Кіріспе

Сент-Эндрюс соборы (көбінесе Сент-Эндрюс соборы деп аталады) – Шотландияның Файф аймағындағы Сент-Эндрюс қаласында орналасқан қираған собор. Ол 1158 жылы салынған және Сент-Эндрюс архиепископтығының және Сент-Эндрюс епископтары мен архиепископтарының ордасы ретінде Шотландиядағы ортағасырлық католик шіркеуінің орталығы болды. 16 ғасырдағы Шотландия реформациясы кезінде католиктік миссаға тыйым салынғаннан кейін ол пайдаланылмай, қирап қалды. Қазіргі уақытта бұл ескерткіш Шотландияның тарихи ортасын қорғау ұйымының қамқорлығында. Қираған ғимараттың шамамен ұзындығы және Шотландияда салынған ең үлкен шіркеу екендігін көрсетеді.

Құрылғысы мен дамуы

Собор ескі Санкт-Регул шіркеуінен (Санкт-Руль) көбірек орын беру үшін салынған. Собордың қазіргі аумағында орналасқан бұл ескі шіркеу роман стилінде тұрғызылған. Бүгінде 33 метр биіктіктегі шаршы мұнарасы мен өте кішкентай пропорциялы квиры ғана қалды. Шамамен 1531 жылғы қала жоспарында ғибадатхана бейнеленген, ал қала мен колледж жарғыларына қосылған мөрлерде басқа да ғимараттардың суреттері бар. Шығыс жағында одан да көне діни орын – Қасиетті Мария шіркеуі (Тас үстіндегі Мария шіркеуі), Коллегиялық шіркеуге айналған Кулдилер үйі орналасқан. Жаңа собордың құрылысы 1158 жылы басталды және бір ғасырдан астам уақытқа созылды. Батыс жағы дауылда қирап, 1272 мен 1279 жылдар аралығында қайта салынды. Собор 1318 жылы аяқталды, оның құрамында орталық мұнара және алты мұнара болды; олардың екеуі шығыста, ал батыс жағындағы екеуінің біреуі 30 метр биіктікке дейін көтеріледі. 5 шілдеде король Роберт Брюстің қатысуымен собор қасиеттендірілді, аңыз бойынша ол жылқысына мініп, собордың дәлізімен өткен. 1378 жылы өрт ғимараттың бір бөлігін жойды, ал қалпына келтіру және әрі безендіру жұмыстары 1440 жылы аяқталды. Соборға августин канониктерінің қауымы, Сент-Эндрюс соборының монастыры қызмет етті, олар кельт шіркеуінің Кулдилерінің мұрагерлері болды. Грейфриар (францискан) және Блэкфриар (доминикан) монахтары 15 ғасырдың соңында және мүмкін 1518 жылға дейін қалада мүліктерге ие болды.

Тарату және қирату

1559 жылғы маусымда Реформация кезінде Джон Нокстің үгітінен қозған протестант көтерілісшілері соборды тонады; ғимараттың ішкі жағы қиратылды. Шабуылдан кейін собор құлдырап, қала үшін құрылыс материалына айналды. 1561 жылға қарай ол тасталып, қирауға ұшырады. Шамамен XVI ғасырдың соңында орталық мұнарасы құлап, бірге солтүстік қабырғасын да құлатты. Кейін қираған қиратындардың үлкен бөліктері құрылыс үшін алынып, 1826 жылға дейін оларды сақтауға ешқандай шара қолданылмады. Содан бері ол ұқыпты күтімде, ерекше назар аударарлық жайт – жер бетіндегі жоспардың белгіленуі. Қазір сақталған негізгі бөліктер, жартылай норман, жартылай ерте шотландық стиліндегі шығыс және батыс қабырғалары, негізгі ғимараттың оңтүстік қабырғасының көп бөлігі және оңтүстік айшығының батыс қабырғасы. Он жетінші ғасырдың соңында монастырь ғимараттарының бір бөлігі толығымен сақталған, ал қалғандарының маңызды қалдықтары болды, бірақ қазір олардың барлық іздері жоғалып, тек монастырь қабырғасының бөліктері мен аркалар, The Pends деп белгілі, қалды.

Сент-Руль мұнарасы

Сент-Руль мұнарасы собор аумағында орналасқан, бірақ одан бұрын салынған, 12 ғасырдың басына дейін монастырь шіркеуі ретінде қызмет еткен. Ірі собор салынып жатқанда ғибадаттың үзіліссіз жалғасуын қамтамасыз ету үшін ғимарат сақталды. Бастапқыда мұнара мен оған іргелес хор 11 ғасырда Әулие Андрейдің қасиетті деректерін сақтау үшін салынған шіркеудің бөлігі болды. Шіркеудің батыс жағындағы екі мұнарасы мен апсиді қазір жоқ. Шіркеудің бастапқы келбеті собордың алғашқы мөрлерінде бейнеленген. Аңыз бойынша, Сент-Руль (Сент-Регул деп те аталады) Грециядағы Патрас қаласынан Әулие Андрейдің қасиетті деректерін осы жерге әкелген. Бүгінде мұнарадан қаланың, портың, теңіздің және айналасындағы жердің әдемі көрінісі көрінеді. Сұр құмтастан қаланған, және (сол кезге қарағанда) өте биік (33 метр) бұл мұнара теңіз және құрлықтағы бағдаршар болып табылады, оның айқындығы қажыларды елшінің қасиетті деректеріне жеткізу үшін арналған. Орта ғасырларда мұнараның үстіне орнатылған шпиль оны одан да көрінетін еткен. Алғашқыда мұнараға ағаш қабаттар арасындағы баспалдақтармен көтерілген, бірақ 18 ғасырда тас спиральді баспалдақ қосылды.