмкіндік болса, сол кісіге берілді. Хеттілер теократиялық монархиямен басқарылды, онда патшаның мұрагерінің әйелі, биліктегі Таванна қайтыс болғанға дейін Таванна лауазымын иелене алмайтын. Таванна патша соғысқа кеткен кезде елді басқару міндетін де атқарды және патша Хетт империясының бас діни қызметкері болғанда, ол да бас діни қызметкер болды. Таванналардың негізгі міндеттері көбінесе діни болды. Хетті Таваннасының мысалы – Хаттусили III-нің әйелі Пудухепа. Хаттусили III қайтыс болғаннан кейін Пудухепа Мысыр патшалық отбасымен және Хеттілік қарауындағы мемлекеттердің билеушілерімен байланыс жасау жауапкершілігін өз мойнына алды. Лауазым сақталғандықтан, бұл бұрынғы Таванна қайтыс болғаннан кейін ғана жаңа Таванна патшасына тақ кигізу рәсімін бастауы керек еді. Бұл көбінесе жаңадан тағайындалған патшайымдар мен олардың өгей балалары арасында қатал бәсекелестікке алып келді, олар патшалықтың нағыз билігін мұраға алды. Мұндай оқиға екі тілде жазылған аккад тіліндегі хетт сына жазуы тақташасының аудармасында, Хаттусилидің өсиетінен табылды. Таванна сонымен қатар бір патшайымның жеке есімі болған.
Tawananna is the title for the queen of the Hittites, the king's consort, as long as she was living. Upon her death the title Tawananna passed to her daughter or the new king's consort, whichever was available to ascend. The Hittites were ruled by a theocratic monarchy, in which the king's heir's wife did not succeed as Tawananna until the death of the reigning Tawananna. The Tawananna also had the duty of ruling when the King was away fighting in battle and was the High Priestess while the king was High Priest of the Hittite Empire. The main duties of Tawanannas were mainly religious. An example of a Hittite Tawananna was Puduhepa, wife of Hattusili III. After the death of Hattusili III, Puduhepa took on the responsibility of communicating with the Egyptian royal family and rulers of the Hittite vassal states. Because the title was reserved, it meant no Tawananna began the Ceremony of Enthronement to her king, until just after the previous Tawananna died. This often resulted in bitter rivalries between newly appointed queens and their stepchildren who would inherit the true power of the kingdom. Such an incident is noted in the translated version of a bilingual Akkadian Hittite cuneiform tablet, the Testament of Hattusili. Tawananna is also a personal name of one queen.
Көркем шығармаларда
Тавананна атағы Чи Шинохараның тарихи мангасы «Қызыл өзенде» өте маңызды рөл атқарады. Қазіргі Тавананна – өте манипулятивті және ашулы патшайым Накия, ол өзінің ұлы Джуданы патша етуді кез келген бағамен қалайды; ол басты кейіпкер Юри Судзукиді сиқыр арқылы шақырып, оны адамдық құрбандық ретінде пайдалануға тырысады. Алайда, Юри өте тапқыр және мейірімді жас әйел екенін көрсетеді, сонымен қатар Накияның асырау ұлы және қазіргі мұрагері Кайл Мурсилидің серігі болғаннан кейін Тавананна лауазымына үміткер болады. Қатыгез Накия мен мейірімді Юри арасындағы бәсекелестік жеке сипат алады және сюжеттің басты қозғаушы күшіне айналады. Соңында Накия жеңіліп, қуылғанда, Юри Тавананна атағын алып, Кайлмен бірге билік етеді. Джанет Моррис «Мен, Күн» атты толыққанды биографиялық роман жазды, оның тақырыбы Суппилулума I болды. Осы романдағы маңызды тұлғалар – Таванна Асмуникал, Дадухепа, Хинти және Малнигал, барлық кейіпкерлер тарихи деректерден алынған. Доктор Джерри Пурнелл оны «тарихи ойын-сауық әдебиетінің шедеврi» деп атады, ал хетт ғалымы және «Хетттер» кітабының авторы О. М. Гурни автордың хетт мәдениетінің барлық қыр-сырын білетінін айтты. Моррис кітабы 2013 жылдың сәуір айында The Perseid Press баспасынан қайта басылды.